VCCI: Gần nửa thế kỷ xây dựng và phát triển

Nhân kỷ niệm 49 năm ngày thành lập Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (27/4/1963), Tạp chí Vietnam Business Forum đã phỏng vấn ông Đoàn Ngọc Bông, Nguyên Tổng Thư ký đầu tiên, Nguyên Phó Chủ tịch thường trực Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về quá trình hình thành và phát triển của VCCI trong gần nửa thập kỷ qua. Đỗ Sơn - Lan Anh thực hiện.

Là một trong những người lãnh đạo VCCI thời kỳ đầu, xin ông có thể cho biết chức năng, nhiệm vụ chủ yếu của VCCI thời kỳ đó?

Ngày 27/4/1963, thay mặt Hội đồng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng đã ký quyết định số 58-CP thành lập Phòng Thương mại nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với chức năng và nhiệm vụ cụ thể như sau:

1. Giao dịch và đặt quan hệ với các tổ chức thương mại, kinh tế và với thương nhân nước ngoài. Giúp đỡ các tổ chức kinh doanh hữu quan của Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong việc tiếp xúc giao dịch và đặt quan hệ buôn bán với nước ngoài, giúp đỡ các tổ chức thương mại kinh tế và thương nhân nước ngoài trong việc tiếp xúc giao dịch và đặt quan hệ buôn bán với các tổ chức kinh doanh hữu quan Việt Nam.

2. Giúp đỡ đương sự của phía Việt Nam cũng như của phía nước ngoài về mặt giới thiệu quảng bá hàng hóa.

3. Cấp giấy chúng nhận xuất xứ đối với những hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, chứng thực những giấy tờ thông dụng khác trong thương mại quốc tế theo yêu cầu đương sự phía Việt Nam và phía nước ngoài.

4. Giúp đỡ giải quyết bằng thương lượng hoặc thông qua trọng tài những việc tranh chấp có thể xảy ra trong khi thi hành các hợp đồng theo yêu cầu của các bên hữu quan.

5. Tổ chức triển lãm sản phẩm của Việt Nam ở nước ngoài và sản phẩm của nước ngoài tại Việt Nam. Tổ chức và tham gia hội chợ quốc tế.

6. Phát hành những bản tin kinh tế, tạp chí thương mại, hoặc dùng mọi hình thức khác để giới thiệu nền kinh tế và khả năng xuất khẩu của Việt Nam với nước ngoài và giúp đỡ các tổ chức kinh doanh hữu quan Việt Nam tìm hiểu thị trường ngoài nước.

Trong quá trình hình thành và phát triển, VCCI đã trải qua nhiều dấu mốc quan trọng, ông có thể cho biết cụ thể những cột mốc đáng nhớ đó?

Thực hiện những nhiệm vụ và chức năng cụ thể trên, VCCI đã duy trì và mở rộng quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước, chủ yếu là các nước nằm ngoài hệ thống xã hội chủ nghĩa nhằm mục tiêu đáp ứng nhu cầu xuất nhập khẩu của đất nước; đồng thời một nhiệm vụ quan trọng hơn của VCCI là thông qua giao lưu kinh tế để mở rộng quan hệ với các nước, phá thế bị bao vây, phong toả về kinh tế; triển khai các hoạt động nghiên cứu thị trường, luật lệ buôn bán quốc tế để chuẩn bị cho việc mở rộng các hoạt động kinh tế, thương mại sau này. Hoạt động của VCCI trong giai đoạn này gắn chặt với yêu cầu nhiệm vụ của đất nước trong điều kiện có chiến tranh và đã đạt được những kết quả tích cực. VCCI đã góp phần khai thông thị trường các nước tư bản chủ nghĩa, phá thế bao vây cấm vận và đặt nền móng xây dựng quan hệ buôn bán, giao lưu thương mại giữa VN với các nước này.

Sau khi thống nhất đất nước năm 1975, hoạt động của VCCI được mở rộng trên phạm vi toàn quốc và không chỉ tập trung vào lĩnh vực mở rộng hoạt động ngoại thương của Việt Nam mà còn hỗ trợ phát triển sản xuất trong nước, phát triển các ngành công nghiệp để tái thiết và phát triển kinh tế sau chiến tranh. Chính vì vậy, đầu năm 1982, được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ, VCCI đã đổi tên thành Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.

