Mua bán, sáp nhập doanh nghiệp: Đâu là cá lớn- cá bé?

Trong những năm gần đây, thuật ngữ “cá lớn nuốt cá bé” trong đó cá lớn chủ yếu là các doanh nghiệp nước ngoài, còn cá bé lại thuộc về các doanh nghiệp trong nước đang trở nên phổ biến hơn. Tuy nhiên, đấy không phải là tất cả. Trong cuộc chiến dành thị phần tưởng như không cân sức ấy, vẫn có những doanh nghiệp Việt Nam đủ bản lĩnh và sự tự tin khu mua lại các doanh nghiệp nước ngoài, điều này đang thu hút sự quan tâm lớn của các doanh nghiệp trong nước.

Lợi thế của các doanh nghiệp ngoại

Trước viễn cảnh kinh tế khá ảm đạm trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng như hiện nay đã có không ít các doanh nghiệp phải đóng cửa hoặc tạm ngừng hoạt động, thậm chí nhiều doanh nghiệp lớn có thương hiệu trên thị trường cũng không thể trụ nổi trước cuộc khủng hoảng kinh tế. Thời gian qua, dư luận không khỏi sốc trước việc hàng loạt các tên tuổi lớn buộc phải thay tên đổi chủ như Phở 24 bị Highlands Coffee thâu tóm, Lotte mua lại Bibica, Tribeco Sài Gòn bị tập đoàn Uni-President thâu tóm, Shell Gas Việt Nam bị Siam Gas (Thái Lan) thâu tóm, P/S bị Unilever mua lại. Thậm chí một tên tuổi lớn trên thị trường cà phê trong nước và quốc tế như Trung Nguyên cũng bị mất tên miền của sản phẩm cà phê chồn Legend Coffee vào thay đổi thủ khác…

Điều đáng lo ngại trong các hoạt động thâu tóm, sáp nhập trên là hầu hết các thương vụ phải đến hồi “sự đã rồi” thì thông tin mới được chuyển ra ngoài. Lúc đó, dư luận chỉ còn biết “ngã ngửa” vì bất ngờ và tiếc nuối. Điều đó cho thấy đã có những cơn sóng ngầm dữ dội trong nội tình các doanh nghiệp. Một mặt, họ vẫn giữ thái độ bình thản thậm chí tươi cười trước truyền thông, một mặt khác lại lo lắng, căng thẳng với tình hình điều hành vốn, cổ phần. Bởi vậy, rất dễ hiểu khi mới đây, mặc dù đại diện công ty đã hết lời phủ nhận nhưng Công ty TNHH TM-DV Tân Hiệp Phát, thương hiệu sở hữu những nhãn hàng sáng giá như Trà xanh không độ, trà thảo mộc Dr.Thanh, nước uống Number One… có ý định rao bán doanh nghiệp cho nước ngoài vẫn khiến nhiều người lo lắng về một sự ra đi nữa của thương hiệu Việt.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng hình ảnh và vị thế trên trường quốc tế, kết quả sau các hoạt động thâu tóm, sáp nhập… trên đây là những mất mát không gì sánh được bởi ai cũng hiểu rằng: để xây dựng nên những thương hiệu vững chắc như Phở 24, Bibica, Tribeco Sài Gòn… không phải một sớm, một chiều mà là nỗ lực đáng nể của đội ngũ lãnh đạo cừ khôi và đội ngũ công nhân viên tâm huyết, tận tụy trong một thời gian dài.

Và những cú lội ngược dòng

Trong khi hoạt động mua bán, sáp nhập theo kiểu “cá lớn ngoại nuốt cá bé nội” vẫn chưa có hồi kết và nhiều thương hiệu Việt đang trực chờ nỗi lo bị các doanh nghiệp nước ngoài “nuốt” mất, thì cũng có một bộ phận các doanh nghiệp Việt lại tiến hành thâu tóm ngược các doanh nghiệp nước ngoài.

