Quyết tâm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ODA của Nhật

Những năm gần đây, kinh tế Việt Nam liên tục có những bước đột phá ấn tượng. Làm nên thành công này, bên cạnh nỗ lực không ngừng của Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp còn phải kể đến các nguồn vốn từ nước ngoài, trong đó có sự hỗ trợ đắc lực về nguồn vốn ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam.

Thực tế cho thấy, kể từ khi bắt đầu nối lại viện trợ ODA cho Việt Nam vào năm 1991, 20 năm qua, ngay cả trong giai đoạn khó khăn nhất, Nhật Bản vẫn luôn là nhà tài trợ song phương ODA lớn nhất cho Việt Nam. Từ năm 1992 - 2003, viện trợ ODA của Nhật Bản cho Việt Nam đạt khoảng 8,7 tỉ USD, chiếm khoảng 30% tổng vốn ODA của cộng đồng quốc tế cam kết dành cho Việt Nam, trong đó viện trợ không hoàn lại khoảng 1,2 tỉ USD.

Trong năm tài khóa 2007, tổng cộng Việt Nam nhận được khoản viện trợ ODA là 640 triệu USD, trong đó viện trợ không hoàn lại là 18 triệu USD, viện trợ dưới dạng hợp tác kỹ thuật là 74 triệu USD và viện trợ vốn vay là 548 triệu USD. Năm 2008, kinh tế Nhật Bản vấp phải nhiều khó khăn, trong khi ODA của Nhật Bản dành cho quốc tế nói chung đã giảm nhiều nhưng ODA cam kết theo kế hoạch dành cho Việt Nam vẫn lên đến con số 1,1 tỉ USD. Ngày 31/3/2009, với số tiền 900 triệu USD cho tài khóa 2008 được ký đã nâng tổng số tiền cam kết của các nhà tài trợ cho Việt Nam năm 2008 lên con số 6 tỉ USD (so với 5 tỉ USD của năm 2007). Với con số này, ODA Nhật Bản dành cho Việt Nam năm 2008 vừa qua đã đạt mức kỷ lục cao nhất từ trước đến nay. Năm 2009, bất chấp suy thoái kinh tế, Nhật Bản vẫn dành cho Việt Nam lượng vốn ODA kỷ lục là 1,5 tỷ USD. Năm 2010, con số này là 1,8 tỷ USD. Và nay, dù đang đối mặt muôn vàn khó khăn, do ảnh hưởng của thảm họa động đất, sóng thần, cam kết đó vẫn không thay đổi. Năm 2011, vốn cam kết được Chính phủ Nhật đưa ra tại Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ (CG) hồi cuối năm ngoái là 1,76 tỷ USD.

Tháng 6/2011, Chính phủ Nhật Bản đã ký Công hàm trao đổi khoản tín dụng ưu đãi đợt 1 tài khóa 2011 với tổng trị giá 40,946 tỷ yên (tương đương 508 triệu USD) dành cho Việt Nam. Khoản tài trợ ưu đãi trên được cung cấp giúp Chính phủ Việt Nam triển khai 2 chương trình là: Dự án xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam (đoạn Thành phố Hồ Chí Minh - Dầu Giây 25,034 tỷ yên) và Dự án xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam (đoạn Đà Nẵng - Quảng Ngãi 15,912 tỷ yên). Với 40,946 tỷ yên ODA vốn vay được ký kết, cam kết ODA (bao gồm viện trợ không hoàn lại và tín dụng ưu đãi) của Chính phủ Nhật Bản dành cho Việt Nam đạt khoảng 1.685 tỷ yên. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, Chính phủ Nhật Bản thông qua Bộ Ngoại giao Nhật Bản và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam đã có thông báo bằng văn bản xác nhận, sẽ tiếp tục duy trì ODA cho Việt Nam, tiếp tục là nhà tài trợ song phương ODA lớn nhất. Điều đó có nghĩa, khoản tài trợ ODA trị giá 150 tỷ yên (tương đương hơn 1,8 tỷ USD) của năm tài khóa 2010 sẽ tiếp tục được thực hiện trong năm 2011.

