Sốt vàng: Ngân hàng Việt gặp hạn

Cơn sốt vàng vừa đi qua tuy chưa đẩy giá vàng trong nước lên trên 49 triệu đồng/lượng như năm ngoái, nhưng giá vàng đã đẩy lên mức 48,4 triệu đồng/lượng vào ngày 5/10/2012. Và khoản chênh lệch phi lý lên trên 3 triệu đồng/ lượng giữa giá trong nước và giá thế giới cho thấy mức độ sốt cao của giá vàng. Các ngân hàng vừa là tội đồ vừa là nạn nhân của cơn sốt này.

Sốt vàng như những lần trước là sốt thanh khoản, dưới sự tác động của giá vàng thế giới lên nhanh, nhà đầu tư, người dân, và cả các NHTM đổ xô mua vàng khiến cung không đủ cầu, đẩy giá vàng trong nước vượt xa giá thế giới, gây lên những xáo trộn bất ổn trong thị trường tiền tệ. Cơn sốt này được nhìn nhận từ chính các NHTM, đã đánh xuống quá đà.

Hạn “đánh xuống”

Không phải từ bây giờ mà ngay từ cuối 2010, khi nhận thấy vàng miếng trở thành một trong những nguyên nhân lớn gây bất ổn tỷ giá và sự tham gia quá sâu của các NTTM vào thị trường vàng, NHNN ban hành Thông tư 22/2010/TT-NHNN . Mấu chốt của Thông tư này là quy định: Tổ chức tín dụng chỉ được huy động vốn bằng vàng dưới hình thức giấy tờ có giá: không được cho vay để sản xuất và kinh doanh vàng miếng; không được chuyển đổi vốn huy động bằng vàng thành VND và các hình thức bằng tiền khác; với số vốn bằng vàng đã chuyển thành tiền trước 29/10/2010 phải tất toán chậm nhất vào 30/6/2011; không được huy động và cho vay bằng VND bảo đảm giá trị theo vàng...

Tiếp sau đó là Nghị định 24/2012/NĐ-CP, Thông tư số 11/2011/TT-NHNN ngày 29/4/, có nội dung tương tự như Thông tư 22, và còn mở rộng hơn các quy định quản lý, trong đó cấm hẳn tổ chức tín dụng huy động cho vay vàng, mốc thời gian thực hiện được xác định là 1/5/2012.

Tuy nhiên, có vẻ chính sách quản lý của NHNN không được thực thi triệt để, và các NHTM vẫn dấn sâu hơn nữa vào thị trường vàng. Trái với quy định dừng huy động và cho vay, các NH vẫn tiếp tục huy động vàng, dù dưới những tên gọi khác nhau.

Vậy các NH được lợi gì khi cạnh tranh huy động vàng với lãi suất cao?

Lời giải nằm ở chênh lệch lãi suất huy động vàng và lãi suất VND và các NH đã kiếm bộn tiền nhờ việc chuyển đổi số vàng huy động sang tiền đồng. Ở thời điểm cuối năm 2011, NHNN quy định lãi suất VND tối đa với không kỳ hạn và dưới 1 tháng là 6%/năm, trên 1 tháng là 14%/năm; trong khi lãi suất liên ngân hàng thời điểm này vọt lên trên 30%/năm. trong ngày 7/11/2011, Ngân hàng Nhà nước cũng thừa nhận lãi suất liên ngân hàng lên tới 36,58%/năm, tăng 16,18% so với 3/11/2011. Trong khi đó, thời điểm này, lãi suất cho chứng chỉ huy động vàng chỉ vào khoảng 1 – 1,5%/năm.

Lợi nhuận đã khiến các NHTM lờ đi quy định của NHNN, nhằm đưa trạng thái vàng trở về con số không vào ngày 1/5/2012. Thời hạn này sau đó được NHNN nhân nhượng lùi về 25/11/2012.

Một lượng vàng không nhỏ đã được các NH bán đi ở thời điểm giá rẻ để lấy tiền kinh doanh trên thị trường liên NH. Họ đánh giá rằng vàng đang ở xu hướng đi xuống và không ngờ diễn biến giá tăng quá nhanh khiến họ trở tay không kịp. Giá vàng đã tăng mạnh khoảng 5 triệu đồng/lượng chỉ sau 1 năm. Không ít NH ngậm quả đắng mang tên vàng.

Tránh nhờn chính sách

Cơn sốt giá vàng vừa qua không chỉ bào mòn lợi nhuận của các NH trong năm nay, không chỉ là nỗi ngậm ngùi vì đánh xuống, mà các NH còn trở thành tội đồ đổ dầu vào lửa trong cơn sốt giá vàng. Nhiều NH đã bán vàng quá mạnh tay, trót bán vàng quá sâu so với trạng thái âm 20% như quy định. Thậm chí, tỷ lệ này ở một số ngân hàng lên tới âm 30% - âm 35%.

Mặc dù được lùi thời hạn để rút ra khỏi lui khỏi thị trường vàng được lùi đến 25/11, nhưng các NH vẫn không có động thái thu hẹp hoạt động, sự cân bằng trạng thái vàng vẫn tệ hại. Một lần nữa, NHNN phải ra tay can thiệp bằng văn bản ngày 23/8: “Để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét, quyết định việc thực hiện vay và cho vay bằng vàng giữa một số tổ chức tín dụng với nhau” nhằm giải tỏa căng thẳng thanh khoản vàng ở một số NHTM.

Đó là thời điểm trước cơn sốt, sau đó là giá vàng thế giới tăng mạnh, cộng với áp lực 25/11, buộc các NH phải mua lại vàng để trả cho người gửi, làm cho cầu vượt cung, và giá vàng trong nước thêm căng thẳng vượt xa giá thế giới.

Hiện cơn sốt giá vàng đã hạ nhiệt vì giá thế giới giảm, và người dân bán vàng ra. Tuy nhiên, chưa đầy 1 tháng nữa là đến hạn 25/11, thời hạn các NH phải rời bỏ cuộc chơi vàng, liệu họ có mua đủ vàng để trả dân? Và nếu diễn biến giá thế giới tăng, liệu có tái diễn cơn sốt mới?

Cho đến nay, cơ quan quản lý tỏ thái độ kiên quyết với mốc 25/11, nếu mốc này được lùi một lần nữa sẽ tạo nên chuyện các NH chây ỳ không thực hiện – bệnh nhờn chính sách khá phổ biến.

Khả năng là nhóm các một số các NH còn căng thẳng vàng sẽ được rà soát. một mặt cho họ huy động ngắn hạn, một mặt buộc họ phải mua để bù đủ số đã trót bán của bên gửi. Có thể họ sẽ được huy động ngắn hạn bù vào số thiếu thanh khoản, sau đó, sau đó phải mua tiếp để bù vào số đã bán, đến khi nào trả hết nợ mới thôi.

Sau khi các NH đã rút ra khỏi thị trường vàng, họ đã mua đủ vàng, thì giá vàng sẽ không còn áp lực tăng cách xa giá thế giới. Vì vậy vào thời điểm này, nhiều nhà đầu tư lựa chọn “chia tay” với vàng, dù chỉ tạm thời.

Bảo Châu