Doanh nghiệp ngành thép: Đối mặt với tăng giá điện

Mới đây, Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công thương) đã lên kế hoạch trình Chính phủ áp dụng cơ chế giá điện riêng theo hướng tăng lên cho ngành thép. Phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tiến Nghi, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), xung quanh vấn đề này. Anh Phương thực hiện.

Theo ông, nguyên nhân nào khiến ngành điện có yêu cầu tăng giá điện riêng với ngành thép như hiện nay ?

Đây không phải là lần đầu tiên ngành thép trong nước phải đối mặt với vấn đề tăng giá điện trong sản xuất. Thực chất ngay từ năm 2011, Vụ Chính sách thuế, Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ đề xuất mức thuế xuất khẩu áp dụng cho phôi thép và sản phẩm thép xuất khẩu là 3%. Lý do Bộ Tài chính nêu ra là vì lợi nhuận của ngành thép có được là “do được hưởng lợi từ giá điện thấp khoảng từ 10-15 USD/tấn” tức là khoảng 214.000 – 321.000 đồng/tấn tùy theo công nghệ tiên tiến hay lạc hậu. Số liệu trên được căn cứ vào giá điện tính đủ để EVN không lỗ là 1.777đ/KWh thay vì giá điện bình quân năm 2010 là 1.242đ/KWh. Tại thời điểm năm 2011, nếu chính sách trên được áp dụng thì sẽ là một biện pháp rất khắc nghiệp đối với công việc sản xuất, thậm chí có thể “bóp chết” sự tồn tại của ngành thép Việt Nam. Ý thức rõ ràng về điều này, Hiệp hội thép Việt Nam (VSA) đã ngay lập tức có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị tạm dừng, xem xét lại yêu cầu tăng giá điện theo đề xuất của Bộ Tài chính và đã được Thủ tướng Chính phủ chấp nhận.

Tuy nhiên, về phía đơn vị trực tiếp sản xuất là các doanh nghiệp trong ngành thép mà tổ chức đại diện là Hiệp Hội thép Việt Nam nhận thấy nếu chính sách trên được thực hiện thì sẽ làm một chủ chương không có tính công bằng, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh hầu hết các doanh nghiệp Việt đều phải vật lộn để trụ vững trước tình trạng kinh tế suy thoái. Ngoài ra, một số lập luận để buộc áp giá điện mới cho ngành thép cũng chưa thực sự thấu đáo. Cụ thể như giá bán điện bình quân cho các hộ sản xuất thép và xi măng so với giá thành sản xuất điện thì ngành điện cho rằng phải bù lỗ đến 2.547 tỷ đồng. Rồi việc cuối năm 2011, EVN đã điều chỉnh giá điện bình quân lên mức 1.304 đồng/kWh, theo đó giá bán điện sinh hoạt khoảng 1.400 đồng/kWh. EVN lập luận như vậy vì cho rằng giá bán điện sinh hoạt cao hơn điện sản xuất và nguồn điện sinh hoạt đang phải bù lỗ cho điện sản xuất.

Một khía cạnh khác, theo ý kiến chủ quan của tôi là gần đây EVN là một trong những đơn vị bị nhiều cơ quan chức năng “soi”, từ đó cho thấy khá nhiều khuyết điểm như: tình trạng đầu tư ngoài ngành, số vốn ngân sách nhà nước rót vào Tập đoàn Điện lực Việt Nam hàng năm là rất lớn, song thực chất hiệu quả công việc lại không đáp ứng được kỳ vọng. Hiện tại EVN cũng đang gặp khó, nên phải chăng lần này EVN muốn đẩy một sang cho bên thứ 3, mà một trong đó là các doanh nghiệp ngành thép tiêu thụ quá nhiều điện năng, nhưng lại đóng số tiền điện theo giá rẻ...., để bớt một phần trách nhiệm.

Thưa ông, có ý kiến cho rằng, nhiều nhà đầu tư nước ngoài đang được hưởng lợi từ giá điện rẻ của Việt Nam để sản xuất thép. Ông dánh giá thế này về ý kiến này?

Đó là một vấn đề đang đặt ra với không chỉ ngành thép mà còn liên quan đến nhiều ngành khác, bởi nói đến nhà đầu tư nước ngoài là nói đến một chính sách chủ chương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong chính sách thu hút FDI. Đúng là thực tế, ngành thép cũng có khá nhiều các dự án FDI. Song nói là các nhà đầu tư nước ngoài đang được hưởng lợi từ giá điện rẻ của Việt Nam để sản xuất thép là không chính xác. Vì hầu hết các dự án lớn có vốn FDI trong ngành thép đều mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu, xây dựng cơ sở hạ tầng chứ chưa chính thức đi vào hoạt động. Đơn cử, như dự án thép của Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa (Hà Tĩnh) có tổng mức vốn đầu tư lên đến 22 tỉ USD, của các nhà đầu tư Đài Loan, là một trong những dự án thép có vốn FDI lớn nhất hiện nay, thì mới chỉ dừng ở việc xây dựng nhà máy chứ chưa đi vào sản xuất. Đầu tháng 4 vừa qua, tôi và đoàn công tác của VSA cũng có chuyến thăm và làm việc thực tế tại dự án này. Được biết, quy mô dự án ban đầu là 15 tỷ, chia làm hai giai đoạn, giai đoạn 1 khoảng 7 tỉ đô la Mỹ, giai đoạn 2 là khoảng 8 tỉ đô la Mỹ. Tuy nhiên, phía nhà đầu tư cũng công bố thông tin rõ ràng sẽ xây dựng nhà máy nhiệt điện, để lấy nguồn điện cung cấp cho hoạt động sản xuất chứ không dùng nguồn điện trong nước. Ngoài ra, chủ đầu tư dự án cũng đang xây dựng cảng nước sâu Sơn Dương để đón tầu có trọng tài 300.000 tấn, về lâu dài để cung cấp than cho nhà máy nhiệt điện. Còn trước mắt đây là vùng đất thấp nên sẽ dùng chính cảng nước sâu này tôn nền đất lên 3 mét. Hiện tại khối lượng công việc mới hoàn thành ở 39%.

