Tết của người Thái Đen

Mường Lò - Nghĩa Lộ - Yên Bái là nơi có cánh đồng thẳng cánh cò bay, nổi tiếng gạo trắng nước trong với hương thơm nồng nàn của nếp Tú Lệ. Đây là mảnh đất quần cư của người Thái đen từ lâu đời với đậm đà bản sắc và phong tục tập quán riêng.

Nếu bạn đến Mường Lò vào đúng dịp tết của người Thái đen vào tháng 7 âm lịch sẽ được tham dự tết cổ truyền của đồng bào dân tộc Thái đen - Tết Síp Xí cổ truyền.

Người ta không còn nhớ Tết Síp Xí có từ bao giờ, nhưng đó là cái tết lớn nhất của người Thái đen. Hàng năm cứ đến ngày mùng 10- 13/7 âm lịch, mỗi gia đình người Thái đen lại chuẩn bị lá chuối rừng, gạo nếp, thịt gà, lạc để làm bánh Síp Xí, là loại bánh quan trọng nhất trong ngày tết cổ truyền.

Ngoài việc làm thật nhiều bánh Síp Xí để đón tết, các thiếu nữ dân tộc Thái còn đi lấy lá cơm mầu về để làm xôi ngũ sắc dâng cúng tổ tiên vào ngày tết, một lễ vật không thể thiếu trong ngày tết. Ngày tết cổ truyền Síp Xí, thịt vịt là món ăn chính. Theo quan niệm của người dân, tháng diễn ra tết Síp Xí cũng là lúc tổng kết một vụ mùa, cầu xin cho con trâu được khỏe mạnh, cây lúa được tốt tươi, mọi nhà được hạnh phúc, do đó nhà nào cũng thịt một vài con vịt trong dịp tết để xua đi những điều đen đủi không may mắn trong cuộc sống. Trong những dịp tết này, rượu, thịt, cá và các món ăn được đồng bào chuẩn bị khá chu đáo để đãi khách và bạn bè.

Cùng với việc cúng tổ tiên, đồng bào cũng sửa sang ruộng vườn nhà cửa, ngõ, xóm sạch đẹp. Các cô gái chuẩn bị quần áo, xà tích và khăn Piêu đẹp nhất để diện trong dịp tết.

Tết cổ truyền của người Thái đen ở Mường Lò không chỉ thể hiện qua giá trị văn hóa từ ẩm thực mà còn mang đậm giá trị nhân văn qua các phong tục tập quán truyền thống. Tết Síp Xí cổ truyền bắt đầu từ lễ cúng tổ tiên của các gia đình, chủ nhà cúng khấn mời tổ tiên về dự tết cùng con cháu. Lễ cúng được diễn ra tại gian thờ với các món ăn được chuẩn bị chu đáo như thủ lợn, bánh Síp Xí và xôi ngũ sắc.

Nghi thức tiếp theo là lễ cúng ruộng (Tam tế ra), xôi và thịt gà đặt ngang qua đầu thửa ruộng của gia đình, thầy cúng ngồi trước thửa ruộng cầu xin ma bản, ma làng, tổ tiên thần thánh về phù hộ cho cây lúa của gia đình không bị sâu và thú phá hoại, cầu cho lúa lên nhanh, hạt to, chắc. Kết thúc lễ cúng, lễ vật sẽ được thả xuống ruộng để minh chứng cho lời cầu xin thành khẩn của gia đình trong ngày tết.

Kết thúc tết Síp Xí mọi người tập trung tại Mo Then trong bản dự lễ cúng Then và Xòe Then. Các điệu Xòe Then như xòe gậy, xòe khăn, xòe quạt, xòe hoa .. được đồng bào thể hiện trong suốt đêm hội. Xòe Then để múa mừng và mời thần Then về dự tết và chung vui cùng trai làng gái bản.

Thanh Nga