Công cuộc đổi mới năm 1986 đã tạo ra sức sống mới cho nền kinh tế và đem lại những cơ hội và bước phát triển mạnh mẽ cho VCCI. Với bề dày kinh nghiệm thúc đẩy hợp tác với các nước có nền kinh tế thị trường, VCCI là một trong những tổ chức đi đầu trong việc thực hiện đường lối đổi mới và đã đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy quan hệ thương mại, buôn bán giữa Việt Nam với các nước cũng như kêu gọi, thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Trong giai đoạn này, VCCI gần như là cửa ngõ duy nhất nối liền hoạt động thương mại, hợp tác, đầu tư giữa Việt Nam với nước ngoài. VCCI đã đi tiên phong trong việc khai phá và mở rộng thị trường quốc tế, kể cả những thị trường mà Việt Nam chưa có quan hệ ngoại giao như Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc, Israel, Nhật Bản ...

Đến năm 1993, từ một tổ chức chịu sự giám sát của ông Bộ trưởng Ngoại thương, VCCI đã tách ra thành một tổ chức độc lập với hai chức năng cơ bản là chức năng đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, tham mưu, tư vấn cho Chính phủ và chức năng xúc tiến thương mại, đầu tư. Việc bổ sung thêm chức năng đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của VCCI. Với tư cách là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, VCCI đã góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển thể chế kinh tế thị trường ở Việt Nam, xây dựng đội ngũ doanh nghiệp, doanh nhân, cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư, trở thành cầu nối quan trọng giữa Nhà nước và doanh nghiệp cùng hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế đất nước.

Bằng những cố gắng và nỗ lực không ngừng, trong những năm qua VCCI đã đạt được những thành tựu quan trọng và trở thành tổ chức xúc tiến thương mại, đầu tư lớn nhất ở Việt Nam hiện nay, trở thành người bạn đồng hành của doanh nghiệp, đối tác tin cậy của Chính phủ và là một tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế. Hoạt động của VCCI có sự trưởng thành và phát triển vượt bậc trên mọi mặt.

Với chức năng nhiệm vụ của mình, VCCI đã thực hiện được nhiều hoạt động hiệu quả. Ông có thể nói rõ hơn về từng chức năng, hoạt động của VCCI?

Là tổ chức tham mưu, tư vấn cho Đảng, Nhà nước về những vấn đề cấp bách trong thực tiễn hoạt động kinh tế, thương mại và kinh doanh, VCCI đã tích cực tổng kết những vấn đề thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh kiến nghị với Đảng và Nhà nước các chính sách, chiến lược kinh tế vĩ mô và có những giải pháp cụ thể, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đẩy nhanh quá trình đổi mới, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh ở Việt Nam. VCCI còn thường xuyên tham gia vào các Ban nghiên cứu, tư vấn, tổ công tác, các nhóm nghiên cứu hoạch định và thực hiện chính sách của Nhà nước. Ngoài ra, VCCI còn thường xuyên tổ chức các cuộc gặp gỡ, tiếp xúc giữa Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan Nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp.

Là tổ chức xúc tiến, hỗ trợ thương mại, đầu tư và các hoạt động kinh doanh khác của doanh nghiệp ở Việt Nam và nước ngoài, VCCI đã triển khai nhiều hoạt động giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường. VCCI đã triển khai các chương trình, dự án xúc tiến thương mại, đầu tư rộng lớn trên nhiều lĩnh vực bao gồm: đào tạo, cung cấp thông tin, tư vấn, chắp mối kinh doanh, tổ chức khảo sát thị trường, tham gia và tổ chức hội chợ triển lãm, trọng tài, đại diện bảo hộ sở hữu công nghiệp, cấp giấy chứng nhận xuất xứ... Các hoạt động này đã góp phần hỗ trợ có hiệu quả cho các doanh nghiệp trong quá trình hội nhập quốc tế. Trong những năm gần đây, bình quân hàng năm, VCCI tổ chức cho hàng nghìn lượt doanh nghiệp Việt Nam ra nước ngoài, tổ chức cho hàng trăm đoàn doanh nghiệp nước ngoài với hàng nghìn lượt doanh nhân vào Việt Nam nghiên cứu thị trường, tìm kiếm cơ hội buôn bán, đầu tư. Trong đó phải kể đến hoạt động tổ chức tốt các đoàn doanh nghiệp Việt Nam tháp tùng các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước đi thăm và làm việc tại các nước, tổ chức gặp gỡ giữa doanh nghiệp Việt Nam với đoàn doanh nghiệp tháp tùng nguyên thủ quốc gia các nước tới thăm Việt Nam.

