Vốn thừa vẫn khó vay

Chỉ còn một tháng nữa là hết năm tài chính, cũng bước vào mùa làm ăn sôi động nhất năm trước Tết Nguyên đán của giới kinh doanh, nhưng năm nay tình hình kinh doanh tại Việt Nam có vẻ ảm đạm hơn, khi dòng tiền không nóng theo mùa vụ.

Không chỉ DN Việt mong vay tiền để làm hàng phục vụ và thanh toán dịp tết, các NH cũng muốn đẩy mạnh giải ngân dịp cuối năm để đạt mục tiêu lợi nhuận, nhưng tăng trưởng tín dụng vẫn thấp xa mức kỳ vọng.

Ngân hàng và doanh nghiệp đều dè dặt

Nhu cầu vay vốn cuối năm của DN, được các NH đánh giá là không tăng mạnh, mặc dù đây là dịp hàng năm DN tích cực vay vốn. Hai nguyên nhân chủ yếu là doanh nghiệp vẫn còn do dự trong việc vay vốn khi sức cầu tiêu dùng còn yếu và các ngân hàng đang thận trọng trong việc giải ngân.

Nhận định cầu vay vốn của DN không tăng, ngay cả trong dịp chuẩn bị tết nguyên đán mới là cái nhìn của NH. Đối với DN, bài toán vốn luôn nan giải, và cơn khát vốn càng lộ rõ vào dịp làm ăn sôi động nhất năm. Giám đốc một DN chuyên sản xuất hàng tiêu dùng chia sẻ, mặc dù DN của ông vẫn có quan hệ tín dụng với NH, nhưng dịp này vay vốn cũng không dễ dàng gì. Tiếng là lãi suất giảm thật, nhưng một số ngân hàng lại đòi “cắt” phí 4 – 5% món vay, tính ra lãi suất đến 18 – 20%/năm. Trong khi sức mua thị trường rất kém, doanh thu liên tục giảm, thì DN cũng không dám mạnh tay chuẩn bị hàng hóa dịp tết.

Từ đầu tháng 9 tới nay, để kích cầu tín dụng, các ngân hàng thương mại lớn nhỏ đều đưa ra các gói tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp. Cụ thể, từ 5.11, Ngân hàng CP Quân đội (MB) tung ra gói tín dụng 2.000 tỉ đồng, lãi suất ưu đãi chỉ từ 11,8-12,5%/năm, thời hạn vay tối đa tới 6 tháng… Tuy nhiên để tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi này không đơn giản. Điều kiện tiếp cận vốn vay ưu đãi khắt khe hơn.

Eximbank là NH tung ra nhiều gói tín dụng ưu đãi. Bên cạnh gói tín dụng ưu đãi 5.000 tỉ đồng với lãi suất 13%/năm, triển khai từ tháng 6.2012, đến giữa tháng 10, NH này tiếp tục dành 4.500 tỉ đồng để cho vay với lãi suất chỉ 10%/năm với tiền đồng và 5,5-6%/năm với USD. Điều kiện được vay là khách hàng loại A, không có nợ xấu, ưu tiên doanh nghiệp xuất khẩu. DN đang cần vốn để sản xuất dịp cuối năm vẫn không dễ tiếp cận nguồn tín dụng giá rẻ.

Hay một ông lớn khác tuyên bố dành 2.000 tỉ đồng lãi suất 12% cho các DN xây nhà thu nhập thấp vay. Nhưng so sánh các điều kiện vay, thì DN chọn vay thường mại còn tốt hơn. Do điều kiện mà ngân hàng đưa ra còn khắt khe hơn cả vay thương mại: DN phải có vốn đối ứng 40% và có 20% tài sản thế chấp khác, ngoài tài sản thế chấp hình thành từ vốn vay. Trong khi đó, vay thương mại, lãi suất cao hơn một chút, nhưng chỉ cần 30% vốn đối ứng là được thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay.

Chính vì điều kiện tiếp cận vốn ưu đãi khắt khe, rất khó kiếm được khách hàng tốt đáp ứng tiêu chuẩn, nên một lãnh đạo Eximbank thừa nhận: Hai gói tín dụng ưu đãi của ngân hàng lên tới 9.500 tỉ đồng, hiện giải ngân chưa đáng kể.