Theo dõi động thái tiến triển nguồn vốn ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam, có thể thấy dù có lúc lên, lúc xuống nhưng cơ bản vẫn theo chiều hướng ngày càng gia tăng cả về chất lượng lẫn quy mô, nhằm hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Từ năm 2007, ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam ưu tiên hàng đầu vào 3 lĩnh vực: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; Cải thiện đời sống dân cư và các lĩnh vực xã hội; Hoàn thiện thể chế, pháp luật. Ba lĩnh vực này cũng phù hợp với những mục tiêu chính mà Chính phủ Việt Nam đang đặt ra trong kế hoạch phát triển và xoá đói, giảm nghèo.

Thông qua các nguồn ODA, Nhật Bản đã giúp Việt Nam xây dụng nhiều công trình hạ tầng kinh tế – xã hội. Điểm qua các công trình xây dựng trọng điểm trên cả nước đã và đang thực hiện, khá nhiều công trình có sự hỗ trợ tài chính của Chính phủ Nhật. Trong đó có cả những công trình được xem là niềm tự hào của Việt Nam như: Cầu Bãi Cháy, Nhà ga hành khách quốc tế mới sân bay Tân Sơn Nhất, Đường cao tốc Đông Tây Sài Gòn, Đường hầm Hải Vân, Nhà máy nhiệt điện Phả Lại, Nhà máy nhiệt điện Phú Mỹ, dự án cải thiện môi trường nước ở Hà Nội và Tp.HCM...Ngoài ra, thông qua các nguồn ODA, Nhật Bản cũng cung cấp một số lượng đáng kể học bổng để đào tạo đại học và sau đại học cho các sinh viên và cán bộ khoa học – kỹ thuật của Việt Nam. Một số lượng lớn chuyên gia và người tình nguyện Nhật Bản hiện đang hỗ trợ Việt Nam trong nhiều lĩnh vực phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục và đào tạo. Đặc biệt thông qua ODA, Nhật Bản còn hỗ trợ Việt Nam trong nhiều sáng kiến hợp tác trong khuôn khổ ASEAN, ASEM, Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng…

Đánh giá về hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA của Việt Nam hiện nay, ông Motonori Tsuno - Trưởng đại diện Văn phòng Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (JICA) cho biết Chính phủ Việt Nam đã sử dụng rất hiệu quả nguồn vốn ODA của Nhật. Từ khi nối lại viện trợ đến nay, rất nhiều công trình hạ tầng về giao thông, điện lực, môi trường, phát triển nông thôn đã hoàn thành và đạt được mức nhiều hơn phía Nhật mong đợi. Ở Việt Nam, hai hình thức vốn vay và hợp tác kỹ thuật đã được kết hợp thống nhất, tạo hiệu quả cao. Việc Nhật Bản những năm gần đây mở rộng quy mô thực hiện ODA đối với Việt Nam và gần đây là trong bối cảnh Nhật Bản hứng chịu thiên tai, lý do một phần là quan hệ hợp tác chiến lược giữa hai nước đang phát triển hết sức tốt đẹp.

Cầu Bãi Cháy (Quảng Ninh) được xây dựng từ nguồn vốn ODA Nhật Bản

Theo Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Yasuaki Tanizaki, nền kinh tế Việt Nam thời gian qua đã có sự tăng trưởng vượt bậc. Qua đó có thể thấy những viện trợ của Chính phủ Nhật và đầu tư trực tiếp của nhân dân Nhật Bản đã góp phần đáng kể cho công cuộc phát triển kinh tế của Việt Nam. Ông Yasuaki Tanizaki khẳng định: “Thời gian gần đây Việt Nam phải đối với không ít thách thức từ những biến động của nền kinh tế thế giới, tuy nhiên Chính phủ Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội. Tôi tin rằng những chính sách này của Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả và như vậy đồng nghĩa với việc sử dụng vốn vay ODA sẽ hiệu quả hơn nữa”.

Đáp lại niềm tin và những kỳ vọng lớn lao của Chính phủ Nhật Bản, tại buổi ký kết Công hàm trao đổi khoản tín dụng ưu đãi đợt 1 tài khoá 2011 của Chính phủ Nhật Bản dành cho Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc khẳng định: “Việt Nam luôn trân trọng từng đồng vốn ODA mà Nhật Bản ưu ái dành cho Việt Nam. Chính phủ Việt Nam sẽ nỗ lực nhiều hơn nữa nhằm đẩy nhanh tốc độ giải ngân, nâng cao hiệu quả sử dụng đồng vốn quý báu này”.

Hồng Hà