Để chuẩn bị hành trang cho các doanh nghiệp bước vào hội nhập khu vực và thế giới, VCCI đã tổ chức nhiều khoá đào tạo ngắn và dài hạn cho hàng trăm nghìn doanh nhân Việt Nam trên toàn quốc tìm hiểu về thị trường, luật pháp, thông lệ quốc tế.

VCCI cũng tư vấn được nhiều vụ việc về các vấn đề chính sách pháp luật Nhà nước, tư vấn kinh doanh, đầu tư; tổ chức nhiều cuộc hội thảo, hội nghị nhằm giải quyết các vấn đề bức xúc trong thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp thông tin về chính sách, định hướng thị trường các nước; tổ chức hàng nghìn hội chợ triển lãm trong và ngoài nước; cấp hàng nhiều bộ giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) cho doanh nghiệp mỗi năm. Nhằm triển khai có hiệu quả công tác xúc tiến thương mại, đầu tư; hợp tác khoa học, công nghệ cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI đã tích cực tham gia các tổ chức kinh tế và kinh doanh quốc tế để hỗ trợ và bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp Việt Nam. Hiện nay, VCCI đã có quan hệ hợp tác với hàng trăm tổ chức quốc tế và khu vực.

Để hoàn thành tốt một khối lượng lớn nhiệm vụ công tác và đáp ứng tốt các yêu cầu ngày càng nhiều và đa dạng của doanh nghiệp và nền kinh tế trong thời kỳ mới. Từ nhiều năm qua, VCCI đã và đang tích cực triển khai đầu tư phát triển nguồn nhân lực và cơ sở vật chất của mình, coi đây là một trong những nhiệm vụ hàng đầu.

Với phương châm như vậy, khi mới tách ra khỉ sự giám sát của Bộ Ngoại thương (1993), VCCI mới có 130 cán bộ công nhân viên, đến nay đã có trên 1000 cán bộ, công nhân viên. Hầu hết tuổi đời còn trẻ, 85% tốt nghiệp đại học và trên đại học từ nhiều trường lớp trong và ngoài nước, phần lớn có khả năng sử dụng từ một đến hai ngoại ngữ, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn công tác.

Về cơ sở vật chất, với tài sản ban đầu hết sức khiêm tốn, chỉ vẻn vẹn một trụ sở làm việc đã xuống cấp với diện tích khoảng 600m2, đến nay VCCI đã đầu tư xây dựng một hệ thống trung tâm xúc tiến thương mại đầu tư trong cả nước với tổng diện tích trên 40.000m2. VCCI đã xây dựng và thành lập một hệ thống văn phòng đại diện, chi nhánh của mình trên toàn quốc ở các tỉnh thành như Hải Phòng, TP.HCM, Thanh Hóa, Nghệ An, Đà Nẵng, Vũng Tàu và Cần Thơ.

VCCI đã xây dựng website, mạng thông tin nội bộ; thành lập 3 tờ báo để đẩy mạnh công tác tuyên truyền quảng bá cũng như gắn kết doanh nghiệp, doanh nhân.

Đề án “ Xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và Hội nhập quốc tế do VCCI chủ trì soạn thảo, xây dựng và đệ trình đã được Bộ Chính trị thông qua và ban hành thành Nghị quyết số 09/NQ-TW ngày 9/12/2011. Ông đánh giá thế nào về NQ này?

Kể từ ngày đầu thành lập, trải qua chặng đường 49 năm qua, lần đầu tiên VCCI được Đảng và Nhà nước ban hành một nghị quyết có liên quan đến sự phát triển của doanh nghiệp, doanh nhân và VCCI. Nghị quyết 09 là bước đột phá về mặt nhận thức, khẳng định, tôn vinh và thúc đẩy vai trò của doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam trong công cuộc phát triển kinh tế, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, đề ra các giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam trong tình hình mới. Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có buổi làm việc với VCCI và đại diện cộng đồng doanh nghiệp để chỉ đạo việc phổ biến, xây dựng chương trình hành động thực hiện nghị quyết và khẳng định sự hỗ trợ, tôn vinh của Đảng, Nhà nước với sự phát triển của doanh nghiệp, doanh nhân. Đây là những định hướng có ý nghĩa hết sức to lớn đối với sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp nói chung và của VCCI nói riêng.

Trải qua chặng đường 49 năm, theo ông, những bài học kinh nghiệm cần rút ra là gì?

