Rộng đường phát triển điện hạt nhân

Bên lề Hội thảo “Phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân”, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn với ông Nguyễn Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tìm hiểu các công tác chuẩn bị để phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam. Đặc biệt, quan trọng trong đó là xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận, dự kiến khởi công vào năm 2015. Anh Phương thực hiện.

Thưa Bộ trưởng, chiến lược phát triển ngành an ninh năng lượng, trong đó có điện hạt nhân đã được Chính phủ lượng hóa ra sao?

Hiện tại, Việt Nam đang thực hiện chính sách sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đảm bảo an toàn, an ninh. Quan điểm của Chính phủ Việt Nam là sẽ tiến hành chương trình điện hạt nhân dựa trên việc phát triển một số cơ sở hạ tầng quốc gia được nghiên cứu, đầu tư và phát triển theo hướng bền vững thân thiện với môi trường. Về mặt nhà nước, cơ sở hạ tầng đó là sự đảm bảo của nhà nước về mặt pháp lý, thể chế cũng như việc quản lý công nghệ, đào tạo đội ngũ nhân sự cấp cao cho chương trình điện hạt nhân quốc gia. Theo đó, Việt Nam cũng cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các văn kiện quốc tế, các tiêu chuẩn an toàn hạt nhân đã được cộng đồng quốc tế công nhận, các hướng dẫn về an ninh và yêu cầu đảm bảo không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, cũng cần phải nói thêm rằng, hiện tại Việt Nam đang bước vào chương trình điện hạt nhân trong bối cảnh cơ sở hạ tầng cần thiết cho việc thực hiện dự án điện hạt nhân, từ cơ sở thiết bị có liên quan đến khung khổ pháp luật, nguồn nhân lực và tài chính... còn đang ở trình độ thấp. Chính vì vậy, Việt Nam rất cần tranh thủ sự hỗ trợ, giúp đỡ của IAEA cũng như các tổ chức quốc tế khác trên thế giới.

Xin Bộ trưởng cho biết, sự hợp tác xây dựng chương trình điện hạt nhân của Việt Nam với quốc tế đến thời điểm hiện tại đã phát triển đến đâu?

Quan điểm nhất quán của Việt Nam trong việc hợp tác với các quốc gia tổ chức quốc tế về phát triển điện hạt nhân đó là, Việt Nam luôn coi trọng, tăng cường và mở rộng hợp tác với IAEA (Cơ quan năng lượng Nguyên tử Quốc tế) và các nước có ngành công nghiệp điện hạt nhân tiên tiến. Nổi bật trong đó là những nước như Liên bang Nga, Nhật Bản.... Đó cũng chính là những nhân tố then chốt giúp cho Việt Nam thực hiện thành công các dự án xây dựng và vận hành nhá máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam.

Riêng đối với chương trình hợp tác với IAEA, cơ quan này trong nhiều năm qua đã tiến hành nhiều sự hỗ trợ cho Việt Nam như, đào tạo cán bộ kỹ thuật trình độ cao, nghiên cứu công nghệ và phân tích đánh giá an toán, chu trình xử lý nhiên liệu, xử lý phóng xạ, bảo vệ môi trường, cung cấp thiết bị, chuyển giao phần mềm... Riêng trong giai đoạn 2009 – 2011, IAEA đã hỗ trợ Việt Nam các dự án hợp tác kỹ thuật trong phát triển cơ sở hạ tầng ĐHN; tăng cường năng lực kỹ thuật của cơ quan pháp quy an toàn bức xạ và hạt nhân. Các dự án đó sẽ tiếp tục kéo dài trong giai đoạn 2012 – 2013. Ngoài ra, IAEA cũng đã giúp Việt Nam xây dựng kế hoạch tích hợp hỗ trợ an ninh hạt nhân và kế hoạch tích hợp xây dựng cơ sở hạ tầng ĐHN quốc gia.

Vấn đề nhân sự được coi là mấu chốt để phát triển ngành khoa học này, Việt Nam đã chuẩn bị nhân sự ra sao, thưa ông?

Để phục vụ cho siêu dự án này, Chính phủ đã cho thành lập 2 Ban chỉ đạo quốc gia. Một do Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì và một ban chỉ đạo riêng về nguồn nhân lực do Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân phụ trách. Riêng trong việc thu hút và đào tạo cũng như tìm kiếm nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp phát triển điện hạt nhân. Hiện Việt Nam còn gặp rất nhiều khó khăn khi chúng ta chưa công khai những ưu đãi, cũng như tính hấp dẫn đối với cán bộ trong lĩnh vực trên. Bên cạnh đó, việc lựa chọn cán bộ đủ phẩm chất cho đào tạo cũng khó khăn hơn với những ngành khác. Bởi họ luôn phải chịu những áp lực rủi ro trong quá trình học tập cũng như vận hành trực tiếp nhà máy sau này. Đây cũng là một ngành khoa học đặc thù vật lý hạt nhân nên quá trình tuyển chọn cũng rất khắt khe.

Trong thời gian qua, Việt Nam cũng đã hợp tác rất chặt chẽ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và Pháp.... để đào tạo đội ngũ cán bộ trẻ. Trong 3 năm trở lại đây, Việt Nam đã gửi 200 người sang Nga và khoảng 200-300 người đến các quốc gia khác để học tập cả ngắn hạn và dài hạn về năng lượng nguyên tử và điện hạt nhân.

Ông có thể nói rõ hơn về các chính sách ữu đãi sẽ được áp dụng cho những cán bộ công tác trong nghành điện hạt nhân ?

Hiện Chính phủ cũng đã đồng ý về nguyên tắc cho phép những người đồng ý làm việc trong môi trường điện nguyên tử và hạt nhân được hưởng phụ cấp từ 30-70% mức lương hiện hưởng.

Đặc biệt, đối với những người sẽ trực tiếp vận hành nhà máy điện hạt nhân, họ phải được trả một mức lương xứng đáng để có thể yên tâm công tác và lo cho gia đình trong điều kiện làm việc tiềm ẩn nhiều rủi ro và thường xuyên tiếp xúc với môi trường phóng xạ cao. Bởi vậy, đề suất là mức lương của họ có lẽ phải cao hơn mức lương của Bộ trưởng.

Về chính sách đào tạo hiện Chính phủ cũng đã dành khoảng 2.000 tỷ đồng cho đào tạo cán bộ điện hạt nhân. Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng dành ra 1.000 tỷ đồng cho đào tạo cán bộ kỹ thuật và công nhân vận hành.Và đã khởi động chương trình đào tạo dài hạn, giao nhiệm vụ cho 5 trường đại học lớn của Việt Nam đào tạo kỹ sư về điện hạt nhân, sau đó gửi đi nước ngoài thực tập. Hiện tại, Việt Nam cũng đang xây dựng một trung tâm khoa học công nghệ điện hạt nhân do Liên bang Nga giúp đỡ trị giá 500 triệu USD. Ngoài ra các cơ sở trong nước như Viện Năng lượng nguyên tử (Bộ Khoa học Công nghệ), các trường đại học, các viện nghiên cứu cũng đang khẩn chương triển khai các chương trình liên quan đến phát triển điện hạt nhân./.