Thị trường bán lẻ: Nâng cao tính cạnh tranh của doanh nghiệp

Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, sức hấp dẫn của thị trường cũng đang đi xuống, Việt Nam đang đối mặt với những thách thức không nhỏ của nền kinh tế khi thị trường bán lẻ- một trong những thế mạnh trong thu hút đầu tư những năm trước đây đã bị đánh bật khỏi Top 30 nước dẫn đầu thế giới về độ hấp dẫn kinh doanh.

Cơ hội nhiều, thách thức lớn

Theo thống kê chưa đầy đủ của Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cho thấy, cả nước hiện có khoảng 130 trung tâm thương mại, khoảng 700 siêu thị, hơn 1.000 địa điểm bán lẻ hiện đại, tập trung nhiều nhất ở Hà Nội, TP HCM.

Với thế mạnh của một đất nước có dân số trẻ, tốc độ đô thị hóa nhanh, Việt Nam luôn nằm trong top những nước có thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới. Trong giai đoạn 2009- 2011, mặc dù nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam bị ảnh hưởng nặng nề của suy thoái kinh tế nhưng ngành bán lẻ Việt nam vẫn có những bước tăng trưởng ấn tượng. Năm 2011, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 2,004 triệu tỷ đồng, tăng 24,2% so với năm trước; năm 2012, con số đạt trên 2,32 triệu tỷ đồng, tăng 16% so với năm 2011.

Tuy nhiên, khi những khó khăn của nền kinh tế vẫn tiếp tục kéo dài thì những tồn tại, bất cập của thị trường bán lẻ Việt Nam cũng ngày một rõ ràng hơn. Bên cạnh những tồn tại bấy lâu như quy mô thị trường nhỏ, sức mua yếu với phương thức truyền thống lẻ bán lẻ thì các doanh nghiệp bán lẻ trong nước vẫn chưa khắc phục được những nhược điểm của mình như năng lực tài chính hạn chế, sự liên kết giữa các doanh nghiệp còn lỏng lẻo dẫn đến việc cạnh tranh thiếu lành mạnh… Những khó khăn trên kéo dài khiến cho những thế mạnh sẵn có từ nhu cầu xã hội cũng không thể khỏa lấp hết và những biểu hiện của tình trạng suy giảm đã bắt đầu diễn ra. Chỉ trong năm 2012 đã có hàng trăm doanh nghiệp bán lẻ trong nước phải đóng cửa. Từ một đất nước có thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới năm 2008, thì đến năm 2010 tụt xuống thứ 14, và đến nay bị rớt khỏi top 30.

Nhìn thẳng vào vấn đề có thể nhận ra những khó khăn của các doanh nghiệp bán lẻ trong nước như khả năng thanh toán của người tiêu dùng sụt giảm bên cạnh đó là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các nhà bán lẻ với nhau và một nguyên nhân chủ quan nữa là những khó khăn nội tại của các doanh nghiệp như hệ thống quản trị doanh nghiệp chưa bài bản, đội ngũ nhân sự bán lẻ còn thiếu và yếu…

Theo thống kê của Vụ Quản lý thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong quý I/2013, tổng mức lưu chuyển hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của cả nước đạt hơn 636 nghìn tỷ đồng, tăng 11,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu loại trừ yếu tố giá thì mức tăng là 4,5%, thấp hơn mức tăng 4,7% của cùng kỳ năm 2012. Xét theo thành phần kinh tế, các nhóm thương nghiệp, khách sạn, nhà hàng, dịch vụ đều tăng từ 10-15%, riêng nhóm du lịch chỉ tăng 4% do nhu cầu du lịch Tết năm nay giảm so với năm trước. Dù tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tiếp tục tăng trưởng, nhưng Tiến sĩ Vũ Đình Ánh cho rằng, các số liệu nêu trên đang cho thấy sức mua ở nước ta đang tăng thấp.

Sức hút với doanh nghiệp nước ngoài

Mặc dù đã bị rớt khỏi Top 30 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới, nhưng theo các chuyê gia kinh tế, thị trường Việt Nam vẫn thu hút được sự quan tâm rất lớn từ các tập đoàn bán lẻ lớn trên thế giới bởi những yếu tố nền tảng như dân số trẻ, mật độ dân số cao và sức mua lớn.

