Liên kết bình ổn giá giữa Tp HCM và ĐBSCL: Cần một mô hình liên kết hài hòa lợi ích

Chương trình liên kết bình ổn giá giữa Tp HCM và ĐBSCL đã đem lại nhiều lợi ích khi Tp HCM có được nguồn cung phong phú, ngược lại thì các tỉnh ĐBSCL cũng có có một thị trường rộng lớn để cung ứng hàng hóa. Tuy nhiên theo các chuyên gia thì mô hình này vẫn còn nhiều bất cập, cần phải điều tiết lại và một điểm quan trọng nhất là các bên phải xây dựng được mối liên kết dựa trên lợi ích hài hòa giữa các bên thì mới mong mô hình này phát triển và bền vững.

Lợi cả đôi đường

Để triển khai thành công chuỗi cung ứng, tạo nguồn hàng thực phẩm sạch, ngon và bình ổn giá phụ vụ cho toàn thị trường TpHCM, trong thời gian qua thành phố đã ký kết hợp tác liên tịch được 13 tỉnh thành khu vực ĐBSCL với tổng 800 dự án, tổng giá trị lên tới 200.000 tỷ đồng. Cụ thể thành phố đã đồng loạt triển khai các đề án, chương trình nhánh như Chiến lược phát triển chăn nuôi phục vụ công tác bình ổn giá thực phẩm của Tp HCM định hướng đến năm 2015; Đề án đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; Đề án xây dựng mô hình điểm quản lý thực phẩm theo chuỗi an toàn thực phẩm; Phương án liên kết tạo vùng nguyên liệu trong chăn nuôi đến 2015... Nhờ có mối liên kết này, năm 2012 hàng bình ổn trong lĩnh vực lương thực thực phẩm của thành phố đã chiếm dần thị phần trên địa bàn, nhất là các mặt hàng thiết yếu như đường, dầu ăn, trứng, thịt gia súc- gia cầm, gạo…. đáp ứng 30-40% nhu cầu thị trường.

Việc liên kết này không chỉ đem lại nguồn thực phẩm dồi dào cho TpHCM mà còn đem lại những lợi nhuận cho các tỉnh khi tham gia vào chương trình này. Đơn cử về lĩnh vực sản xuất và chăn nuôi hiện nay có tỉnh Đồng Nai, Lâm Đồng lượng hàng cung ứng cho TpHCM chiếm tới 70% tổng sản lượng toàn tỉnh. Bình Quân mỗi ngày Tp HCM tiêu thụ khoảng 1.000 – 1.100 tấn/ngày (gồm cả sản phẩm đông lạnh nhập khẩu) và khoảng 3-3,5 triệu quả trứng gia cầm. Trong số đó, các sản phẩm nông nghiệp của thành phố chỉ cung ứng được khoảng 15% - 20% nhu cầu tiêu thụ của thành phố, phần còn lại đều phải được cung ứng từ các tỉnh và nhập khẩu.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp tham gia vào chương trình này cũng tìm được những lợi ích cho doanh nghiệp mình. Theo một doanh nghiệp lớn tham gia chương trình bình ổn cho biết, ngày nay việc sản xuất chế biến các sản phẩm lương thực hay thực phẩm phải tuân thủ chặt chẽ những yêu cầu chất lượng cũng như những mô hình sản xuất công nghệ cao, bản thân từng doanh nghiệp không thể làm hết các khâu mà cần phải phân bổ các khâu ra cho các thành phần khác cùng làm. Vì thế khi tham gia chương trình bình ổn, doanh nghiệp có được những thuận lợi trong việc liên kết với các địa phương khác trong việc cung cấp nguồn nguyên liệu. Cũng từ các hoạt động liên kết với ĐBSCL trong cung ứng hàng bình ổn, uy tín của doanh nghiệp tăng lên nên thuận tiện trong tiếp cận các nguồn vốn vay từ ngân hàng.

Vẫn còn đó những khó khăn

Việc liên kết này đã tạo được những kết quả tốt trong thời gian qua khi thành phố đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu thụ hàng hóa nông sản cho các tỉnh khác, và ngược lại ĐBSCL cũng có đóng góp quan trọng việc cung ứng hàng cho thành phố. Tuy nhiên theo các chuyên gia tham dự tại hội thảo “Nâng cao hiệu quả bình ổn giá trên thị trường Tp HCM thông qua tăng cường liên kết vùng ĐBSCL” vừa được tổ chức ở Tp HCM mới đây thì cho rằng những kết quả đạt được vẫn chưa xứng đáng với tiềm năng vốn có. Biểu hiệu rõ nhất đó là khi các bên chưa tìm được tiếng nói chung, bên bán thì muốn được giá cao hơn, bên mua thì muốn giá rẻ hơn, điều này đã dẫn tới mô hình vẫn chưa đồng nhất và bền vững.