Kinh tế vẫn tiếp tục khó khăn, người dân thắt chặt chi tiêu và sức cầu xuống thấp, DN phải cắt giảm sản xuất, cơ cấu lại sản phẩm, nên dịp cuối năm họ cũng không mấy lạc quan. Báo cáo nhận định ngành ngân hàng trong quý III của Công ty chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho rằng nhu cầu vay vốn trong những tháng cuối năm không cải thiện nhiều mặc dù theo tính mùa vụ, thời điểm này đáng lẽ ra các doanh nghiệp sẽ tích cực vay vốn.

Tín dụng chỉ tăng trưởng 5%

Tăng trưởng tín dụng trong 9 tháng của nhiều ngân hàng có thị phần tín dụng lớn không khả quan. Vietcombank 8,6%, Ngân hàng Quân đội (MBB) 10,7%, Sài Gòn Thương Tín (STB) 8,3%, Vietinbank tăng trưởng tín dụng 2,63%, Eximbank (từ 1-2%) trong khi Techcombank và Á Châu tăng trưởng âm lần lượt -3,35% và -0,01%.

Những con số trên cho thấy mức tăng trưởng tín dụng thấp, mặc dù nhiều NH đã xin thêm room tăng tín dụng. Đầu năm nay, mục tiêu tăng trưởng tín dụng được Chính phủ đưa ra là 15-17%. Tuy nhiên, đến giữa năm do tình hình dư nợ tăng trưởng ì ạch, kế hoạch được điều chỉnh xuống 8-9%. Tuy nhiên, thực tế thực hiện còn thấp hơn nữa, chỉ ở mức 5% cho đến cuối năm nay, theo báo cáo nhận định của VCBS.

Tuy vậy, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình có cái nhìn lạc quan hơn. Trước chất vấn của các đại biểu Quốc hội về việc tăng trưởng tín dụng còn xa mới đạt chỉ tiêu, Thống đốc khẳng định tín dụng năm nay có thể đạt 10% nếu tính gộp cả việc phát hành trái phiếu Chính phủ. "Không nhất thiết phải tăng trưởng trực tiếp vào doanh nghiệp. Năm nay chúng ta đã phát hành hành công khối lượng lớn trái phiếu Chính phủ. Riêng hệ thống NH đã mua khoảng 183.000 tỷ đồng trái phiếu. Như vậy ngân hàng đầu tư cho doanh nghiệp 5%, mua trái phiếu Chính phủ cỡ 5% nữa, tổng lượng đầu tư của ngân hàng sẽ là 10%".

Như vậy nguồn tiền không đổ thẳng vào khu vực sản xuất kinh doanh, thông qua việc tiếp cận tín dụng của DN, mà nguồn vốn NH đã đổ vào trái phiếu Chính phủ. Đó là diễn biến mới so với mọi năm. Bởi những năm trước, dịp cuối năm các NH tập trung cho vay để DN sản xuất, chuẩn bị hàng tết và thanh toán, họ sẽ hạn chế mua trái phiếu chính phủ để lo thanh khoản. Năm nay xu hướng mua trái phiếu nhiều hơn, thể hiện NH đang thừa tiền nhưng bí đầu ra. Xu hướng này được nhận định còn diễn biến đến hết năm.

Theo Thống đốc Nguyễn Văn Bình, năm 2011 tăng trưởng tín dụng là 14% nhưng không phát hành được trái phiếu Chính phủ mà toàn bộ nguồn tiền dồn vào tín dụng doanh nghiệp.

Với việc tín dụng tiếp tục tăng trưởng thấp, dự báo lợi nhuận của đại bộ phận các ngân hàng sẽ không cải thiện trong quý IV. VCBS dự báo: "Lợi nhuận quý IV dự báo không cải thiện so với quý III đồng thời triển vọng năm 2013 không sáng sủa nếu vấn đề nợ xấu và các ngân hàng yếu kém không được giải quyết triệt để".

Lê Minh