Một dự án lớn khác là của Tập đoàn Tata (Ấn Độ) liên doanh với Tổng công ty thép Việt Nam (VNSteel), xây dựng nhà máy với quy mô 5 triệu tấn/năm, tổng mức đầu tư 5 tỉ USD, thì hiện tại vẫn đang trong quá trình bàn thảo, chưa được cấp phép. Dự án thép Lion Group (Malaysia) liên doanh với Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam (Vinashin) đã bị rút giấy phép. Dự án nhà máy thép Guang Lian (Trung Quốc) ở Dung Quất (Quảng Ngãi) có từ năm 2007 tính đến thời điểm này đã thay đến 4 chủ đầu tư mà vẫn chưa khởi động được.

Do đó thông tin nói việc một số nhà đầu tư nước ngoài hưởng lợi trong sản xuất từ giá điện rẻ của Việt Nam là chưa thỏa đáng. Vì vậy, theo tôi điện của EVN chủ yếu là do các doanh nghiệp trong nước sử dụng là chính.

Trước sự phản hồi của nhiều phương tiện truyền thông và doanh nghiệp, Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công thương) đã cân nhắc và tạm dừng việc tăng giá điện và áp cơ chế giá điện riêng cho ngành thép và xi măng. Tuy nhiên, về lâu dài, ngành thép cũng như các ngành kinh tế khác cũng buộc phải đối diện với việc phải chấp nhận giá điện tăng theo giá thị trường, vậy ngành sẽ có chiến lược phát triển bền vững nào để duy trì hoạt động, thưa ông ?

Đúng là mới đây, Chính phủ, Bộ Công thương và Bộ Tài chính chưa chính thức thông qua chủ chương tăng giá điện ở thời điểm này. Tuy nhiên, giá điện sẽ được tăng ở thời điểm thích hợp, với mục tiêu đảm bảo hài hòa lợi ích của doanh nghiệp và an sinh xã hội cho phù hợp với Quyết định 24/2011/QĐ-TTg. Tuy nhiên, về lâu dài ngành thép cũng ý thức rõ được muốn tồn tại và kinh doanh có lãi cần phải có những chiến lược thay đổi lớn trong dây chuyền sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ mới, và nếu cần buộc loại bỏ những nhà máy, hoặc công nghệ sản xuất thép quá lạc hậu không đáp ứng được nhu cầu thị trường. Cụ thể, ngành thép cần phải nâng cao chỉ tiêu kỹ thuật ngang hàng với các nước tiên tiến trên thế giới, đạt 100 triệu tấn/mẻ. Trong khi hiện tại theo theo tiêu chuẩn của Bộ Công thương, chủ yếu các nhà máy thép Việt Nam đang hoạt động với công suất 50 triệu tấn/mẻ là đã đạt yêu cầu. Hiện nay, một nhà máy sản xuất với quy mô 100 tấn/ mẻ đang hoạt động trong giai đoạn thử nghiệm đã cho ra những mẻ thép đầu tiên, song chưa được công bố rộng rãi. Trong tháng 4/2012, tại Ninh Bình cũng đã có một dự án sản xuất thép lò điện với công nghệ hiện đại với công suất 100 triệu tấn/mẻ, lớn nhất Việt Nam hiện nay theo tiêu chuẩn G7 của Italia, cũng đã động thổ.

Ngoài ra, theo tiêu chuẩn tiên tiến đối với nhà máy cán thép chỉ được phép tiêu thụ 28-32kg dầu/1 tấn sản phẩm, nếu nhà máy cán thép nào của Việt Nam tiêu thụ cao hơn mức trên thì phải tính ngay đến việc thay đổi hệ thống công nghệ hoặc ngừng sản xuất để tồn tại. Theo tôi được biế, hiện nay vẫn có nhiều nhà máy thép ở Việt Nam tiêu hao đến 40-50 kg dầu/tấn sản phẩm. Các nhà máy này thì sớm muộn trong tương lai cũng sẽ bị đào thải. Bên cạnh đó, mức tiêu hao kim loại cho phép của thế giới 1,03-1,04 kg phôi thép làm ra 1kg thép thành phẩm thì mức này ở Việt Nam đang đứng ở mức 1,07-1,08 thậm chí đến 1,1. Do vậy các nhà máy thép có mức tiêu hao trong ngưỡng này cũng cần đầu tư thay đổi công nghệ trong thời gian tới.