Với thành tích đã đạt được trong những chặng đường phát triển của mình, đặc biệt là những đóng góp quan trọng của VCCI trong thời kỳ đổi mới, VCCI đã được Đảng, Nhà nước và Chính phủ tặng nhiều Huân chương Lao động hạng nhất, hạng ba; Huân chương Độc lập hạng nhất, Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều Bằng khen cho tập thể và cá nhân của Phòng. Chặng đường 49 năm qua của VCCI rất đáng tự hào. Truyền thống vẻ vang và những thành tựu mà VCCI đã đạt được trong những năm qua là sự tổng hoà của những cố gắng, nỗ lực không ngừng của toàn bộ cán bộ công nhân viên VCCI. Nhìn lại chặng đường 49 năm qua, có thể thấy những bài học kinh nghiệm là:

Thành công của VCCI trước hết có được là nhờ vào sự đoàn kết, nhất trí và sáng tạo của Đảng ủy, Ban thường trực, của cả tập thể cơ quan VCCI và các doanh nghiệp hội viên. Phương châm hoạt động của VCCI là luôn mở rộng và thảo luận rộng rãi với tất cả các tổ chức, cơ quan về những vấn đề phát triển doanh nghiệp, góp phần hoàn thiện môi trường kinh doanh từ đó tạo ra sức mạnh gắn bó, liên kết giữa các doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề với VCCI, tạo ra sự thống nhất và dân chủ trong việc xác định phương hướng hoạt động của VCCI. Chính nhờ vào sự đoàn kết và thống nhất cao nên việc chỉ đạo, điều hành của Hội đồng quản trị, Ban thường trực VCCI được tập trung, giải quyết nhanh chóng, dứt điểm, phát huy mạnh mẽ tính năng động, sáng tạo của từng thành viên cũng nh cả tổ chức trên cơ sở phân công công việc rõ ràng.

Xây dựng VCCI là một tổ chức thật sự năng động và sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, bám sát yêu cầu của doanh nghiệp để định hướng hoạt động, luôn đi tiên phong trong quá trình đổi mới. Những thành tựu mà VCCI đã đạt được trong những năm qua chính là nhờ vào định hướng chiến lược là luôn chủ động đi đầu và mở ra những hướng hoạt động mới để hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển kinh tế. VCCI đã luôn linh hoạt theo sát diễn biến thực tế để có những điều chỉnh chiến lược phù hợp, tìm ra hướng đi đúng cho mình.

Phát huy sức mạnh sáng tạo, trí tuệ của đội ngũ cán bộ cơ quan VCCI. Yếu tố con người đã góp phần quyết định tạo nên sức mạnh và sự phát triển mạnh mẽ của VCCI. Do đó, cần tiếp tục đầu tư phát triển mạnh nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, năng lực phẩm chất tốt, năng động và sáng tạo trong công việc để thực hiện tốt nhiệm cụ của VCCI trong thời gian tới.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, nhiệm vụ đặt ra trong thiên niên kỷ mới là không chỉ đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh doanh để làm giàu cho chính mình và xã hội, góp phần xoá đói giảm nghèo mà còn phải sáng tạo, đầu tư công nghệ nâng cao khả năng cạnh tranh nhằm đưa nền kinh tế Việt Nam hội nhập nhanh hơn, vững chắc hơn vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Để chuyển dịch thành công cơ cấu kinh tế, tạo nền tảng phát triển bền vững, chúng ta phải giải quyết hàng loạt vấn đề đặt ra nhằm định hình về căn bản thể chế kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam như cải cách hành chính, chuyển đổi việc quản lý hành chính đối với nền kinh tế sang quản lý vĩ mô với nền kinh tế thị trường, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực có kiến thức, có tay nghề và kỷ luật lao động, phát triển hài hoà các lợi ích xã hội... Đồng hành cùng doanh nghiệp và là đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, hơn ai hết, VCCI có trách nhiệm và đủ năng lực tham gia tích cực vào quá trình này.

49 năm hình thành và phát triển của VCCI đã định hình và tạo nên uy tín của một tổ chức đại diện quan trọng nhất của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Hành trang của quá khứ vừa là niềm tự hào vừa là trách nhiệm lớn lao đối với toàn thể cán bộ công nhân viên VCCI trong thiên niên kỷ mới. Với truyền thống của một tổ chức năng động, sáng tạo và luôn linh hoạt trong tổ chức và thực hiện các chiến lược phát triển của mình trong từng giai đoạn cụ thể, với sự chuẩn bị chu đáo về nguồn lực con người và vật chất, lại được sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng và Nhà nước, sự ủng hộ và hợp tác chặt chẽ của các doanh nghiệp, đối tác và cộng đồng xã hội, VCCI có thể vững tin tiến lên phía trước, tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của mình trong thời gian tới.