Mập mờ thông tin – Nhà đầu tư chịu thiệt

Chây ì công bố thông tin sức khỏe doanh nghiệp, tung tin đồn thất thiệt, “phù phép” báo cáo tài chính là những chiêu thức mà nhiều doanh nghiệp niêm yết đang sử dụng trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Những vi phạm này gây thiệt hại không nhỏ đến các nhà đầu tư, gây méo mó, sai lệch thị trường. Mặc dù các cơ quan chức năng đã “mạnh tay” hơn với những vi phạm kiểu này, song hiệu quả vẫn không thấm vào đâu so với thiệt hại.

Muôn hình vạn trạng vi phạm

Một trong những hình thức vi phạm công bố thông tin phổ biến nhất là do các tổ chức, cá nhân trong hội đồng quản trị không công bố thông tin khi giao dịch. Từ đầu năm đến nay, Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM (HSX) đã phải thống kê hàng chục doanh nghiệp có cổ đông lớn, cổ đông nội bộ và cổ đông có liên quan đến MKP, PXT, DQC, CMT, SJS, LAF, ELC...vi phạm công bố thông tin. Trên sàn HNX, các mã chứng khoán vi phạm phải kể tới AGC, SHN, THV, S74…

Điển hình như, Công ty Cổ phần Hóa – Dược phẩm Mekophar (MKP) đã đặt mua cổ phiếu quỹ từ ngày 3/2/2012 đến ngày 12/3/2012 với khối lượng và mức giá đặt mua trong nhiều phiên không đúng quy định về giao dịch cổ phiếu quỹ. Ông Nguyễn Bắc Sơn - thành viên Ban kiểm soát Công ty Cổ phần Bóng đèn Điện Quang (mã DQC ) đã bán 51.000 cổ phiếu DQC từ ngày 20/12/2011 đến ngày 6/2/2012 nhưng không công bố thông tin. Đồng thời, ông Nguyễn Bắc Sơn đã báo cáo kết quả giao dịch cổ phiếu DQC chậm trễ sau khi đăng ký giao dịch ngày 11/10/2011…

Hình thức làm đẹp báo cáo tài chính gây mập mờ, nhầm lẫn cho nhà đầu tư đã xuất hiện trên TTCK Việt Nam từ nhiều năm nay. Đầu tháng 3/2012, cổ phiếu SSS của Công ty Cổ phần Sông Đà 6.06 bị đưa vào diện cảnh báo do sau khi kiểm toán, lợi nhuận sau thuế của công ty này đang lãi chuyển thành lỗ. Nguyên nhân của sự khác biệt trên là báo cáo kiểm toán đã điều chỉnh tăng chi phí quản lý doanh nghiệp và giá vốn. Trong điều kiện kinh doanh khó khăn như hiện nay, việc doanh nghiệp sử dụng một số thủ thuật để làm đẹp báo cáo tài chính như SSS không phải là ít.

Một số doanh nghiệp còn có thể “bắt tay” với khách hàng để cung cấp thêm khoản tín dụng, xuất hóa đơn khống, đánh giá lại tài sản thông qua góp vốn… nhằm làm tăng doanh thu. Trường hợp của VE1, ALP hay VST luôn được đặt trong diện “nghi vấn”. Nguyên nhân vì VE1 có tỉ số nợ phải thu/doanh thu rất lớn, Công ty Cổ phần Vận tải và Thuê tàu biển Việt Nam (VST) đã thanh lý tài sản với nguyên giá tổng cộng khoảng 231 tỉ đồng trong năm 2011. Đối với ALP, doanh nghiệp này đang lỗ hơn 133 tỷ đồng bỗng chốc có khoản lợi nhuận khác lên tới 259 tỷ khiến ALP “thoát lỗ”.

Với nhiều thủ thuật tinh vi, ban giám đốc có thể làm giảm đi chi phí thật sự của doanh nghiệp. Thủ thuật cắt giảm chi phí thường tập trung vào các ước tính kế toán, như thay đổi phương pháp tính khấu hao, chi phí phân bổ trong năm của doanh nghiệp, phương pháp xác định giá vốn…

Cần giám sát chặt chẽ

Theo thông tin từ Vụ Thanh tra Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trong thời gian từ đầu năm 2012 đến nay, thông qua hoạt động thanh tra định kỳ và đột xuất, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) phát hiện và ra 35 quyết định xử phạt các hành vi vi phạm, trong đó có 20 quyết định xử phạt công ty đại chúng, 5 công ty kiểm toán, 9 cổ đông nội bộ và 1 công ty quản lý quỹ.

Đã nhiều lần dư luận đặt câu hỏi về trách nhiệm cá nhân trong việc vi phạm công bố thông tin của DN niêm yết tại TTCK VN, nhưng đến thời điểm này, cơ quan quản lý vẫn chưa đưa ra một hướng giải quyết hiệu quả. Xét cho cùng, nếu doanh nghiệp bị phạt về công bố thông tin thì thiệt thòi trước hết vẫn là nhà đầu tư.

Theo chế tài xử phạt các doanh nghiệp vi phạm trên TTCK VN, Sở giao dịch có nhắc nhở, cảnh báo và cuối cùng là tạm ngừng giao dịch cổ phiếu vì những lỗi trên. Ở mặt nào đó, điều này sẽ là sức ép để chính Ban lãnh đạo DN phải thực hiện tốt nghĩa vụ công bố thông tin ra thị trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh lợi ích của các cổ đông không đồng nhất, các cổ đông một mặt đã phải đầu tư trong sự tù mù, lại phải chịu thêm những thiệt thòi khác là phạt vi phạm công bố thông tin, phạt tạm ngừng giao dịch…

Theo SSC, nếu công ty xin gia hạn công bố thông tin mà không thuộc các trường hợp được tạm hoãn theo quy định, các Sở phải có văn bản yêu cầu tuân thủ đúng các quy định. Những ý kiến này sẽ công bố trên trang thông tin điện tử của Sở giao dịch chứng khoán để nhà đầu tư nhanh chóng nắm rõ.

Các Sở giao dịch nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy chế niêm yết giao dịch để có thể áp dụng các biện pháp mạnh hơn như: tạm đình chỉ giao dịch đối với các đối tượng là cổ đông nội bộ, cổ đông lớn, người có liên quan. Riêng doanh nghiệp vi phạm nhiều lần hoặc tái phạm chế độ báo cáo, công bố thông tin, cổ phiếu sẽ bị tạm ngừng giao dịch và hủy niêm yết.

Bắt đầu từ ngày 1/4/2012 - khi thông tư 226 về thực hiện chỉ tiêu an toàn tài chính có hiệu lực, SSC cần tăng cường giám sát các vi phạm, thực hiện đúng chủ trương của Thông tư 226 để xây dựng TTCK Việt Nam với tiêu chí lành mạnh, minh bạch và vững chắc.

Hương Ly