Theo ông Nguyễn Minh Toại, Giám đốc Sở công thương Tp Cần Thơ thì thời gian qua nhiều mặt hàng nông sản tại các tỉnh ĐBSCL bị rớt giá trong khi các doanh nghiệp bình ổn giá tại Tp HCM lại chưa thực hiện được vai trò điều tiết giá. Nếu các doanh nghiệp linh động hơn trong vấn đề này thì người nông dân mới bớt khổ.

Khi đứng ở góc độ doanh nghiệp, đại diện công ty Ba Huân lại cho rằng giá cả là do cung – cầu thị trường điều tiết. Một doanh nghiệp không thể làm được việc này. Nên không có chuyện doanh nghiệp bình ổn giá “làm khó” nông dân. Một doanh nghiệp tham gia bình ổn cũng vừa tham gia vào khâu sản xuất, vừa là người tổ chức mạng lưới phân phối. Tham gian vào chương trình này, doanh nghiệp cũng bị giảm lợi nhuận, chúng tôi chỉ bù lại khi bán được với số lượng nhiều hơn, đây cũng là cách chúng tôi xây dựng thương hiệu.

Các doanh nghiệp cũng cho biết cũng gặp không ít khó khăn khi tham gia liên kết với nông dân vùng ĐBSCL. Theo đại diện Công ty CP xuất khẩu Cầu Tre thì hiện nay vẫn còn tồn tại tư duy nhà cung cấp bán ra ngoài khi giá cao cho dù đã ký kết hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp. Chính điều này đã gây ra không ít cho các doanh nghiệp.

Còn theo ông Văn Đức Mười, Tổng giám đốc Vissan thì hiện khu vực ĐBSCL thì có đến 85% hộ nuôi theo lối quảng canh, tự túc, chỉ 15% nuôi theo phương thức công nghiệp. Điều này cũng gây khó cho doanh nghiệp khi truy xuất nguồn gốc khi có yêu cầu cầu. Bên cạnh đó, hiện nay do yêu cầu của quy trình giết mổ chế biến theo công nghiệp đồi hỏi nguồn nguyên liệu phải có chất lượng đồng đều, sản lượng lớn, đây cũng là thách thức đối với nền chăn nuôi nhỏ lẻ, cá thể đang chiếm phần lớn ở ĐBSCL…

Hướng đến mô hình liên kết các bên đều hài hòa lợi ích

Theo các chuyên gia để mô hình liên kết giữa Tp HCM và ĐBSCL bền vững và ổn định phát triển thì các bên phải tìm được tiếng nói chung, lợi ích được giải quyết. Chương trình bình ổn của thành phố cũng phải đảm bảo được các thành phần tham gia đều có lợi, tăng thêm thu nhập cho nông dân. Làm sao để giá thu mua mà người dân chấp nhận được từ đó kích thích họ đảm bảo hàng hóa cho doanh nghiệp, dù thị trường giá có đang biến động. Phải để cho người nông dân thấy được lợi ích lâu dài và bền vững. Cùng với đó cũng phải đảm bảo hài hòa lợi ích cho doanh nghiệp, không làm ăn theo cơ chế tự pháp mà phải xây dựng theo hướng lâu dài.

Theo thạc sĩ Trần Hữu Hiệp thuộc Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ việc liên kết cần một cơ chế phát lý rõ ràng và mạnh mẽ hơn. Tp HCM cùng các tỉnh thành ĐBSCL nên xây dựng các chuỗi liên kết chặt chẽ và bền vững, và khai thác tốt những thế mạnh của nhau để mối liên kết ngày càng chặt chẽ hơn.

Là một trong những người chủ công thực hiện chương trình bình ổn giá, đồng thời triển khai thực hiện liên kết, hợp tác giữa TPHCM và các tỉnh, bà Lê Ngọc Đào, Phó Giám đốc Sở Công thương TPHCM nhìn nhận, hiện các DN tại các tỉnh ĐBSCL vẫn chưa có ý thức xây dựng thương hiệu hàng hóa đã gây cản ngại rất lớn trong quá trình phát triển chuỗi cung ứng.

Cũng theo bà Đào thì Tp HCM sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển mạng lưới phân phối tại các tỉnh. Các doanh nghiệp vừa có nhiệm vụ phân phối hàng hóa của doanh nghiệp thành phố đến với các tỉnh vừa có trách nhiệm tổ chức các điểm thu mua để cung ứng ngược lại cho thành phố. Cơ quan nhà nước chỉ có thực hiện vai trò đầu nối cho các bên, còn việc khác các bên sẽ tự bàn bạc với nhau, sao cho thống nhất được lợi ích chung, không biên nào chịu thiệt. Từ đó mới có thể xây dựng được mô hình này ngày càng phát triển.

Hà Linh