Cần thay đổi chính sách pháp luật để bảo vệ rừng

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phối hợp với Ủy ban Lâm nghiệp Tổ chức Nông-Lương Liên hợp quốc (FAO) tổ chức hội thảo tổng kết Chương trình Giảm phát thải khí nhà kính thông qua những nỗ lực hạn chế mất rừng và suy thoái rừng của Liên hợp quốc (UN-REDD) giai đoạn I ở Việt Nam. Bên lề hội thảo, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Hà Công Tuấn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn để làm rõ những vấn đề trên. Anh Phương thực hiện.

Ông có thể nói rõ hơn về quá trình triển khai UN- REDD tại Việt Nam ?

Kể từ khi “Giảm phát thải khí nhà kính thông qua nỗ lực hạn chế mất rừng và suy thoái rừng” (REDD) trở thành một chủ đề chính trong các cuộc đàm phán quốc tế về biến đổi khí hậu từ năm 2007, các nhà đám phán, các quan sát viên đã nghĩ đến Việt Nam. Tuy nhiên, không lâu sau khi Hội nghị lần thứ 13 các bên liên quan (COP 13) tham gia vào Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UFCCC) tổ chức vào tháng 7/2007, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia đầu tiên bày tỏ sự quan tâm đối với Quỹ carbon trong lâm nghiệp (FCPF) của Ngân hàng thế giới (WB), với mục đích hỗ trợ xây dựng Chương trình hành động Quốc gia về REDD+.

So với các quốc gia khác Việt Nam đã triển khai thành công Chương trình UN- REDD Việt Nam giai đoạn 1. Giai đoạn 1 bắt đầu triển khai từ tháng 9/2009 đến tháng 6/2012. Đây cũng được coi là chương trình quan trọng chuẩn bị cho việc sẵn sàng thực hiện REDD+ tại Việt Nam, chương trình cũng đã đạt được một số thành công đáng kể trong việc triển khai các mục tiêu đề ra. Ví dụ như Hệ thống chia sẻ lợi ích bất động sản được thiết kế sớm thông qua các cuộc thảo luận giữa các nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp.

Theo ông, đâu là những điểm quan trọng trong chương trình REDD+?

Thực tế, theo nghiên cứu của các nhà khoa học, Việt Nam là một trong số những quốc gia sẽ phải chụi ảnh hưởng nghiêm trọng nặng nề nhất của hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu. Do đó, Việt Nam cần có ý thức nghiêm túc về việc bảo vệ và phát triển quỹ rừng trên 16 triệu ha hiện có. Còn nếu chúng ta không có các biện pháp ngăn chặn hữu hiệu thì tình trạng suy thoái sẽ gia tăng, diện tích rừng bị mất sẽ làm tăng khí nhà kính nguyên nhân này chiếm khoảng 15-20% tổng lượng phát thải.

Được sự hỗ trợ và điều hành tích cực của 3 cơ quan Liên hợp quốc (UNDP, FAO, UNEP), đặc biệt là sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật của Chính phủ Na Uy. Chương trình UN-REDD Việt Nam đã chính thức hoạt động từ tháng 8 năm 2009, nhằm tăng cường năng lực thể chế và kỹ thuật cho các cơ quan liên quan, hướng tới mục tiêu đến cuối năm 2012 Việt Nam sẵn sàng thực thi REDD+ và đóng góp tích cực vào các nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu của cộng đồng quốc tế. Ngoài ra, một trong những hợp phần quan trọng đã được thực hiện trong giai đoạn 1 là nâng cao năng lực quản lý REDD ở cấp cơ sở (tỉnh, huyện và xã) thông qua thí điểm thực hiện REDD+ tại hai huyện Lâm Hà và Di Linh thuộc tỉnh Lâm Đồng. Giai đoạn tiếp theo sẽ nâng cao năng lực và thể chế ở 40 tỉnh có nhiều rừng và hỗ trợ thực hiện thí điểm tất cả các hoạt động về REDD+ tại 6 tỉnh.

Ông có thể nói rõ hơn về những chương trình tài trợ của Chính phủ Na Uy cho REDD?

