Giải bài toán nhập siêu

Nhập siêu có xu hướng giảm nếu tính trên giá trị tuyệt đối, nhưng xuất khẩu khó khăn đang đẩy nhập siêu tiến sát ngưỡng an toàn, đặt ra bài toán khó với cơ quan quản lý.

Sau hai tháng đầu năm nay, nhập siêu đang ở mức 1,745 tỷ USD, bằng 19,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Theo dự báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong quý I/2010, con số nhập siêu sẽ là 2,6 tỷ USD, bằng 18,3% kim ngạch xuất khẩu.

Hỗ trợ cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất khẩu tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu

Nhập khẩu xu hướng tăng nhanh

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, giá nhiều loại mặt hàng trên thị trường đã tăng so với cùng kỳ là một trong các nguyên nhân khiến kim ngạch nhập khẩu tăng cao, đóng góp vào tình trạng nhập siêu. Theo ước tính, riêng yếu tố tăng giá khiến kim ngạch nhập khẩu tăng hơn 600 triệu USD. Những mặt hàng quan trọng tăng giá mạnh, như giá xăng dầu tăng 49,9%; chất đốt hóa lỏng tăng 44,8%; chất dẻo nguyên liệu tăng 43,2%; phôi thép tăng 18,9%; kim loại thường tăng 53%...

Kim ngạch nhập khẩu tháng 2 ước đạt 4,7 tỷ USD, giảm 21,1% so với tháng trước. Tổng kim ngạch nhập khẩu 2 tháng đầu năm ước đạt 10,658 tỷ USD, tăng tới 39,6% so với cùng kỳ năm 2009.

Trước đó, cuối năm ngoái, nhập khẩu đã tăng vọt lên 7,4 tỷ USD trong tháng 12. Hai tháng đầu năm đã giảm nhanh còn 6 tỷ USD. Nhập siêu có dấu hiệu giảm nhiệt, từ mức trên 2 tỷ USD xuống dưới 1 tỷ USD. Một nguyên nhân nhìn thấy tương đối rõ là tỷ giá VND/USD đã được điều chỉnh hai lần trong thời gian gần đây, lên mức giá trần 19.100 đồng/USD vào ngày 11/2. Với mức tỷ giá cao hơn, các nhà nhập khẩu sẽ phải tính toán kỹ hiệu quả. Vì với mức tỷ giá cao như hiện nay, hàng nhập về bán cũng khó hơn. Việc ngân hàng thắt chặt cho vay cũng như giá nguyên liệu nhập khẩu đầu vào đang tăng liên tục thời gian gần đây cũng khiến doanh nghiệp cân nhắc khi giảm nhập khẩu.

Kinh tế trong nước sẽ tiếp tục phục hồi nhanh hơn trong thời gian tới, nhất là công nghiệp và dịch vụ, tuy nhiên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng nền kinh tế vẫn còn không ít khó khăn. Dự báo, kim ngạch xuất khẩu tháng 3 có thể đạt khoảng 5,5 tỷ USD, tăng 48,65% so với tháng 2; nhập khẩu đạt khoảng 6,4 tỷ USD, tăng 45,45% trong cùng so sánh; nhập siêu duy trì khoảng 900 triệu USD trong tháng tới.

Như vậy, trong quý 1/2010, kim ngạch xuất khẩu dự kiến sẽ đạt khoảng 14,2 tỷ USD; kim ngạch nhập khẩu khoảng 16,8 tỷ USD; giá trị nhập siêu khoảng 2,6 tỷ USD, chiếm 18,3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Đẩy mạnh xuât khẩu

Để thành công trong mục tiêu kiềm chế nhập siêu cần các giải pháp căn cơ hơn, tăng mạnh xuất khẩu hơn nhập khẩu là biện pháp tối ưu để giảm nhập siêu. Tỷ giá tăng và đồng USD có giá trị hơn như thế này sẽ khuyến khích cho xuất khẩu. Hơn nữa, hỗ trợ cho vay ngoại tệ đối với doanh nghiệp xuất khẩu cũng tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, theo các số liệu thống kê, trong hai tháng đầu năm nay, xuất khẩu chỉ tăng 0,1% so với cùng kỳ - một mức tăng không đáng kể. Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết kim ngạch xuất khẩu tháng 2/2010 ước tính đạt 3,9 tỷ USD, giảm 22,2% so với tháng trước.

Một tính toán khác bình tĩnh hơn cho thấy, nếu loại trừ yếu tố tăng đột biến của kim ngạch xuất khẩu vàng đầu năm 2009 (khoảng 1,4 tỷ USD), thì kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm 2010 tăng khoảng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.

Xuất khẩu khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có sự tăng trưởng khá khả quan. Không kể dầu thô, kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp FDI đạt khoảng 4,239 tỷ USD trong 2 tháng đầu năm nay, tăng 39% so với cùng kỳ năm 2009.

Tuy nhiên, đó là những so sánh so với năm 2009, được đánh giá là đáy khủng hoảng. Xuất khẩu chưa thể lấy lại phong độ như những năm trước khủng hoảng. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm của hàng hóa VN vẫn chưa phục hồi vững chắc sau khủng hoảng, nên kim ngạch xuất khẩu chưa thể khẳng định mức tăng. Xuất khẩu được đánh giá vẫn còn đứng trước không ít khó khăn.

Việc VN phải nhập máy móc thiết bị và nguyên vật liệu, nên tăng xuất khẩu song hành với tăng nhập khẩu. Cơ quan quản lý cũng thùa nhận việc Nhập siêu rất khó kiềm chế, vì VN nhập khẩu lượng lớn nguyên vật liệu cho sản xuất. Đó là chưa kể một lượng lớn hàng tiêu dùng, hàng xa xỉ vẫn đang được nhập về. Khi thị trường hồi phục, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa rất lớn. Nhập siêu sẽ tiếp tục tăng cao, nhất là khi giá cả nguyên vật liệu thế giới đang xu hướng tăng, tác động đến giá nhập khẩu. Cộng hưởng với chuyện điều chỉnh tỷ giá hối đoái mới đây, càng đẩy giá lên thêm một nấc. Số liệu thống kê cho thấy, do giá tăng, kim ngạch nhập khẩu 2 tháng đầu năm đã tăng thêm tới 600 triệu USD.

Tuy vậy xuất khẩu cũng được hưởng lợi về giá. Các chuyên gia hy vọng việc điều chỉnh tỉ giá về lâu dài sẽ có lợi cho xuất khẩu. Nhưng giải pháp căn cơ giảm kim ngạch nhập khẩu, tăng xuất khẩu, vẫn là cơ cấu lại các mặt hàng nhập khẩu, hạn chế nhập khẩu các mặt hàng không thiết yếu. Tiến xa hơn, đó là phải khuyến khích sản xuất hàng xuất khẩu bằng các nguyên liệu sản xuất trong nước. Cần có một cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp như vậy.

Kim Nhung