Bên cạnh đó, kênh phân phối bán lẻ ở Việt Nam vẫn còn nhiều cơ hội để phát triển bởi hiện nay thị trường bán lẻ, bên cạnh các doanh nghiệp trong nước còn có sự tham gia của 21 doanh ngiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài.

Thời gian vừa qua, thị trường bán lẻ Việt Nam cũng đón nhận thêm sự tham gia của nhiều tên tuổi lớn trên thế giới như Auchan- một trong những tập đoàn bán lẻ lớn nhất của Pháp đã công bố kế hoạch đầu tư 500 triệu USD vào thị trường bán lẻ Việt Nam; NUTC Fair Price- Tập đoàn bán lẻ lớn nhất Singapore cũng liên doanh với Saigon Co.op đầu tư, vận hành đại siêu thị với thương hiệu Co.opXtra.

Bà Vũ Thị Hậu, Phó tổng giám đốc Công ty CP Nhất Nam, đơn vị sở hữu chuỗi siêu thị Fivimark cho rằng, việc các tập đoàn bán lẻ lớn của nước ngoài đầu tư vào nước ta là thách thức với doanh nghiệp bán lẻ trong nước. Do đó, sức mua tăng thấp không là trở ngại đối với doanh nghiệp bán lẻ trong nước mà quan trọng là đã tạo nên thách thức để trong năm 2013, các nhà bán lẻ chuẩn bị về mọi mặt như tiềm lực tài chính, nguồn nhân lực… để chiếm lĩnh thị trường.

Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam lại có quan điểm khác, theo bà, kênh bán lẻ hiện đại mới chỉ chiếm 20% thị trường nên cơ hội khai thác còn lớn. Theo kế hoạch, đến năm 2020, Việt Nam sẽ nâng tỷ lệ này lên 45%. Bởi thế, có ý kiến cho rằng, doanh nghiệp bán lẻ trong nước cần chuyên nghiệp hóa, tăng cường kết nối với các nhà sản xuất, nhà cung cấp. Nhà nước chỉ nên tạo điều kiện cho doanh nghiệp bằng hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp để doanh nghiệp tự phát triển.

Một năm cho những thay đổi căn bản

Theo cam kết WTO, từ ngày 11/1/2010 đến trước ngày 11/01/2015, Việt Nam cho phép thành lập liên doanh để cung cấp dịch vụ liên quan đến sản xuất, trong đó nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu đến 50% vốn điều lệ của liên doanh. Sau ngày 111/01/2015, Việt Nam cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài. Như vậy, chỉ còn hơn 1 năm nữa thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ mở cửa hoàn toàn đối với các doanh nghiệp nước ngoài, điều này sẽ tạo nên một áp lực không nhỏ đối với các doanh nghiệp trong nước. Để cạnh tranh một cách sòng phẳng với các doanh nghiệp nước ngoài ngay trên sân nhà của các doanh nghiệp bán lẻ trong nước vẫn là một thách thức quá lớn.

Nếu không tiến hành thay đổi một cách triệt để trên diện rộng trong đó tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh, có chiến lược phát triển bền vững thì khả năng thua ngay trên sân nhà sẽ ngày càng rõ ràng hơn.

Tiến sĩ Nguyễn Hoàn, cố vấn Kinh tế Trung tâm Đào tạo, Tư vấn và Thông tin kinh tế khẳng định, việc phát triển mô hình bán lẻ hiện đại, kết hợp với mô hình bán lẻ truyền thống được coi là giải pháp để tạo ra kênh phân phối hữu hiệu cho hàng Việt. Đồng thời cần tích cực đẩy mạnh xúc tiến thương mại quốc gia, chú trọng các khu vực thị trường tập trung đông dân cư; phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ cho phát triển thương mại nói chung và hoạt động bán lẻ nói riêng. Có như vậy, mới đưa thị trường bán lẻ Việt Nam quay trở lại quỹ đạo ban đầu.

Sĩ Sơn