Bảo hiểm xã hội phải được tính theo nguyên tắc thị trường

Xoay quanh vấn đề bảo hiểm và tiền lương cho người lao động, VIB Forum đã có cuộc trao đổi với ông Bùi Sĩ Lợi - Phó chủ nhiệm UB về các vấn đề xã hội của Quốc hội. Lưu Hiệp thực hiện.

Quỹ bảo hiểm đang hụt dần theo thời gian vì số người muốn nghỉ hưu sớm sẽ tăng lên, Ý kiến của ông về vấn đề này?

Nguyên tắc BHXH của chúng ta cũng dần dần phải thực hiện theo cơ chế thị trường và phải thực hiện theo nguyên tắc có đóng có hưởng. Trong chế độ BHXH của chúng ta cũng thể hiện sự chia sẻ không thể tính theo phương án hoàn toàn đóng hưởng nhưng hiện nay quỹ có xu hướng mất cân đối bởi:

Thứ nhất là chúng ta gánh quỹ BHXH cho những người về hưu trước ngày 1/1/1995 và phải đóng bổ sung ngân sách cho những người tham gia lao động đến trước ngày 1/1/1995 thì vẫn là từ ngân sách nhà nước.

Thứ hai là chúng ta phải tính đến các yếu tố bảo tồn quỹ BHXH: yếu tố thời gian đóng, yếu tố tuổi nghỉ hưu sớm và mức đóng không đáp ứng nhu cầu. Thực tế BHXH của chúng ta hiện nay đóng trên mức lương tối thiểu chứ không phải đóng trên tổng thu nhập tiền lương. Đây là một yếu tố làm quỹ không được bảo toàn và không tăng trưởng.

Thứ ba là quỹ BHXH, đầu tư tăng trưởng phát triển quỹ này không đáp ứng với mức tăng trưởng và phát triển, tốc độ trượt giá làm giá trị thực tế quy mô kết dư của quỹ tăng trưởng không cao.

Đây là tất cả những yếu tố tác động tới khả năng mất cân đối quỹ BHXH. Để khắc phục tình trạng này phải tạo lập đồng bộ rất nhiều yếu tố: phải đảm bảo mức đóng, mức hưởng; đảm bảo thời gian đóng kéo dài và đóng trên tỉ lệ lương thực nhận; phải tính toán để nâng tuổi nghỉ hưu cho người lao động... Hiện tại Chính phủ mới nới cho một số nhóm nhưng vấn đề trong tương lai phải nâng được tuổi nghỉ hưu của cả nam và nữ thì mới có khả năng cân đối được quỹ BHXH trong tương lai. BHXH là một trong những trụ cột quan trọng và cơ bản nhất của chính sách an sinh xã hội nếu chúng ta không thực hiện tốt thì vấn đề an toàn xã hội và an sinh xã hội trong tương lai không đảm bảo.

Ông có nói mức đóng phí BHXH hiện nay không thích đáng, vậy theo ông mức đóng thế nào là phù hợp ?

Mức đóng của chúng ta là đóng trên tiền lương tối thiểu của người lao động và tổng quỹ tiền lương của chủ sử dụng lao động trên tiền lương cơ bản. Bản chất của quỹ BHXH phải được đóng trên tiền lương của người lao động thực nhận hoặc trên thu nhập. Cao hơn 830. 000 đồng/ người.

Sắp tới tiền lương tối thiểu tăng. Liệu đây có phải là tác động tích cực tới quỹ này hay không, thưa ông?

Thực chất lương tăng khoảng 26% từ 830 nghìn đồng lên trên 1 triệu đồng thì cũng chưa đáp ứng được. Trong sửa Luật lao động lần này, tư tưởng của Chính phủ và cơ quan thẩm tra của UB các vấn đề xã hội cũng như UB Thường vụ Quốc hội đặt ra yêu cầu xác định rõ thế nào là tiền lương trong doanh nghiệp. Tiền lương phải xác định được số lượng và chất lượng của người lao động để tránh sự lạm dụng giữa người sử dụng lao động và người lao động. Ngoài ra, đưa vào kết cấu tiền lương gồm có lương cấp bậc lương chức vụ và vị trí công tác cộng với các khoản phụ cấp có tính chất tiền lương và các khoản thu nhập khác. Cần phải trích nộp quỹ BHXH trên tiền lương thực tế đó thì mới bảo tồn được quỹ BHXH.

Hiện nay có một tâm lý là người sử dụng lao động không muốn phần đóng vào quỹ BHXH trong quỹ tiền lương của mình cao lên, và bản thân người lao động cũng không muốn trích từ tiền lương của mình cho quỹ BHXH cao hơn nhưng chúng ta lại muốn khi về hưu khi thực hiện an sinh xã hội phải tốt hơn. Đây là một mâu thuẫn lớn.

Vậy, mất cân đối hiện nay của quỹ BHXH là bao nhiêu, thưa ông?

Đến nay chưa có con số cụ thể nhưng với cách đóng và cách hưởng như hiện nay thì đến năm 2027 chúng ta sẽ cân bằng thức đóng và trả của Quỹ. Và đến năm 2037 thì chúng ta hoàn toàn mất khả năng cân đối về quỹ BHXH. Thấy tương lai rồi thì khắc phục cái này bằng cách nâng mức đóng, kéo dài thời gian đóng và nâng tuổi nghỉ hưu. Đây là 3 yếu tố quyết định và quan trọng là phải quản lý và bảo toàn kết dư quỹ BHXH.

Vậy theo ông, biện pháp khắc phục là như thế nào?

Bộ luật Lao động chỉ điều chỉnh đối tượng lao động, những người trong quan hệ lao động. Hiện nay tổng lao động xã hội của cả nước khoảng trên 50 triệu người nhưng lao động được điều chỉnh theo Luật thì chỉ khoảng 15 triệu người.

Quốc hội khóa 13 đã có Nghị quyết xây dựng Luật việc làm. Luật việc làm chính là luật điều chỉnh tất cả quan hệ lao động xã hội để giải quyết mâu thuẫn của Bộ luật Lao động. Đây là một biện pháp và cố gắng làm sao khi Luật việc làm ra đời sẽ đảm bảo cho mọi người lao động, kể cả các thành phần kinh tế không phải Nhà nước, không phải tập thể, không phải công ty tư nhân mà người lao động nói chung cũng được tham gia vào quan hệ BHXH.. Đây chính là một trụ cột an sinh xã hội cơ bản nhất đảm bảo cho sự ổn định xã hội.

Xin cảm ơn ông !