Sau 3 năm triển khai, Chính phủ Na Uy đã tài trợ cho Việt Nam 4,4 triệu USD trong chương trình Pha 1. Tính đến thời điểm hiện tại chương trình đã giải ngân được 4,1 triệu USD. Theo thỏa thuận của hai chính phủ Việt Nam và Na Uy trong thực hiện chương trình Pha 2 tiếp theo. Chính phủ Na Uy cũng đã đồng ý tài trợ tiếp cho Việt Nam 30 triệu USD để thực hiện và dự kiến có thể kéo dài đến năm 2020.

Thưa ông, có thông tin cho rằng ở các địa phương triển khai chương trình REDD, có hiện tượng gom sổ đỏ của người dân để làm dự án. Ông suy nghĩ gì về hiện tượng này?

Theo tìm hiểu hiện tượng này cũng cá biệt xảy ra. Tuy nhiên, tôi khẳng định đây chỉ là các hành vi lừa đảo nhằm trục lợi cá nhân của một số cá nhân hoặc tổ chức không có thẩm quyền và không được sự điều hành chỉ đạo của Nhà nước. Bởi như chúng ta biết việc bảo vệ diện tích rừng liên quan rất lớn đến chính sách giao đất, giao rừng, canh tác cũng như mục đích sử dụng của chính quyền địa phương đối với mỗi hộ gia đình.

Những nhiệm vụ cần làm ngay của REDD là gì thưa ông?

Mục đích tổng quát của chương trình là nhằm tăng cường năng lực thể chế và kỹ thuật cho các cơ quan liên quan của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ở cấp Trung ương, cấp tỉnh và cấp địa phương để đến cuối năm 2012 Việt Nam sẵn sàng thực thi Giảm khí thải từ mất rừng và suy thoái rừng kết hợp Bảo tồn, Quản lý bền vững, Tăng dự trữ các-bon (REDD+) và đóng góp vào các nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu của cộng đồng quốc tế. Mục tiêu là Việt Nam phải có đầy đủ chính sách và năng lực để bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa bền vững góp phần giảm nghèo, phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Theo đó, các nội dung chính của chương trình được triển khai sẽ là: nâng cao năng lực và thể chế cho các cơ quan ở cấp quốc gia để quản lý, điều phối và thực hiện một cách có hiệu quả các hoạt động REDD ở Việt Nam; nâng cao năng lực quản lý REDD ở cấp cơ sở thông qua thí điểm thực hiện REDD+ tại 2 huyện Di Linh và Lâm Hà thuộc tỉnh Lâm Đồng; thiết lập và tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin và kinh nghiệm thực thi REDD+ với các nước trong tiểu vùng hạ lưu sông Mekong. Ngoài ra, Việt Nam hiện đang xây dựng khung đo đạc, báo cáo và kiểm chứng cho REDD+. Khung giám sát này sẽ là cơ sở để thực hiện và vận hành Hệ thống đo đạc, báo cáo và kiểm chứng cho Việt Nam, đáp ứng các yêu cầu Giám sát hoạt động REDD+ và cung cấp thông tin như đã được xác định trong các cuộc đàm phán của Công ước khung của Liên Hiệp Quốc tế về Biến đổi khí hậu về REDD+. Việt Nam sẽ phát triển khung đo đạc, báo cáo và kiểm chứng hiện tại thành một phần của Chương trình REDD+ Quốc gia.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai REDD có gặp phải những khó khăn gì, thưa ông?

Trong quá trình triển khai REDD trên thực địa đã gặp phải những tồn tại thách thức khá lớn. Như sự tham gia của khu vực tư nhân chưa đủ mạnh. Cụ thể là các công ty làm việc trong lĩnh vực thủy sản, nông nghiệp liên quan đến chuyển đổi đất nông nghiệp. Nhận thức về REDD của các cấp chưa giống nhau từ Trung ương đến địa phương. Vẫn còn hạn chế trong việc phối hợp giữa các ngành liên quan. Về cơ sở pháp lý vẫn còn hạn chế trong Luật Bảo vệ rừng năm 2005, quyền cacbon. Cũng như phân quyền cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên Môi trường trong việc giao đất theo Nghị định 99. Mục tiêu trong thời gian tới là cần hoàn chỉnh các quy định khung về pháp lý tạo điều kiện để REDD+ hoàn thành các mục tiêu đề ra./.

Xin cảm ơn ông!