Các doanh nghiệp Việt vẫn chưa tận dụng lợi thế

Đã 10 năm kể từ ngày Việt Nam có pháp lệnh về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế, pháp lênh này vẫn chưa phát huy được hiệu quả tốt nhất. Trong khi đó, thị trường các nước, hàng hóa Việt Nam khi tiếp cận với thị trường nước ngoài thì liên tục bị kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp…

Vừa qua, 2 doanh nghiệp thép đã đệ đơn kiện chống bán phá giá đối với mặt hàng thép không rỉ cán nguội nhập khẩu từ Trung Quốc, Malaysia, Indonesia và Đài Loan lên Cục Quản lý và Cạnh tranh (Bộ Công Thương). Đây được xem như một sự kiện quan trọng thu hút được sự quan tâm rất lớn từ phía các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất. Việc các doanh nghiệp trong nước sử dụng công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ quyền lợi của mình sẽ là cơ sở để doanh nghiệp chủ động hơn trong vấn đề hội nhập.

Bỏ quên công cụ phòng vệ

Trong số 10 nước có nguy cơ cao về việc thực hiện các vụ kiện chống bán phá giá theo thống kê của WTO như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Trung Quốc… thì đa số các quốc gia này đều nằm trong danh sách là những nước mà Việt Nam nhập khẩu các mặt hàng với số lượng lớn. Vì vậy, việc xảy ra hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh tại thị trường Việt Nam là điều khó tránh khỏi. Mặc dù Việt Nam đã có pháp lệnh về chống bán phá giá làm công cụ để hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất trong nước nhưng trong nhiều năm qua, công cụ tự vệ này vẫn chưa được các doanh nghiệp sử dụng rất hạn chế, hiện số lần xuất hiện của pháp lệnh này chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Ông Lê Sỹ Giảng, Phó trưởng ban xử lý chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ, Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương) cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, quy định về chống bán phá giá được các doanh nghiệp nước ngoài sử dụng rất hữu hiệu. Còn ở Việt Nam, mặc dù pháp lệnh về vấn đề này đã đươc ban hành từ năm 2004 cùng với hàng loạt các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện nhưng trong suốt 10 năm qua, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tận dụng triệt để những lợi thế này.

Theo thống kê, từ trước đến nay, các doanh nghiệp Việt Nam đã và đang chịu gần 70 vụ kiện chống bán phá giá, trợ cấp ở nhiều nước, trong khi đó, các doanh nghiệp trong nước mới chỉ sử dụng 3 lần công cụ phòng vệ thương mại để bảo về quyền lợi của mình, trong đó có 2 vụ tự vệ và 1 vụ chống bán phá giá. Hiện các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam nói chung, đặc biệt là các doanh nghiệp thủy sản xuất khẩu nói riêng luôn trong tình trạng phải đối mặt với những vụ kiện chống bán phá giá, nhiều vụ kiện kéo dài hàng năm, trong khi đây là những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Có một nghịch lý đang diễn ra là mặc dù những sản phẩm mà Việt Nam đang nhập khẩu với số lượng lớn như hóa chất, dệt may, nhựa, kim loại, điện tử… trong khi là đối tượng bị kiện chống bán phá giá ở nhiều nước thì trên thị trường Việt Nam những sản phẩm này hầu như không hề bị đụng tới.

Việc các doanh nghiệp Việt Nam buông lỏng thị trường khiến thị trường Việt Nam đang trở thành nơi các sản phẩm giá rẻ, kém chất lượng của nước ngoài được bán tràn lan. Điều này vô hình dung sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm sản xuất trong nước nếu như Việt Nam không áp dụng các chính sách về chống bán phá giá.

Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn về phòng vệ thương mại quốc tế (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) cho rằng: “Các doanh nghiệp nước ta đang bỏ quên một công cụ phòng vệ - đã được pháp luật Việt Nam cho phép, phù hợp với luật chơi thương mại quốc tế, đó là kiện các doanh nghiệp nước ngoài bán phá giá tại thị trường Việt Nam. Đã đến lúc phải đánh thức công cụ này”.

Cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, mặc dù các văn bản, pháp lệnh nhằm bảo hộ cho doanh nghiệp sản xuất trong nước nhưng các doanh nghiệp hầu như không sử dụng công cụ này, điều này xuất phá từ nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội, cơ quan quản lý có những hạn chế nhất định. Hệ quả là 10 năm qua, phần lớn doanh nghiệp trong nước phải chịu trận, kháng kiện chứ chưa dám kiện lại để bảo vệ sản xuất trong nước.

Theo lãnh đạo một doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh thép, hiện nay, tâm lý của các doanh nghiệp Việt Nam là ngại kiện tụng, sợ tốn chi phí, chính vì thế họ luôn ở trong thế bị động. Chỉ khi nào vấn đề kinh doanh của họ bị ảnh hưởng nghiêm trọng thì họ mới quan tâm. Điều này đang khiến Việt Nam bị tụt lùi so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia…

Doanh nghiệp thì cho rằng, thực trạng như hiện nay cũng xuất phát một phần từ lỗi của cơ quan quản lý. Việc khởi kiện thường mất rất nhiều thời gian và chi phí, số liệu cũng phải kịp thời, chính xác. Những yêu cầu này rất khó thực hiện trong thời gian ngắn. Bà Đinh Thị Mỹ Loan cho rằng, có khó hiện nay là việc tiếp cận thông tin, thu thập hồ sơ. Mặc dù Việt Nam có các cơ quan quản lý, thông kê như Tổng cục Thống Kê, Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan… nhưng số liệu từ các cơ quan này chẳng bao giờ khớp với nhau cả.

Theo bà Loan, các doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn sàn về nguồn nhân lực, tài chính và thời gian để theo đuổi vụ việc trước khi quyết định tham gia vào các vụ kiện chống bán phá giá. Đây là việc làm cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng, đồng thời có thể mở rộng thị trường xuất khẩu, giành ưu thế khi tham gia thương mại quốc tế, các DN cần biết cách sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại. Đây chính là cơ sở quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và vững vàng hơn khi tham gia các hoạt động thương mại quốc tế.

Sĩ Sơn