Hướng tới tương lai no đủ cho người dân

Tổ chức quốc tế Oxfam tại Việt Nam vừa tổ chức Lễ công bố báo cáo “Vun trồng một tương lai no đủ” tại Hà Nội. Báo cáo đã đi sâu phân tích tình hình an ninh lương thực của Việt Nam, những vấn đề thực trạng nóng bỏng và đưa ra những đề xuất thay đổi chính sách nhằm cải thiện quyền, tiếng nói và lựa chọn cho người nông dân sản xuất quy mô nhỏ tại Việt Nam.

Người dân tộc thiểu số, phụ nữ và người dân nông thôn chịu nhiều thiệt thòi

Theo Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng, Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, dựa trên những phân tích và những câu chuyện có thật, báo cáo đã phác họa một cách đầy đủ và sinh động cả thành công và khiếm khuyết trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Báo cáo đã vang lên tiếng nói bảo vệ những cộng đồng yếu thế, đặc biệt là người nghèo, nông dân sản xuất quy mô nhỏ, phụ nữ và người dân tộc thiểu số.

Bằng những cố gắng chung của toàn dân, các cấp chính quyền và các tổ chức phát triển, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, những thành tựu này có được nhờ mô hình phát triển theo chiều rộng: dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên và cần đầu tư nhiều sức người, sức của. Hiện nay, VN đã bước sang thời kỳ tăng trưởng mới, đòi hỏi phải phát triển theo chiều sâu, hướng đến bền vững và hiệu quả cả về kinh tế, xã hội và môi trường. “Đó là lí do Việt Nam đang đặt ra cho mình nhiệm vụ đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu nền kinh tế”, ông Sơn nói.

Báo cáo đã chỉ ra hàng loạt những khó khăn mà những lớp người yếu thế tại Việt Nam đang phải đối mặt, như: cạn kiệt tài nguyên nhiên nhiên, thiếu thốn đất đai, tiếp cận thị trường kém, thu nhập gia đình thấp, suy dinh dưỡng, thời tiết khắc nghiệt, giá cả leo thang. Phần lớn những khó khăn này là hệ quả của một thời kỳ tăng trưởng nhanh nhưng ẩn chứa nhiều bất bình đẳng, ít bền vững và thất bại trong việc tăng khả năng thích ứng của người dân. Trong bối cảnh đó, người dân tộc thiểu số, phụ nữ và người dân nông thôn là những đối tượng phải chịu nhiều thiệt thòi.

Cùng với những cơ hội mà tăng trưởng kinh tế đã đem lại, Việt Nam cũng phải đối mặt với một loạt các thách thức mà quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, thị trường hóa và toàn cầu hóa đem lại. Thêm vào đó, người nghèo, đặc biệt là nông dân sản xuất quy mô nhỏ còn phải đương đầu với hàng loạt khó khăn thường trực như dịch bệnh cây trồng, vật nuôi ngày càng diễn biến phức tạp, rừng và tài nguyên thiên nhiên bị tàn phá nặng nề, mức độ đa dạng sinh học giảm sút nhanh chóng. Hệ quả là các biện pháp giải cứu và điều chỉnh chính sách của Chính phủ ít tới được tay - thậm chí còn gây tác động bất lợi cho một số nhóm người khó khăn.

Trên thực tế, Oxfam đã chỉ ra rằng, cuộc chiến chống đói nghèo, thiếu lương thực, bất bình đẳng vẫn chưa đến hồi kết. Vai trò của người nông dân cần phải được nhìn nhận hơn. Tiếng nói của họ phải được ghi nhận. Với gần tám triệu nông hộ nhỏ - chiếm hơn 80% tổng số nông hộ trên cả nước - đang sở hữu không đến nửa héc ta đất, nông dân quy mô nhỏ và lĩnh vực nông nghiệp phải được coi là thành phần quan trọng trong quá trình phát triển nông nghiệp của đất nước.

“Nếu Việt Nam muốn giải quyết được ba thách thức bao gồm sản xuất bền vững, công bằng và khả năng phục hồi thì đầu tư vào những mô hình sản xuất nhỏ bền vững chính là chìa khóa thành công”, bà Lê Nguyệt Minh, Giám đốc chiến dịch GROW của Oxfam khẳng định.

5 đề xuất thay đổi chính sách

Ông Sơn cho biết, trong thời gian qua, nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp sử dụng ít đầu vào, thân thiện với môi trường trong khi vẫn tăng năng suất đã được sáng tạo và thử nghiệm thành công tại nhiều địa phương. Ví dụ mô hình thử nghiệm phát triển nông nghiệp sinh thái ở Đồng bằng sông Cửu Long: hình thành những cánh đồng “ba giảm - ba tăng”, “ruộng lúa - bờ hoa”… Hay những mô hình nhằm tăng sự công bằng cho nông dân sản xuất nhỏ như cuộc vận động “dồn điền-đổi thửa”, “cánh đồng mẫu lớn”. Những mô hình này đã tạo cơ hội để hộ nông dân sản xuất quy mô nhỏ tham gia vào quá trình sản xuất lớn, đã được áp dụng và nhân rộng ở nhiều địa phương. Những điểm sáng thành công trong thực tế và những bài học thiết thực về chính sách, giải pháp đổi mới tổ chức mà báo cáo đã đưa ra chứng tỏ rằng có thể thay đổi tình hình bằng chính nội lực của đất nước và người dân.

Theo báo cáo, nông dân Việt Nam có thể đóng góp tốt hơn cho sự thịnh vượng của đất nước nếu họ được hỗ trợ để phát triển một nền nông nghiệp sinh thái và nếu tâm tư và nguyện vọng của họ được quan tâm trong quá trình xây dựng chính sách. Đây cũng chính là tinh thần cơ bản của Nghị quyết Tam nông của Đảng và định hướng xây dựng chiến lược phát triển một nền nông nghiệp có giá trị gia tăng cao của Chính phủ.

Thời gian qua, Chính phủ đã có những chú ý và điều chỉnh về chính sách và các chương trình phát triển nhằm mở ra cơ hội cho các lớp người yếu thế tham gia vào và được hưởng lợi từ quá trình phát triển chung của đất nước như: bảo vệ và hỗ trợ chăn nuôi nhỏ trong khi quy hoạch phát triển các vùng chăn nuôi tập trung...Tuy nhiên, VN vẫn còn rất nhiều thách thức đang chờ phía trước.

Báo cáo đã đưa ra năm đề xuất thay đổi chính sách cho VN: đó là chấm dứt đói nghèo, suy dinh dưỡng và giải quyết căn bản các nguyên nhân gây mất an ninh lương thực; Đưa người dân vào tiến trình phát triển và chấm dứt mọi hình thức loại trừ, gạt bỏ; Tăng đầu tư cho nông dân sản xuất quy mô nhỏ; Cải thiện chính sách đất đai; và Tăng cường sức mạnh và sự tham gia của nông dân thông qua các tổ nhóm nông dân.

Những đề xuất chính sách này là những yêu cầu bức bách của thực tế cuộc sống và cũng hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển chung. Oxfam cho rằng, để thi hành được những kiến nghị đó, VN cần phải huy động nỗ lực to lớn của tất cả các bên tham gia với sự cam kết mạnh mẽ.

Quỳnh Anh