Ngành thép nhìn ra thị trường thế giới

Ngành thép khép lại năm 2012 với một năm khốn đốn, sản xuất cầm chừng, và cắt giảm nhân công hàng loạt. Bước sang năm 2013 ngành vật liệu xây dựng này vẫn không có nhiều tín hiệu khả quan. Theo ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), năm 2013 ngành công nghiệp thép Việt Nam chỉ đặt chỉ tiêu tăng trưởng khiêm tốn 2%- 3%.

Tình trạng tồn kho vẫn không có nhiều cải thiện và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thép vẫn phải tiếp tục vật lộn để tồn tại trong bối cảnh kinh tế trong nước và thế giới chưa có dấu hiệu hồi phục vững chắc. Phóng viên Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Chí Cường để có bức tranh toàn cảnh về ngành thép. Lương Tuấn thực hiện.

Tỷ trọng nhập khẩu vẫn lớn

Năm 2012 là một năm khó khăn của ngành thép. Vậy theo ông, đâu là mặt được và chưa được của doanh nghiệp thành thép trong năm qua?

Hiện nay, tham gia đầu tư vào ngành thép không chỉ có Tổng công ty thép Việt Nam và các liên doanh nước ngoài nữa mà còn có sự có mặt của nhiều thành phần kinh tế, quy mô sản xuất cũng ngày một lớn, thậm chí có những dự án đầu tư tới hàng tỉ USD. Dự án khu liên hợp thép thuộc khu công nghiệp Vũng Áng (Hà Tĩnh) có công suất thiết kế lên tới 22 triệu tấn thép/năm dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2015.

Ngành thép Việt Nam đang có những bước phát triển mạnh trong nhiều năm qua, hiện nay các doanh nghiệp trong nước đã có thể đáp ứng được 100% nhu cầu trong nước về thép thanh, thép cuộn phi 6, phi 8, thép hàn, thép phủ mày, thép mạ kim ngoại và thép hình cỡ nhỏ.

Hiện nay, một số nguyên liệu mà các doanh nghiệp trong nước vẫn phải nhập khẩu là nguyên liệu để sản xuất phôi thép, than mỡ để luyện cốc. Năm 2012, cả nước đã sản xuất được 5,5 triệu tấn phôi thép (tăng 3,1% so với năm 2011), hơn 9 triệu tấn thép thành phẩm (giảm 0,8% so với năm 2011).

Thế mạnh của các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam là các sản phẩm thép xây dựng như thép cuộn, thép hình cỡ trung, thép thanh, thép ống hàn, thép phủ màu, thép mạ kim loại và thép cuộn cán nguội. Còn các loại khác như thép hợp kim, thép cuộn cán nóng, thép chế tạo cơ khí các doanh nghiệp vẫn chưa tự sản xuất được mà phải nhập khẩu.

Ước tính năm 2012 các doanh nghiệp đã nhập khẩu khoảng 7 triệu tấn thép và nguyên liệu thép tương đương với khoảng 5 tỷ USD. Đây là một con số không nhỏ nếu so sánh với nhu cầu tiêu thụ trong năm vừa qua.

Cái khó của doanh nghiệp sản xuất thép là không thể dừng hoạt động sản xuất. Trong khi sản xuất vẫn phải duy trì mà đầu ra vẫn không được khơi thông khiến cho lượng tồn kho ngày càng lớn. Theo ông, tình trạng này có tiếp tục diễn ra trong năm 2013?

Thực ra lượng hàng tồn kho đến thời điểm này ở các doanh nghiệp cũng không phải là lớn, theo con số thống kê, hiện có khoảng 300.000- 400.000 tấn thép bị tồn kho. Con số này cũng chỉ bằng lượng tiêu thụ trong một tháng của thị trường trong nước, cho nên đây cũng không phải là vấn đề đáng lo ngại khi bước sang năm 2013.

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng chưa có những bước hồi phục vững chắc trong khi đó lãi suất ngân hàng vẫn ở mức cao mà vốn lưu động đối với ngành thép là lớn thì việc để tồn kho với số lượng lớn thì bản thân doanh nghiệp đó sẽ chịu chi phí tài chính rất lớn. Những khó khăn trong việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm thép khiến cho nhiều doanh nghiệp phải hoạt động cầm chừng. Tính đến hết năm 2012 vẫn chưa có doanh nghiệp sản xuất nào công bố phá sản, chỉ có khoảng 5-6 doanh nghiệp thuộc thành viên trong hiệp hội công bố tạm ngừng sản xuất.

