Bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven bờ

Theo Tổng cục Thủy sản, hiện nay ở Việt Nam có khoảng 80% tàu thuyền tập trung khai thác ở vùng nước ven bờ, trong khi vùng này chỉ chiếm khoảng 11% diện tích vùng đặc quyền kinh tế biển của Việt Nam. Hiện sản lượng khai thác bền vững ở vùng nước có độ sâu lớn hơn 50 m ước tính đạt khoảng 1,1 triệu tấn/năm.

Trong giai đoạn 2001 – 2010, tổng số tàu thuyền máy khai thác thủy sản tăng từ 74.495 chiếc lên 128.449 chiếc, tốc độ tăng bình quân 6,2%/năm; tổng công suất máy tàu tăng nhanh với tốc độ 7,1%/năm. Nhóm tàu dưới 20CV tăng khá nhanh (đạt tốc độ 7,7%/năm) gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn lợi thủy sản ven bờ. Số lượng tàu thuyền và tổng công suất tăng nhanh nhưng tổng sản lượng khai thác tăng chậm (3,8%/năm) cho thấy tốc độ khai thác quá lớn làm cho nguồn lợi thủy sản không tái tạo kịp, dẫn đến thực trạng suy giảm nguồn lợi. Một số đối tượng thủy sản bị khai thác quá mức đã giảm đi đáng kể hoặc hầu như cạn kiệt.

Một trong những nguyên nhân khiến nguồn lợi thủy sản bị khai thác quá mức, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái là phương thức khai thác hủy diệt. Nhiều tàu thuyền của ngư dân dùng phương thức khai thác có tính chất hủy diệt như dùng nguồn điện cao áp từ 1.000 – 1.500W cho đèn pha sáng dưới mặt nước để dánh bắt cá. Theo phân tích của các ngư dân, ánh sáng với công suất lớn như vậy sẽ làm cá chết hàng loạt nhưng chỉ thu vớt được khoảng 50%, số còn lại bị phân hủy. Điều này làm ảnh hưởng môi trường sống của các loại sinh vật, cũng như môi trường nói chung.

Ngoài ra người khai thác còn sử lén lút sử dụng xung điện và chất nổ trong hoạt động đánh bắt thủy hải sản. Chất nổ thường được các chủ phương tiện tàng trữ bằng cách để lẫn vào những nhu yếu phẩm mang theo trên ghe tàu, cá biệt có trường hợp được cung cấp ngay ngoài khơi. Thêm vào đó số lượng tàu thuyền đánh bắt trong vùng cấm ngày càng tăng; sử dụng dụng cụ có mắt lưới nhỏ; khai thác vào mùa thủy sản sinh sản…cũng là những nguyên nhân chính khiến nguồn lợi thủy sản có nguy cơ cạn kiệt. Trong khi đó các hình thức xử phạt vẫn chưa đủ sức răn đe. Theo Thứ trưởng Bộ NN& PTNT, Tổng Cục trưởng Tổng Cục Thủy sản Vũ Văn Tám, nếu như ngư dân và doanh nghiệp chỉ coi trọng sản lượng khai thác mà không chú trọng tới bảo vệ nguồn lợi thủy sản thì sẽ dẫn tới khai thác quá mức, hủy diệt môi trường biển.

Trước tình trạng khai thác thủy sản đã vượt quá giới hạn khai thác bền vững, công tác bảo vệ và gia tăng nguồn lợi thủy sản càng trở nên bức thiết. Theo Tổng cục Thủy sản, các hoạt động bảo vệ nguồn lợi thủy sản hiện nay chủ yếu nhằm vào việc: quản lý và kiểm soát cường lực đánh bắt; thiết lập các khu bảo tồn; phục hồi và phát triển nguồn lợi thủy sản. Đối với những vùng có nguy cơ cạn kiệt, sẽ quy định tạm ngừng khai thác. Khu vực cấm khai thác được xác định thông qua nghiên cứu phân bố của trứng cá và cá non trong vùng biển nghiên cứu, có thể là vùng sinh sản hoặc vùng ươm nuôi của các hoài hải sản.

Bên cạnh đó, để ngăn chặn khai thác thủy sản trái phép, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong công tác quản lý vật liệu nổ, chất nổ công nghiệp; làm tốt công tác truyên truyền trong nhân dân và tăng cường công tác tuần tra kiểm soát. Mặt khác chính quyền tại các địa phương trong cả nước cần có chính sách hỗ trợ để các hộ ngư dân chuyển đổi ngành nghề khai thác ven bờ kém hiệu quả gây xâm hại khai thác thủy sản sang các ngành nghề khác có hiệu quả hơn, thân thiện với môi trường. Cơ quan chức năng tăng cường các hình thức và mức phạt đối với loại hình đánh bắt này, kèm theo các hình thức phạt bổ sung như tịch thu ngư lưới cụ, phương tiện vi phạm...

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn VN – ông Vũ Văn Tám cho biết hiện nay, vấn đề ngư trường và dự báo ngư trường mới chỉ dừng ở quy hoạch nên gây khó khăn cho khai thác thủy sản. Vì vậy, Nhà nước cần tăng cường nguồn lực, phương tiện, tài chính để thực hiện công tác dự báo ngư trường và các thông tin nghề cá nhằm hỗ trợ nghề khai thác thủy sản phát triển bền vững. Đồng thời tăng cường và mở rộng hợp tác khu vực và quốc tế về khai thác thủy sản để trao đổi thông tin về khoa học, công nghệ và thị trường để phục vụ nghề khai thác.

Thanh Thảo