Nhật Bản: Nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam

Sau 40 năm kể từ ngày chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có những bước phát triển vượt bậc trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục... Chính phủ hai nước đã không ngừng quan tâm vun đắp để mối quan hệ Việt Nam và Nhật Bản trong mỗi thời kỳ được nâng lên bước phát triển mới, toàn diện và sâu sắc hơn.

Trong hợp tác phát triển, Nhật Bản là nhà cung cấp vốn ODA lớn nhất với khoảng 2.118 tỷ Yên (khoảng 24 tỷ USD), chiếm trên 30% tổng cam kết viện trợ của các nước cho Việt Nam. Năm tài khóa 2011, mặc dù gặp nhiều khó khăn do động đất và sóng thần gây ra, Nhật Bản vẫn cam kết tài trợ 2,8 tỷ USD và năm 2012 là 2.2 tỷ USD. Mức viện trợ vốn vay ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam khoảng 200 tỷ Yên/năm.

Về đầu tư trực tiếp, tính đến tháng 6 năm 2013, Nhật Bản là nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam có 1.990 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 32,6 tỷ USD, tập trung tại các địa phương như Thanh Hóa, Bình Dương, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đồng Nai... Trong ba năm trở lại đây, đầu tư của Nhật Bản không ngừng tăng. Năm 2012, Nhật Bản có 317 dự án với tổng vốn đăng ký đạt 5,6 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và 6 tháng đầu năm 2013, Nhật Bản có tổng vốn đầu tư cấp mới và tăng thêm gần 4 tỷ USD.

Các dự án của Nhật Bản được triển khai trên 18 ngành, lĩnh vực, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, kinh doanh bất động sản, xây dựng, bán buôn bán lẻ, thông tin & truyền thông... Đây cũng là những lĩnh vực mà Việt Nam đang tăng cường thu hút đầu tư. Một số dự án tiêu biểu của Nhật Bản:

- Dự án Công ty TNHH lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) của nhà đầu tư Nhật Bản với tổng vốn đầu tư đăng ký 9 tỷ USD

- Dự án khu đô thị Tokyu Bình Dương của Công ty TNHH Becamex Tokyu do TOKYU Corp làm chủ đầu tư với tổng vốn đầu tư đăng ký 1,2 tỷ USD

- Dự án Công ty TNHH sắt xốp Kobelco Việt Nam với tổng vốn đầu tư đăng ký 1 tỷ USD

Đến nay, các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã có 19 dự án đầu tư tại Nhật Bản với tổng vốn đầu tư đăng ký là 3,62 triệu USD.

Về hợp tác thương mại, Nhật Bản hiện là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam với tổng kim ngạch thương mại hai chiều năm 2012 đạt 24,7 tỷ USD. Xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật Bản đạt 13,1 tỷ USD, trong đó riêng nhóm hàng nông lâm thủy sản đạt hơn 2 tỷ USD, chiếm tỷ trọng khoảng 16%. Các mặt hàng xuất khẩu chính trong nhóm này là thủy sản, cà phê, cao su, rau quả…

Nhằm tăng cường thu hút các nhà đầu tư nước ngoài nói chung và Nhật Bản nói riêng, vừa qua Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam đã phối hợp với các chuyên gia JICA xây dựng Chiến lược công nghiệp hóa Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản, trong đó đã xác định 6 ngành ưu tiên tập trung phát triển, cụ thể: (i) Điện, điện tử (ii) Chế biến thực phẩm (iii) Máy nông nghiệp (iv) Đóng tầu (v) Công nghiệp môi trường, tiết kiệm năng lượng (vi) Công nghiệp ôtô và sản xuất phụ tùng ôtô và cùng với đó là các ngành công nghiệp hỗ trợ đi kèm.

Việc xác định 6 ngành ưu tiên cùng với các ngành công nghiệp hỗ trợ đi kèm sẽ khai thác đầy đủ những tiềm năng, lợi thế của hai nước, hứa hẹn mở ra một giai đoạn mới trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, tạo giá trị gia tăng cho các sản phẩm sản xuất tại Việt Nam.

Bên cạnh việc xác định hướng hợp tác trong thời gian tới, các cơ quan hữu quan Việt Nam cũng đang phối hợp với JICA và các cơ quan hữu quan của Nhật Bản nghiên cứu xây dựng 2 khu công nghiệp chuyên sâu tại Hải Phòng và Bà Rịa–Vũng Tàu để phục vụ các doanh nghiệp Nhật Bản có nhu cầu đầu tư tại Việt Nam.

Trong thời gian tới, Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài, tận dụng cơ chế hợp tác song phương, đa phương để có những cơ chế đặc thù đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư trong đó có các nhà đầu tư Nhật Bản.

Tiếp theo kết quả tích cực việc thực hiện Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản giai đoạn 4, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) và Liên đoàn kinh tế Nhật Bản (Keidanren) tiếp tục thực hiện giai đoạn 5 của Sáng kiến trong đó hai bên tập trung tìm cách tháo gỡ những nút thắt về đầu tư kinh doanh trong một số lĩnh vực cụ thể như bán lẻ, kinh doanh bất động sản, công nghiệp hỗ trợ... để từ đó khơi thông dòng vốn FDI của các doanh nghiệp Nhật Bản vào những lĩnh vực này.

Trong những năm gần đây, mặc dù nền kinh tế Việt Nam gặp không ít khó khăn, phần nào tác động tới môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, sự đồng thuận và quan tâm của chính phủ hai nước đối với quan hệ hợp tác kinh tế nói chung và đầu tư nói riêng là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy đầu tư của các doanh nghiệp Nhật Bản không ngừng tăng, đưa quan hệ hai nước lên tầm cao mới, thực chất, toàn diện và bền vững.

Nguyễn Bá Cường

Phó Cục trưởng Cục Đầu tư Nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư