Thách thức giải ngân vốn ODA

Nguồn vốn ODA có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của Việt Nam, đặc biệt là tăng cường cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, xoá đói giảm nghèo, phát triển thể chế và nguồn nhân lực. Song để nguồn lực ODA phát huy hiệu quả tối đa, Chính phủ và các bộ ngành chức năng cần nhiều biện pháp quyết liệt và cứng rắn hơn nữa.

Theo số liệu thống kê của Bộ Kế hoạch & Đầu tư, con số gần 1,3 tỷ USD vốn ODA giải ngân trong 5 tháng đầu năm, bằng 52,5% kế hoạch năm, là một tin vui không chỉ đối với Chính phủ Việt Nam, mà còn với cả các nhà tài trợ. Theo phân tích của các chuyên gia, đây là một trường hợp đặc biệt, bởi hiện tượng này khá hiếm gặp trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, vì có mức giải ngân chỉ trong 5 tháng đã vượt trên 50% kế hoạch năm, trong khi mọi năm, thông thường, 6 tháng đầu năm, chỉ có thể giải ngân được khoảng 40% kế hoạch. Có được tín hiệu tích cực này là có sự đóng góp rất lớn từ phía Chính phủ Việt Nam cũng như sự hỗ trợ sát sao từ phía các nhà tài trợ. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phải đối phó với tình trạng lạm phát tăng cao, hai phía đã có những động thái tích cực ngồi lại để giải quyết vướng mắc cho từng dự án, xử lý nhanh và kịp thời, nên đã thúc đẩy được nhanh tiến độ giải ngân nguồn vốn quan trọng này.

Không chỉ có bước đột phá trong giải ngân vốn ODA, việc ký kết các hiệp định tín dụng với các nhà tài trợ cũng có kết quả khả quan. 5 tháng đầu năm, tổng giá trị vốn ODA được ký kết thông qua các hiệp định ước đạt 1,66 tỷ USD, trong đó, vốn vay khoảng 1,633 tỷ USD, vốn viện trợ không hoàn lại trên 27,4 triệu USD. Ngòai ra, còn có một số hiệp định tín dụng ữu đãi quan trọng mới được ký kết gần đây giữa các nhà tài trợ và Chính phủ Việt Nam. Với Ngân hàng Thế giới (WB), đó là khoản vay trên 620 triệu USD cho 5 dự án thuộc các lĩnh vực y tế, vệ sinh môi trường, phân phối điện… Với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), là khoản tín dụng 198 triệu USD cho 2 dự án nước của TP.HCM. Nổi bật trong đó, EU hiện vẫn được coi là một trong những nhà cung cấp tài trợ phát triển hàng đầu của Việt Nam. Trong năm 2011, EU tiếp tục là nhà tài trợ chính, với con số dự kiến là 680 triệu euro (972,3 triệu USD).

Nếu chỉ nhìn vào những con số, đã có thể vui mừng với vì sức hút của nền kinh tế Việt Nam đối với các nhà tài trợ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế, vẫn còn có nhiều dấu hỏi băn khoăn khi Việt Nam vẫn là nước có tỷ lệ giải ngân vốn ODA thấp hơn so với mức trung bình của thế giới và so với nhu cầu giải ngân của nền kinh tế. Bên cạnh đó cũng thường trực một vấn đề tối quan trọng khác là làm sao nâng cao hiệu quả viện trợ.

Việt Nam đã và đang được cộng đồng quốc tế công nhận là quốc gia có mức thu nhập trung bình, đồng nghĩa với đó là các nguồn vốn vay ưu đãi ít đi; đặt ra yêu cầu cấp thiết là VN phải sử dụng hiệu quả hơn nữa đồng vốn ODA. Theo đó, các chuyên gia kinh tế cho rằng, Chính phủ nên điều chỉnh lại một số nội dung Nghị định 131/2006/Nđ-CP về quản lý và sử dụng vốn ODA. Bởi trong thực tiễn họat động chính sách trên đã bộc lộ những bất cập; đặc biệt về hài hòa quy trình, thủ tục với nhà tài trợ. Một sửa đổi cần thiết khác là cần tạo thuận lợi hơn nữa để khu vực tư nhân cũng được tiếp cận nguồn vốn vay ODA thông qua hình thức hợp tác công - tư (PPP). Trong thực tế thì gần đây Chính phủ đã có dấu hiệu bật đèn xanh cho khối các doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn vốn ODA. Đây thực sự là cơ chế mở rất kịp thời và cần thiết từ phía Chính phủ, cho thấy sự đánh giá cao của Chính phủ đối với khối doanh nghiệp năng động và sáng tạo này. Và việc cho phép doanh nghiệp tư nhân vay vốn ODA và các khoản vay khác của các nhà tài trợ sẽ mở rộng thu hút các nguồn tài trợ để cùng chia sẻ trách nhiệm, lợi ích và rủi ro với Chính phủ.

Anh Phương