Đẩy mạnh xuất khẩu

Những khó khăn của thị trường trong nước khiến cho nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu, theo ông đây có phải là điểm tích cực của ngành thép trong năm vừa qua và ông đánh giá thế nào về cơ hội xuất khẩu thép trong năm tới?

Đây là điểm rất tích cực của ngành sản xuất thép trong nước, bởi sản phẩm xuất khẩu được chứng tỏ chất lượng các sản phẩm thép của Việt Nam đã đạt tiêu chuẩn và chất lượng quốc tế, bên cạnh đó, giá cả cũng đã có thể cạnh tranh được với các sản phẩm thép của nước ngoài. Mặc dù việc xuất khẩu thép mới được các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện nhưng sản lượng xuất khẩu cũng đã tăng qua từng năm. Trong năm 2012 Việt Nam đã xuất khẩu gần 2 triệu tấn thép.

Năm 2013 xuất khẩu thép vẫn là một trong những kế hoạch được các doanh nghiệp sản xuất tính tới nhưng khó khăn sẽ nhiều hơn bởi ngoài những khó khăn của nền kinh tế thế giới thì tính cạnh tranh giữa các nước xuất khẩu cũng sẽ khốc liệt hơn, các nước nhập khẩu thép cũng sẽ có những có chế để bảo hộ nền sản xuất thép trong nước. Trong năm qua, Việt Nam cũng đã phải đối mật với những vụ kiện bán phá giá đối với sản phẩm cuộn cán nguội xuất khẩu tới thị trường Thái Lan và Indonesia, ống thép hàn vào thị trường Mỹ, ngoài ra còn có một số nước đã cảnh báo sẽ khởi kiện đối với thép mạ kim loại và thép sơn phủ màu.

Bên cạnh những thị trường truyền thống, các doanh nghiệp thép Việt Nam cũng đang nỗ lực mở rộng ra các thị trường mới đồng thời giảm nhập khẩu.

Vậy đâu là cơ hội và khó khăn của ngành thép Việt Nam trong 2013 thưa ông?

Theo dự báo của Hiệp hội Thép Thế giới , năm 2013 lượng thép tiêu thụ của toàn thế giới chỉ đạt khoảng 1,455 tỷ tấn (tăng 3,2% so với năm 2012). Những thị trường lớn như Mỹ, Nhật, EU nền kinh tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Điều này sẽ tác động tới khả năng xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước.

Trong nước, mặc dù Chính phủ cùng với các bộ ngành đã có nhiều biện pháp để khôi phục sản xuất kinh doanh, đặc biệt là quyết tâm “hâm nóng” thị trường BĐS. Tất cả những yếu tố này sẽ là tiền đề cho sự phát triển ổn định, lâu dài nhưng cũng cần phải có thời gian để kiểm chứng. Trong bối cảnh đó, ngành thép vẫn phải có những kế hoạch để đối phó với những khó khăn, thách thức trước mắt như điều chỉnh lại nguồn cung một số sản phẩm như thép ống, thép mạ kim loại, thép xây dựng, thép cuộn cán nguội. Các sản phẩm này cung đang lớn hơn cầu rất nhiều, nếu không kịp thời điều chỉnh sản xuất thì tình trạng tồn kho với số lượng lớn sẽ xuất hiện và trở thành gánh nặng với doanh nghiệp sản xuất.

Các cơ chế ràng buộc khi gia nhập WTO của Việt Nam ngày càng có hiệu lực trong đó có điều kiện giảm mức thuế nhập khẩu thép xuống 0% đang tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước khi phải cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu, đặc biệt là các sản phẩm thép Trung Quốc.

Về xuất khẩu, các sản phẩm thép xuất khẩu của Việt Nam sẽ khó tiếp cận hơn với thị trường nước ngoài khi chính sách bảo hộ ở các nước khác đấy sẽ nhiều hơn và khả năng các doanh nghiệp thép Việt Nam phải đối mặt với những vụ kiện bán phá giá cũng sẽ nhiều hơn.

Xin cảm ơn ông!