Kinh tế bao trùm - Người yếu thế trở thành nguồn lực phát triển

Khi các lợi thế truyền thống như tài nguyên và lao động giá rẻ dần suy giảm, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tái định vị mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành “giấy thông hành” để tiếp cận thị trường, vốn và chuỗi cung ứng toàn cầu, kinh tế bao trùm – đặc biệt là việc đưa người yếu thế, người khuyết tật vào chuỗi giá trị đang nổi lên không chỉ như một lựa chọn mang tính nhân văn, mà là bệ đỡ chiến lược giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng bền vững.

Phát biểu tại Hội thảo “Kinh doanh bền vững: Lợi thế mới – Giá trị mới” diễn ra ngày 6/1 tại Hà Nội, ông Bùi Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) nhấn mạnh khu vực kinh tế tư nhân hiện là lực lượng chủ đạo của nền kinh tế, giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu.

Theo ông Tuấn, trong kỷ nguyên mới, vai trò của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở tạo ra giá trị kinh tế đơn thuần, mà còn phải trở thành “mắt xích” tham gia giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường, hướng tới nguyên tắc “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Kinh doanh bao trùm – bệ đỡ chiến lược của doanh nghiệp

Khác với cách tiếp cận coi bao trùm như một nội dung của an sinh xã hội, các ý kiến tại hội thảo cho thấy kinh doanh bao trùm đang được nhìn nhận ngày càng rõ hơn như một lựa chọn chiến lược của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các lợi thế tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp.

Theo ông Đào Ngọc Tiến – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương, kinh doanh bao trùm không phải là một “trào lưu thời trang”, mà là xu thế dẫn dắt. Khi các nguồn lực như tài nguyên hay lao động giá rẻ không còn là lợi thế cạnh tranh bền vững, doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm những không gian tăng trưởng mới. Việc đưa người yếu thế vào chuỗi giá trị, nếu được tổ chức bài bản, chính là cách mở rộng nền tảng phát triển trên cơ sở tận dụng hiệu quả nguồn lực xã hội chưa được khai thác đầy đủ.

Theo ông Tiến, giá trị mới mà các doanh nghiệp bao trùm tạo ra cho cộng đồng, đặc biệt là nhóm người yếu thế, không chỉ dừng ở cải thiện sinh kế hay thu nhập, mà còn góp phần hình thành các hệ sinh thái liên kết bền chặt giữa doanh nghiệp – người lao động – xã hội. Chính sự lan tỏa này tạo nên lợi thế cạnh tranh dài hạn, giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, năng lực thích ứng và vị thế trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Srinivas Tata – Giám đốc Ban Phát triển Xã hội, Ủy ban Kinh tế – Xã hội châu Á – Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc (UN-ESCAP) đánh giá Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy kinh doanh bao trùm, với hơn 6 triệu người khuyết tật – một nguồn lực tiềm năng chưa được khai thác đầy đủ. Khi được trao cơ hội tham gia thị trường lao động và chuỗi giá trị trong môi trường phù hợp, nhóm này hoàn toàn có thể đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Từ chính sách ESG đến thực tiễn doanh nghiệp sử dụng lao động yếu thế

Thực tiễn từ các doanh nghiệp cho thấy kinh doanh bao trùm chỉ thực sự bền vững khi được đặt trong tư duy chiến lược, thay vì tiếp cận theo hướng từ thiện hay trách nhiệm xã hội đơn lẻ.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Vũ Thị Quyên - CEO We-Edit Vietnam, người sống chung với căn bệnh xương thủy tinh bẩm sinh, khẳng định kinh doanh bao trùm là chiến lược cốt lõi của doanh nghiệp. Theo bà Quyên, rào cản lớn nhất đối với người yếu thế không nằm ở năng lực, mà ở việc thiếu cơ hội được học tập và làm việc trong một môi trường chuyên nghiệp.

Tại We-Edit, doanh nghiệp xây dựng mô hình dựa trên nguyên tắc cộng hưởng: doanh nghiệp trao cơ hội, người lao động đóng góp năng lực. Công ty cam kết trả lương theo đúng giá trị công việc, không hạ thấp tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm. Thay vì thỏa hiệp, We-Edit đầu tư mạnh vào quy trình đào tạo và tuyển dụng để người khuyết tật có thể làm việc và cạnh tranh bình đẳng với các nhân sự khác trên thị trường toàn cầu.

Môi trường làm việc tại We-Edit được đánh giá là khắt khe khi 100% khách hàng đến từ thị trường quốc tế. Chính những yêu cầu nghiêm ngặt đó đã giúp đội ngũ nhân sự – trong đó có nhiều người khuyết tật – khẳng định giá trị thực chất của mình. Mô hình này cho thấy, khi được đặt vào một quy trình chuyên nghiệp, người yếu thế hoàn toàn có thể vươn ra thế giới và tạo ra giá trị gia tăng cao.

Cùng chia sẻ kinh nghiệm đưa người khuyết tật vào bộ máy vận hành, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh – Giám đốc Hạnh phúc của TokyoLife cho biết để mô hình này thành công, cần một tư tưởng xuyên suốt từ lãnh đạo đến sự đồng hành của toàn bộ tổ chức. Với TokyoLife, đây không chỉ là hoạt động nhân văn, mà là một tiêu chí kinh doanh dài hạn, gắn với chiến lược phát triển bền vững. Doanh nghiệp sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và quy trình triển khai nhằm lan tỏa tác động tích cực tới cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Hà - Phó Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo, Trường Đại học Ngoại thương, kinh doanh bao trùm tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Hiện chỉ hơn 23% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm, phần lớn là lao động giản đơn. Thách thức lớn nhất nằm ở sự thiếu phối hợp liên ngành và các chính sách hỗ trợ còn phân tán.

Để tháo gỡ, Tiến sĩ Lê Hà cho rằng cần tích hợp mục tiêu hỗ trợ người yếu thế vào các khung chính sách hiện có, đặc biệt là lộ trình triển khai Chương trình 167 về hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh bền vững. Cùng với đó, việc cải cách thủ tục hành chính, hình thành đầu mối hỗ trợ tập trung và thúc đẩy mua sắm công đối với sản phẩm của doanh nghiệp bao trùm sẽ tạo ra lợi thế thị trường thực chất, giúp doanh nghiệp tự tin cạnh tranh thay vì chỉ dựa vào hỗ trợ an sinh.

Từ phía cơ quan quản lý, ông Bùi Anh Tuấn cho biết Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 167/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững giai đoạn 2022–2025. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị mới đây tiếp tục khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, tiên phong trong chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Tính đến hết năm 2025, Chương trình 167 đã đào tạo chuyên sâu cho hơn 10.700 doanh nghiệp và huy động trên 6.000 tỷ đồng từ khu vực tư nhân và đối tác quốc tế.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng UN-ESCAP để nhân rộng các mô hình kinh doanh bao trùm hiệu quả. Những viên gạch nền móng đầu tiên đã được đặt xuống; thách thức tiếp theo là làm sao để sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trở nên nhịp nhàng hơn, biến các giá trị nhân văn thành nguồn sức mạnh nội sinh cho tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam.

Nguồn: Vietnam Business Forum