Luật Xây dựng: Nên thay mới hay sửa đổi?

Tại hội thảo Lấy ý kiến hoàn thiện Dự thảo Luật xây dựng (sửa đổi) do VCCI phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức vào sáng nay (16/7), Tiến sĩ Phạm Sỹ Liêm - Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, Luật Xây dựng hiện hành đã bộc lộ quá nhiều hạn chế khiến việc đầu tư dàn trải, lãng phí và không còn phù hợp với thời điểm hiện tại.

Bộc lộ nhiều hạn chế

Sau khi ban hành Luật Xây dựng vào năm 2003, đã có một số Luật liên quan được ban hành như: Luật Đầu tư (2005), Luật Đấu thầu (2005), Luật Nhà ở (2006), Luật Kinh doanh BĐS (2006), Luật Quy hoạch Đô thị (2009).

Trong 10 năm qua, Luật Xây dựng đã tạo được hành lang pháp lý quan trọng cho việc huy động các nguồn lực đầu tư phát triển và quản lý hoạt động xây dựng. Tuy nhiên, qua thực tiễn thi hành cho thấy, Luật Xây dựng 2003 đã bộc lộ một số hạn chế, trong đó hạn chế lớn nhất là chưa có các cách thức quản lý đối với các nguồn vốn đầu tư khác nhau; công tác tiền kiểm của cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng bị coi nhẹ; trao nhiều quyền hạn cho chủ đầu tư trong việc thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, dự toán chi phí đầu tư xây dựng công trình dẫn đến việc lãng phí, thất thoát vốn đầu tư đối với các dự án đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước.

Từ những hạn chế trên đã dẫn đến tình trạng nợ đọng xây dựng kéo dài, đầu tư dàn trải, làm ảnh hưởng đến sự ổn định của kinh tế vĩ mô... Đặc biệt, Luật hiện hành đã bộc lộ những bất cập liên quan đến cấp phép xây dựng (đối tượng phải xin cấp phép; loại và nội dung giấy phép; điều kiện để cấp phép; hồ sơ xin cấp phép; điều chỉnh giấy phép).

Nên thay Luật cũ bằng Luật mới

Để góp ý cho Dự thảo Luật Xây dựng sửa đổi, ông Phạm Sỹ Liêm - Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng, một trong những nội dung quan trọng nhất cần thay đổi là cấp phép xây dựng.

Ông Liêm lý giải: “Đối với quản lý nhà nước về xây dựng, giấy phép xây dựng có tầm quan trọng hàng đầu vì nó kiểm tra lần cuối tính hợp pháp của hoạt động xây dựng và công trình xây dựng trước khi khởi công xây dựng. Do đó chỉ nên quy định các yêu cầu và thủ tục cấp phép chứ không nên quy định chi tiết của giấy phép xây dựng, vì công trình xây dựng rất đa dạng như nhà cửa, đường, hầm, đường ống, cột truyền tải điện…”

Điểm thứ 2 cần sửa đổi, theo ông Liêm, tại các nước có nền kinh tế thị trường thì Luật Xây dựng không điều chỉnh khâu quy hoạch và lập dự án đầu tư xây dựng, vì quy hoạch thuộc hoạt động sử dụng đất đai còn lập dự án là hoạt động kinh doanh, do luật khác điều chỉnh.

“Dựa vào lập luận trên, tôi đề nghị bỏ đoạn “lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng” ra khỏi định nghĩa hoạt động xây dựng và sửa đổi lại bố cục và nội dung của Luật cho thích hợp” – ông Liêm nhấn mạnh.

Ở khía cạnh khác, ông Nguyễn Văn Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội BĐS VN đánh giá cao Luật Xây dựng (sửa đổi) của Bộ Xây dựng đã kế thừa những kết quả đạt được của Luật Xây dựng và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng, đồng thời, đã cơ bản khắc phục những tồn tại, hạn chế, gây vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Tuy nhiên, ông Minh cũng đề nghị bỏ nội dung “Các Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành bao gồm: Bộ Giao thông - Vận tải, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an” bởi theo ông Minh còn nhiều Bộ khác cũng quản lý công trình xây dựng chuyên ngành chứ không chỉ mấy Bộ nêu trên.

