Nhật Bản: Đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam

Quan hệ Việt Nam và Nhật Bản đang ngày càng phát triển trên nền tảng hữu nghị và bền vững, đặc biệt sau khi hai bên ký kết Hiệp định đối tác kinh tế song phương (VJEPA). Năm 2013 là năm hai nước kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, rất nhiều các hoạt động kinh tế, văn hóa, chính trị... được tổ chức nhằm thắt chặt hơn nữa quan hệ hữu nghị đặc biệt này.

Nhân dịp này, chúng tôi trân trọng giới thiệu nội dung cuộc phỏng vấn với ông Đỗ Thắng Hải, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại (VIETRADE), Bộ Công Thương về quan hệ hợp tác giữa hai nước suốt 4 thập kỷ qua cũng như kế hoạch đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại trong thời gian tới.

Ông đánh giá thế nào về quan hệ hợp tác gắn bó giữa Việt Nam - Nhật Bản trong thời gian qua, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại và đầu tư?

Quan hệ thương mại và hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có sự tăng trưởng đáng kể trong 4 thập kỷ qua. Năm 2012, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam- Nhật Bản đạt 24,7 tỷ USD, tăng 16,4% so với năm 2011. Nhật Bản là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam chỉ sau Hoa Kỳ và Trung Quốc. Dự kiến, kim ngạch thương mại 2 chiều Việt Nam - Nhật Bản năm 2013 đạt 29 tỉ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái.

Một trong những đặc điểm nổi bật trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nhật Bản là cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu có tính bổ sung rõ nét, cơ bản không cạnh tranh trực tiếp. Hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam từ Nhật Bản chủ yếu là máy móc thiết bị đầu vào và phụ tùng, sắt thép các loại phục vụ đầu tư, sản xuất, trong đó có một phần đáng kể phục vụ các doanh nghiệp (DN) sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Nhật Bản gồm dầu thô, hàng dệt may, phương tiện vận tải và phụ tùng, đồ gỗ và thủy sản…

Về đầu tư, Nhật Bản luôn nằm trong số những nước và vùng lãnh thổ đầu tư lớn nhất tại Việt Nam. Tính đến 20 tháng 3 năm 2013, Nhật Bản là nhà đầu tư nước ngoài đứng đầu tại Việt Nam với 1900 dự án, vốn đầu tư đăng ký lên tới hơn 32 tỷ USD, vốn thực hiện đạt trên 10,5 tỷ USD.

Theo ông, đâu là lĩnh vực tiềm năng trong quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia?

Kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ Nhật Bản - Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ…

Đặc biệt, ngày càng có nhiều DN Nhật Bản muốn tham gia đầu tư vào các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. Việt Nam hiện nay đang là một cơ sở sản xuất máy in và máy photo phục vụ cho tất cả các thương hiệu hàng đầu Nhật Bản. Đây cũng là ngành có vai trò quan trọng đối với công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa Việt Nam, góp phần thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), thúc đẩy phát triển DN vừa và nhỏ trong nước, tạo ra sản phẩm xuất khẩu có tính cạnh tranh và góp phần phát triển thị trường nội địa.

Về hoạt động xúc tiến thương mại, hai nước đã tổ chức nhiều chương trình hợp tác, giao lưu và tìm hiểu thị trường nhằm tăng cường trao đổi thương mại, đẩy mạnh hợp tác, đầu tư. Ông đánh giá thế nào về hoạt động cũng như hiệu quả của các chương trình này?

Từ năm 2011, Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Kinh tế Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cũng đã triển khai Chương trình sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn IV, bao gồm 3 nội dung chính đó là: Điện lực; Phát triển công nghiệp hỗ trợ và Bán lẻ. Trong đó nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ đã thu được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Cụ thể như:

- Hai bên đã thống nhất được danh mục sản phẩm cụ thể mà Việt Nam nên phát triển và thu hút đầu tư trong ngành công nghiệp hỗ trợ và nhất trí sẽ tập trung vào "ngành khuôn mẫu" trong thời gian tới.

- Lập được danh sách gồm 80 công ty là đối tượng được hỗ trợ (52 DN Nhật Bản, 28 DN Việt Nam). Phía Việt Nam sẽ tiếp tục việc lựa chọn các DN hoạt động trong lĩnh vực khuôn mẫu.