Tháng 2/2011, chuỗi khách sạn Victoria tại Việt Nam của Công ty EEM Victoria Hong Kong đã về tay một doanh nghiệp Việt. Đó là Công ty CP Du lịch Thiên Minh. Sau vụ thâu tóm kéo dài gần một năm này, Thiên Minh trở thành chủ sở hữu của một hệ thống 6 khách sạn và resort mang thương hiệu Victoria tại Việt Nam.

Tiếp đó, đầu năm 2012, Tập đoàn BRG đã mua lại toàn bộ cổ phần của các ông chủ Đức, Áo để nắm quyền điều hành khách sạn Hilton Opera Hà Nội- khách sạn 5 sao có vị trí đắc địa giữa lòng Hà Nội. Đây là một trong những phi vụ âm thầm nhất nhưng cũng khiến không ít người phải ngã mũ kích phục.

Đến tháng 3/2012, dư luận lại một lần nữa xôn xao khi Công ty Điện tử Hà Nội (Hanel) mua lại toàn bộ 70% cổ phần của khách sạn 5 sao Deawoo Hà Nội từ doanh nghiệp Hàn Quốc trong liên doanh Daewoo- Hanel để trở thành chủ sở hữu của khách sạn với 100% vốn. Điều đáng tự hào trong thương vụ trên chính là việc Hanel đã vượt qua đối thủ cạnh tranh trực tiếp có tiềm lực kinh tế hùng mạnh là Lotte để dành lấy quyền kiểm soát khách sạn Daewoo Hà Nội.

Ngoài ra còn cần kể đến việc Tập đoàn nội địa Sovico mua lại một trong những khu resort 5 sao đầu tiên của Việt Nam, có tiếng tăm trên toàn thế giới là Furama Resort Đà Nẵng; Công ty CP Sao Sáng Sài Gòn giành quyền sở hữu dự án Peninsula từ tay đối tác JSM Indochina Ltd…

Có tạo được thế cân bằng?

Trong bối cảnh những phi vụ M&A phần lớn diễn ra với kết cục doanh nghiệp Việt bị thâu tóm bởi các đối tác nước ngoài, những vụ thâu tóm doanh nghiệp nước ngoài của các đại gia Việt cũng có thể coi là những điểm sáng, góp phần giữ thế cân bằng cho doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường trong nước.

Tuy vậy, nếu để ý sẽ thấy đa phần những vụ thâu tóm ngược của doanh nghiệp Việt chủ yếu diễn ra trong lĩnh vực BĐS, khách sạn, nghỉ dưỡng… vốn chưa rất ít hàm lượng khoa học kỹ thuật, công nghệ- yếu tố được coi là nhân tố đột phá trong phát triển kinh tế tương lai. Hơn nữa, ở những lĩnh vực này, nếu vai trò quan trọng nằm ở trình độ quản lý thì hầu hết các cấp quản lý then chốt vẫn thuộc về người nước ngoài. Như trường hợp Hanel thâu tóm khách sạn Daewoo. Sau khi thương vụ mua bán hoàn tất, doanh nghiệp Việt này vẫn phải thuê lại hoàn toàn đội ngũ quản lý của khách sạn.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm doanh nghiệp Việt lại tập trung vào lĩnh vực thực phẩm, hóa mỹ phẩm… Đây là những ngành đòi hỏi phải có nền tảng vững chắc về khoa học kỹ thuật và sự đổi mới không ngừng về công nghệ, vốn là thế mạnh của các doanh nghiệp ngoại. Đồng thời, đây cũng là những ngành hàng có triển vọng phát triển lâu dài, bền vững trong khi lĩnh vực BĐS, khách sạn hay nghỉ dưỡng sẽ có thời điểm bão hòa do sự can thiệp của Chính phủ hay sự thay đổi trong nhu cầu sử dụng của khách hàng. Có thể nói, trong hoạt động mua bán, sáp nhập, các doanh nghiệp nước ngoài đã căn cơ hơn khi lựa chọn lĩnh vực để đầu tư.

Đình Thanh