Tại Chương III về Dự án đầu tư xây dựng, ông Minh cho rằng, trong thực tế, nhiều dự án xây dựng, nhiều khu đô thị đã xây dựng xong và bàn giao cho người mua sử dụng, nhưng Chủ đầu tư hầu hết không bàn giao dự án, hạ tầng kỹ thuật và các công trình phúc lợi, công cộng cho chính quyền địa phương quản lý theo địa giới hành chính, gây mất ổn định an ninh trật tự khu vực, thất thoát thuế nhà đất, không quản lý được các biến động về nhà đất, gây khó khăn cho người dân mới đến cư trú trong việc sinh hoạt, học hành.

“Để chấm dứt tình trạng này, tôi đề nghị bổ sung người quyết định đầu tư xây dựng có biện pháp yêu cầu Chủ đầu tư bàn giao dự án, hạ tầng kỹ thuật và các công trình phúc lợi, công cộng cho chính quyền địa phương quản lý theo quy định của Pháp luật” - ông Minh kiến nghị.

Tại Chương V về Giấy phép xây dựng, ông Minh cũng đề nghị bỏ khoản 3 Điều 71 về điều kiện cấp Giấy phép xây dựng là cần có nhà thầu thi công xây dựng đủ điều kiện năng lực. Ông Minh cho rằng, điều kiện này là không cần thiết và nên bổ sung ở chương khác.

Trước nhiều bất cập trên, ông Liêm cho rằng: "Trong bối cảnh đã hình thành hệ thống luật pháp về xây dựng với Luật Xây dựng làm trung tâm và dựa trên kinh nghiệm thực tiễn mười năm thi hành Luật, tôi cho rằng nên thay Luật cũ bằng Luật mới chứ không chỉ sửa đổi Luật".

Xác định cơ chế mở và thông thoáng

Bàn về quy hoạch xây dựng, ông Phan Vũ Anh - Công ty Luật TNHH Phan Anh đề xuất: Dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) cần có một chương về Quy hoạch Xây dựng, viết ngắn gọn và bao hàm những quy định chung nhất về quy hoạch xây dựng.

Ông Anh đề nghị Bộ Xây dựng tiến hành rà soát và báo cáo Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các địa phương, đặc biệt là tỉnh và thành phố lớn phải sớm ban hành quy hoạch xây dựng chi tiết làm cơ sở để cấp phép xây dựng. Đối với một số địa phương có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, vùng sâu, vùng xa thì không nhất thiết phải áp dụng điều kiện cấp phép này.

Ông Anh nhấn mạnh, dự thảo Luật vẫn nên xác định một cơ chế mở và thông thoáng hơn đối với các dự án sử dụng vốn hỗn hợp, trong đó có vốn nhà nước. “Đề nghị quy định trong Dự án sử dụng vốn hỗn hợp có 2 tiểu dự án, loại tiểu dự án sử dụng vốn nhà nước thì chịu sự quản lý như dự án sử dụng vốn nhà nước và vốn ngân sách nhà nước; Loại tiểu dự án sử dụng vốn khác thì không phải chịu sự quản lý như dự án sử dụng vốn nhà nước và ngân sách nhà nước“.

Ở khía cạnh là nhà nghiên cứu, bà Đặng Hoàng Mai - Giảng viên trường ĐH Xây dựng cho rằng, việc đưa nội dung về quy hoạch xây dựng vào Luật Xây dựng (sửa đổi) mặc dù là cần thiết nhưng phải tính đến tính ổn định khi Luật Quy hoạch xây dựng được ban hành. Vì vậy, bà Mai kiến nghị nội dung về quy hoạch xây dựng chỉ nên quy định có tính nguyên tắc và dẫn chiếu đến Luật Quy hoạch xây dựng là đủ.

Bà Mai cũng nhấn mạnh, việc lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng cần được quy định trong Luật Xây dựng (sửa đổi) vì việc lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng có tính đặc thù riêng so với việc lựa chọn nhà thầu trong các hoạt động khác. Hơn nữa, Luật Đấu thầu cũng đang trong quá trình soạn thảo sửa đổi nên việc hai luật này có thể đối chiếu để tránh trùng lặp, chồng chéo là hoàn toàn khả thi.

Bà Mai đề xuất: "Luật Đấu thầu đưa ra những quy định chung đối với hoạt động lựa chọn nhà thầu, còn Luật Xây dựng (sửa đổi) sẽ quy định trực tiếp về lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng".

Kết thúc hội thảo, Thay mặt Tổ biên tập, ông Hoàng Thọ Vinh - Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý hoạt động Xây dựng, Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp quý báu của các tổ chức, cá nhân để tiếp tục hoàn chỉnh Luật trình Quốc hội trong thời gian tới.

Nguồn: vcci.com.vn