Trong những năm qua, Cục Xúc tiến Thương mại đã tổ chức rất nhiều các chương trình, hội thảo nhằm đẩy mạnh hợp tác giữa hai quốc gia như: Nghiên cứu, dự báo và định hướng để phát triển thị trường, sản phẩm thương mại và đẩy mạnh xuất khẩu sang Nhật; Tổ chức và đón các đoàn khảo sát, nghiên cứu tạo cơ hội cho DN tìm hiểu thị trường, xúc tiến đầu tư…

Một trong những nội dung quan trọng về hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản là triển khai các hoạt động hợp tác với Trung tâm Xúc tiến Thương mại, Đầu tư và Du lịch ASEAN – Nhật Bản (AJC). Trung tâm AJC được thành lập từ năm 1981 với mục đích xúc tiến xuất khẩu từ các nước ASEAN sang Nhật Bản và thúc đẩy đầu tư, du lịch từ Nhật Bản sang các nước ASEAN. Đến nay AJC có 11 thành viên gồm Nhật Bản và 10 nước ASEAN. Việt Nam chính thức tham gia AJC từ năm 1998. Chính phủ giao Bộ Công Thương (Cục Xúc tiến Thương mại) làm đầu mối triển khai các hoạt động hợp tác với AJC tại Việt Nam. Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại là Giám đốc AJC Việt Nam. Với vai trò đó, Cục Xúc tiến Thương mại đã chủ động triển khai nhiều hoạt động hợp tác có hiệu quả, đặc biệt là nâng cao năng lực cho các DN Việt Nam xuất khẩu vào Nhật Bản.

Thêm nữa, Cục Xúc tiến Thương mại - cơ quan đầu mối của Chính phủ Việt Nam về xúc tiến thương mại trên phạm vi toàn quốc, đã thiết lập quan hệ toàn diện, có hiệu quả với Cơ quan Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) từ nhiều năm nay. Một trong những hoạt động thiết thực và sinh động là Cục Xúc tiến Thương mại phối hợp với JETRO và các cơ quan liên quan tổ chức Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản luân phiên tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Cho đến nay đã tổ chức được 4 kỳ triển lãm tại Hà Nội và đang chuẩn bị cho kỳ triển lãm lần thứ 5 sắp diễn ra vào tháng 9 tới.

Thông qua các hoạt động thiết thực này, DN hai nước có cơ hội giao lưu, học hỏi và hỗ trợ chuyển giao kỹ năng, kiến thức, công nghệ... Đồng thời, các DN Nhật Bản giúp các DN Việt Nam mở rộng mục tiêu trong việc tối ưu hóa lợi ích của công nghệ và áp dụng chúng vào các sản phẩm phục vụ ngành công nghiệp tại Việt Nam.

Năm 2013 là năm kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản, Cục Xúc tiến Thương mại nói riêng và Bộ Công Thương nói chung sẽ có những hoạt động cụ thể gì để thúc đẩy quan hệ giữa hai nước, thưa ông?

Thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả các hoạt động hỗ trợ DN như đã nêu. Trước mắt, Cục sẽ phối hợp với JETRO và các cơ quan liên quan tổ chức tốt Triển lãm công nghiệp hỗ trợ Việt Nam - Nhật Bản lần thứ 5 tại Hà Nội (SIE 2013) được tổ chức cùng hai sự kiện chuyên ngành khác là “Triển lãm công nghệ cao Monozukuri Nhật Bản và Triển lãm Công nghiệp chế tạo (Vietnam Manufacturing Expo 2013). Đây sẽ là cơ hội giúp các nhà quản lý đánh giá vai trò, thực trạng công nghiệp hỗ trợ, cơ khí của Việt Nam, từ đó có các biện pháp, chính sách định hướng phát triển phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam trong nền kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế.

Bên cạnh đó, Cục cũng sẽ chú trọng vào các hoạt động như: Phối hợp với AJC tổ chức cho đoàn DN Việt Nam sang Nhật Bản tham dự giao thương trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ & trang trí nội thất và hàng quà tặng vào tháng 9/2013; Tổ chức Đoàn Giao dịch thương mại - công nghiệp thuộc các ngành hàng như các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, nhựa công nghiệp, vật liệu và các mặt hàng công nghiệp khác tại thị trường Nhật Bản tại Thủ đô Tokyo và Thành phố Osaka, Nhật Bản.