Liên kết doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản

Thủy sản là một trong những ngành kinh tế đem lại kim ngạch xuất khẩu cao cho Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng bình quân 18%/năm. Tuy nhiên, ngành này hiện gặp phải không ít thách thức từ việc áp dụng các qui định của quốc tế . Để doanh nghiệp thủy sản đủ sức cạnh tranh, việc xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về phát triển và tăng trưởng bền vững với mục tiêu quan trọng là tạo dựng mối liên kết bền vững của các DN thành viên đang là việc làm cần thiết.

Mất cân đối nhận thức trong chuỗi giá trị

Vấn đề lớn nhất đối với sự phát triển của ngành thủy sản VN hiện nay là sự mất cân đối về nhận thức cũng như hành động của các thành phần khác nhau trong chuỗi giá trị. Nghề nuôi trồng và khai thác thủy sản về cơ bản vẫn được đặt trong chế độ “tiếp cận tự do”, việc quản lý chỉ là hành vi mang tính đối phó từng vụ việc. Nuôi trồng tự phát đã đe dọa đến môi trường và sự phát triển bền vững. Trong khi đó thông tin thị trường không thông suốt, thiếu mối liên kết giữa các thành phần trong chuỗi hệ thống, gây nên nhiều trở ngại trong xuất khẩu như: nhiễm bẩn sản phẩm, dư lượng kháng sinh...

Hệ thống bán lẻ thủy sản nội địa hiện vẫn chủ yếu thông qua các chợ dân sinh; thủy sản được bán chung với rất nhiều loại thực phẩm khác. Cho đến nay chưa có một chợ bán buôn hay trung tâm đấu giá chuyên về sản phẩm thủy sản, kể cả sản phẩm làm nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu để tiêu dùng trong nước. Chính những lý do trên nên ngành thủy sản đã không ít lần gặp phải những trở ngại trên những thị trường nhập khẩu.

Mặt khác, hệ thống tổ chức quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm thủy sản còn tồn tại nhiều vướng mắc như trong vấn đề chậm trễ cập nhật các văn bản pháp quy để phù hợp với các thị trường xuất khẩu, hệ thống cán bộ phần lớn chưa được đào tạo chuyên sâu, quản lý hàng thủy sản chưa được thực hiện bài bản... cũng tạo nhiều khó khăn, thách thức trong xuất khẩu thủy sản.

Liên kết DN trong phát triển chuỗi thủy sản

Theo Giáo sư. Võ Tòng Xuân, dù thuộc bất kỳ thành phần kinh tế nào, bất kỳ lĩnh vực sản xuất nào thì DN luôn giữ vai trò chủ đạo là đầu tàu của nền kinh tế. Đối với ngành thủy sản cũng vậy, sự liên kết bền vững của các DN chính là cốt lõi để thực hiện việc nâng cao chuỗi giá trị thủy sản VN.

Thực tế là trong nhiều năm qua DN chưa thực sự làm tốt vai trò “anh cả” của mình. Trong khi ngư dân là người sản xuất trực tiếp, làm khá tốt vai trò của mình là tạo ra nguồn cung sản phẩm khá lớn, nhưng DN cần phải phấn đấu nhiều hơn nữa mới làm tốt “vai” của mình là tiêu thụ sản phẩm và mang lại lợi ích cho ngành.

Ông Phạm Đình Hòe – Tổng thư ký Vasep là người có khá nhiều trăm trở về mục tiêu tăng cường sự hợp tác, liên kết giữa các DN chế biến, xuất khẩu thuỷ sản trong nước với nhau và với các DN nước ngoài. Vì theo ông các DN VN nói chung còn nhỏ bé về quy mô, vốn; kinh nghiệm kinh doanh còn thiếu trong khi lại phải cạnh tranh gay gắt với các đối thủ lớn có nhiều kinh nghiệm. Môi trường cạnh tranh khốc liệt, yêu cầu cao về chất lượng hàng hóa.....Để chiến thắng trong môi trường đó, đòi hỏi các doanh nghiệp phải tăng cường hợp tác với nhau, chấm dứt tình trạng mạnh ai nấy làm, tranh mua tranh bán. Liên kết là hướng đúng để phát triển bền vững ngành thuỷ sản.

Theo Bộ NN - PTNT, nếu chưa liên kết được 4 nhà (nhà nông, nhà khoa học, nhà nước, nhà DN) thì tập trung cho mối liên kết “hai nhà” (nhà nông và nhà DN). Thực tế, nhà nước và nhà khoa học luôn sẵn sàng hỗ trợ để ngành thủy sản phát triển nhưng vấn đề cốt yếu là “liên kết” nhà nông và nhà doanh nghiệp. Doanh nghiệp đóng vai trò nòng cốt, hỗ trợ kỹ thuật, vốn, giống, thức ăn, thu mua nguyên liệu… Liên kết nhằm giải quyết đầu vào- đầu ra về nguyên liệu, đáp ứng đòi hỏi quốc tế chính là vấn đề cấp bách hiện nay để ngành thủy sản tồn tại và phát triển bền vững.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng khuyến cáo rằng các DN nên tiến hành liên doanh, liên kết với các đối tác nước ngoài từ đó hình thành nên các doanh nghiệp liên doanh có vốn đầu tư nước ngoài, nhằm tận dụng thế mạnh về vốn đầu tư, công nghệ để đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng thuỷ sản Việt Nam.

Nguyễn Thanh