Cơ hội thúc đẩy triển khai các dự án hạ tầng

Nhu cầu cơ sở hạ tầng tại Việt Nam ngày càng tăng nhanh mà ngân sách của Chính phủ và các nhà tài trợ có giới hạn. Đây cũng chính là cơ hội để khối tư nhân đóng góp nguồn lực tài chính và chuyên môn nhằm cải thiện chất lượng cũng như phát triển các dự án cơ sở hạ tầng mới. Và hợp tác công tư (PPP) chính là giải pháp hiệu quả cho vấn đề này. Nhưng theo đánh giá của các DN Việt Nam và Nhật Bản trong một buổi tọa đàm, chia sẻ kinh nghiệm trong hợp tác công tư (PPP) diễn ra mới đây tại Hà Nội thì Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý để thu hút nhiều hơn nữa Dn tư nhân tham gia.

Nhà nước và DN cùng làm

Theo Phó Chủ tịch VCCI, Tiến sĩ Đoàn Duy Khương thì trong vòng 10 năm tới Việt Nam sẽ cần khoảng 70-80 tỷ USD để phát triển hạ tầng cơ sở, một nguồn vốn lớn mà ngân sách Nhà nước khó có thể đảm đương nổi. Nhật Bản là một trong những đối tác kinh doanh chiến lược của Việt Nam và là nước rất thành công trong việc áp dụng mô hình PPP với các thương hiệu lớn như Mitsui Sumitomo, Chodai, SE, Komai Haltec…Do đó, đây là tiềm năng để nâng cao sự hợp tác giữa hai bên.

Ở Việt Nam, theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, trong giai đoạn 1994-2009 đã có 32 dự án được thực hiện theo mô hình PPP với tổng mức vốn cam kết khoảng 6,7 tỉ đô la. Hai lĩnh vực chiếm tỷ phần lớn nhất là điện và viễn thông. Ngoài ra, có thể kể đến nhiều dự án hợp tác công - tư khác đã và đang được triển khai từ thập niên 1990 đến nay như: BOT cầu Cỏ May, BOT cầu Phú Mỹ, điện Phú Mỹ, và rất nhiều nhà máy điện nhỏ và vừa khác Dứới sự giám sát và hỗ trợ của nhà nước, hình thức đầu tư theo mô hình PPP đã bắt đầu có sự tiến triển so với các hình thức đầu tư khác.

Đặc biệt là sau khi Quyết định 71/2010/QĐ-TTg về việc ban hành Quy chế Thí điểm đầu tư theo hình thức PPP được ban hành và chính thức có hiệu lực từ ngày 15/1/2011. Điều này đã thu hút sự chú ý của giới đầu tư trong và ngoài nước đang dồn vào mô hình PPP.

Hiện tại, Chính phủ đã giao cho Bộ Giao thông Vận tải thực hiện thí điểm mô hình PPP ở dự án đường cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết và hiện nay Bộ Giao thông Vận tải đã thành lập tổ công tác liên ngành với sự tham gia của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước để triển khai dưới sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (WB). Doanh nghiệp Bitexco của Việt Nam được giao lập dựa án đoạn đường cao tốc này. Tổng mức kinh phí lên tới trên 14 ngàn tỉ đồng, thời gian thi công 36 tháng theo mô hình PPP. Đây là cũng là dự án trọng điểm nằm trong hệ thống đường cao tốc Bắc - Nam, có tổng chiều dài 100km. Thiết kế đường cao tốc này thuộc loại A, vận tốc thiết kế 120km/h, mặt cắt ngang đường 33 mét gồm 6 làn xe, phân kỳ đầu tư giai đoạn 1 là 4 làn xe. Lãnh đạo Bộ Giao thông cho rằng, với dự án áp dụng mô hình này sẽ đem lại hiệu quả và lợi ích lâu dài cho Việt Nam.

Cần khung pháp lý cao hơn

Tuy mô hình này đã xuất hiện ở Việt Nam từ rất lâu nhưng hành lang pháp lý còn chưa hoàn thiện, thiếu đồng bộ. Vấn đề tiên quyết đối với việc huy động các nhà đầu tư thực hiện mô hình PPP chính là cơ hội tìm kiếm lợi nhuận từ các dự án. nhưng một số doanh nghiệp còn băn khoăn về ràng buộc bảo lãnh vốn vay của Chính phủ và tỷ lệ góp vốn 30-70 trong một dự án PPP.

Tại buổi toạ đàm, với kinh nghiệm của mình, các DN Nhật Bản đã trao đổi những bài học quý cho đối tác Việt Nam như: Vinaconex, N&G…rằng không một Chính phủ nào có thể kham nổi toàn bộ việc đầu tư cho hệ thống cơ sở hạ tầng, nhưng cũng không nhà đầu tư tư nhân nào có thể làm được việc này vì đây là lĩnh vực có hiệu quả kinh tế thấp và nhiều rủi ro. Nhật Bản là một trong những quốc gia đã phát triển mạnh nhất mô hình này ở châu Á. Theo đó, có ít nhất hai lĩnh vực mà mô hình PPP có thể phát huy hiệu quả, đó là các dự án không thể hoặc khó áp dụng phương pháp cổ phần hóa và các dự án mà Nhà nước không thể tham gia trực tiếp. Cụ thể như các dự án về sản xuất và phân phối điện, đường cao tốc, giao thông đô thị, dịch vụ cảng, cấp nước và các dịch vụ công cộng. Hiệu quả mà mô hình này đem lại là giảm chi phí, giảm rủi ro và tạo ra được một môi trường cạnh tranh cao.

Đại diện của Sở tài nguyên môi trường Hà nội chia sẻ: với cơ chế như hiện nay, DN trong nước còn chưa mặn mà lắm với những dự án xã hội hoá huống chi là DN nước ngoài. Bởi vì khâu tài chính và quyết toán của dự án rất phức tạp mang lại sự khó khăn lớn cho DN. Vì vậy cần đơn giản hoá các thủ tục này để tạo môi trường thông thoáng cho họ hoạt động.

Theo đánh gia chung từ các DN trong cuộc toà đàm cho rằng tiềm năng hợp tác còn rất lớn. Nhưng để mô hình này thực sự hiệu quả, các nhà đầu tư Nhật Bản đều cần môi trường pháp lý rõ ràng, đảm bảo lợi ích các bên. Trong đó nhấn mạnh yếu tố đảm bảo sự thành công cho mô hình PPP nói chung và mô hình PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng nói riêng cần hội đủ hai điều cơ bản sau: "hợp đồng hiệu quả" để tăng giá trị vốn đầu tư và "môi trường thuận lợi" để quản lý PPP. Điều này sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch cho các mô hình PPP và khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân tham gia tích cực hơn. Và khuyến cáo các nhà đầu tư nhân trong nước nên kết hợp nhiều công ty theo hình thức cổ phần nhằm khắc phục các hạn chế về quy mô, năng lực tài chính và giảm thiểu rủi ro đầu tư trong dự án của mô hình PPP. Đồng thời, nhấn mạnh yếu tố đặc biệt quan trọng là sự hỗ trợ chính trị từ tầm cao và quản trị tốt, đảm bảo rằng chính phủ sẽ thực hiện các cam kết của mình dưới hình thức PPP.

Lê Hiền