Xung quanh chuyện hạ lãi suất

Đúng như lời hứa của tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Bình khi nhậm chức, lãi suất của một số ngân hàng thương mại đã hạ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hoài nghi doanh nghiệp khó có thể tiếp cận với mức lãi suất hỗ trợ như niêm yết khi mà câu chuyện giao dịch “đi đêm” để vượt trần lãi suất đã trở thành chuyện ai cũng biết.

Hạ lãi suất giải tỏa áp lực vốn

Hưởng ứng chủ trương giảm lãi suất huy động của tân Thống đốc, hàng loạt các ngân hàng như Techcombank, Eximbank, BIDV, VPBank, ACB, SHB… dồn dập thông báo hạ lãi suất khiến nhiều tờ báo vội vàng giật tít “cuộc đua hạ lãi suất đã bắt đầu”. Điều này cho thấy các ngân hàng thương mại đã hạ lãi suất theo phong trào thay vì án ngữ mức cho vay lên tới 22%, con số vượt quá tầm chịu đựng của nhiều doanh nghiệp.

Đáng kể hơn, động thái quyết liệt từ Ngân hàng Nhà nước khi ban hành chỉ thị số 02/CT-NHNN ngày 7/9 vừa qua với nội dung chấn chỉnh việc thực hiện quy định về mức lãi suất huy động bằng đồng Việt Nam và bằng đôla Mỹ cho thấy quyết tâm ra quân mạnh mẽ của cơ quan này. Theo đó, NHNN sẽ xử lý nghiêm khắc người đứng đầu các chi nhánh, đơn vị của tổ chức tín dụng xảy ra vi phạm.

Chỉ thị này không chỉ quy định sẽ phạt các ngân hàng nội, ngay cả các tổ chức tín dụng hay chi nhánh ngân hàng nước ngoài cũng sẽ có chế tài xử lý nếu họ cạnh tranh không lành mạnh vi phạm mức lãi suất huy động 14%.

Trong những ngày đầu tiên NHNN áp dụng biện pháp mới, các ngân hàng thương mại đã đồng loạt thực hiện “răm rắp” Chỉ thị 02 với sự nghiêm túc cần có. Tác động của tin tức hạ lãi suất ngay lập tức đã ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán những ngày gần đây khi chỉ số VnIndex phục hồi từ mốc 390 lên trên 460 điểm. Ở tầm lớn hơn, những kết quả tích cực mà nó mang lại là giảm bớt cơn khát vốn cho các doanh nghiệp, cởi trói sự bó buộc của các dòng vốn đầu tư và sản xuất. Thế nhưng, còn quá sớm để khẳng định lãi suất sẽ hạ đủ nhanh với biên độ đủ hợp lý, phù hợp mục đích cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và người dân.

Lãi suất có hạ “giả vờ”?

Phong trào hạ lãi suất đã có, nhưng nhiều người còn hoài nghi khi nhiều gói tín dụng ưu đãi trước đó không đến được tới tay doanh nghiệp với đúng tỷ lệ lãi suất hỗ trợ. Hoài nghi với những tiêu chuẩn xét duyệt cấp vốn còn mập mờ, tình hình giải ngân thực tế không được công bố, và việc kiểm tra các tổ chức tín dụng có cấp đủ vốn như đã đăng ký hay không cũng không được thực hiện. Nhiều doanh nghiệp phải chi thêm các loại phí để có thể tiếp cận vốn một cách dễ dàng hơn, số còn lại vẫn phải chịu mức lãi suất cao vì không đáp ứng được những “tiêu chuẩn” đưa ra.

Đó là chưa tính đến việc các ngân hàng thương mại thực hiện gói lãi suất hỗ trợ với quy mô nhỏ khoảng vài nghìn tỷ đồng, con số không thấm vào đâu với số vốn huy động mà hơn 600.000 doanh nghiệp cần có để đầu tư và sản xuất.

Việc kiểm tra, kiểm soát vi phạm càng khó khăn hơn vì các ngân hàng thương mại có thể “lách luật”, trên giấy tờ, hoàn toàn có thể ghi lãi suất huy động chỉ 14%.

Quay lại vấn đề chế tài xử phạt, ngày 7/9, lần đầu tiên Ngân hàng Nhà nước chính thức thừa nhận qua văn bản về tình trạng vượt trần lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, chưa có một ngân hàng vi phạm nào bị “điểm mặt nêu danh” và xử phạt. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, những quy định mới của NHNN nghe có vẻ chặt chẽ, nhưng việc thực hiện lại rất khó. Vì NHNN xử phạt nặng về tính chất hành chính. Đặc biệt, cơ quan này chỉ có thể miễn nhiệm hoặc đình chỉ chức vụ đối với các người đứng đầu các ngân hàng Nhà nước, do Nhà nước bổ nhiệm, còn việc miễn nhiệm các Tổng giám đốc của các ngân hàng cổ phần, ngân hàng ngoài quốc doanh hoặc giám đốc chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì Nhà nước không thể can thiệp trực tiếp được. Theo quy định, một số ngân hàng thương mại cổ phần hoặc tư nhân, thì Tổng giám đốc sẽ do Hội đồng quản trị bổ nhiệm và cũng chỉ có Hội đồng quản trị mới được miễn nhiệm vị trí này.

Bà Trần Thanh Hoa – Tổng giám đốc Ngân hàng An Bình (ABBank) cho biết, chủ trương của Chính phủ về giảm lãi suất là đúng đắn nhưng lộ trình giảm phải hết sức thận trọng và phải mất một thời gian nữa mới được lãi suất huy động về mức 17-19% như mong muốn. Nguyên nhân là do một số yếu tố như lạm phát cao, biến động trên thị trường vàng và ngoại tệ.

Trên thực tế, phạm vi đối tượng các doanh nghiệp thụ hưởng các gói hỗ trợ lãi suất ưu đãi không rộng. Theo ông Nguyễn Hưng – Tổng giám đốc VPBank: “hạn mức cho vay vốn lưu động với lãi suất ưu đãi của VPBank là (17-19%) là 3000 tỷ đồng”. Tuy nhiên, đối tượng ưu tiên chỉ là “các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, xuất khẩu nông lâm thủy sản”.

Còn quá nhiều khó khăn để chủ trương hạ lãi suất được thực hiện hiệu quả và bền vững. Doanh nghiệp và người dân vẫn chờ đợi là Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý tiếp tục có những biện pháp cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp, cởi trói cho các nguồn vốn huy động.

Hương Ly