Nông sản được giá, nông dân vẫn buồn

Xuất khẩu 8 tháng đầu năm của Việt Nam khoảng 44,52 tỷ USD, trong đó, nông sản chiếm tỷ trọng 27,4%, đạt 1,75 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch xuất khẩu 8 tháng qua ước đạt 12,2 tỷ USD, tăng 20,1% so với cùng kỳ năm 2009.

Một loạt mặt hàng nông sản bán được giá trên thị trường thế giới, kéo giá thu mua trong nước tăng, nhưng người nông dân không được hưởng bao nhiêu lợi ích.

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhận định: Xuất khẩu nông sản 8 tháng đầu năm đạt kết quả tốt, nhất là những tháng giữa năm khi yếu tố thị trường thế giới có lợi cho mặt hàng lương thực - thực phẩm. Trong tổng số 12,2 tỷ USD xuất khẩu nông sản kể từ đầu năm, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông sản chính tăng tới 16,6% so với cùng kỳ và đạt 6,5 tỷ USD; tiếp đến là thuỷ sản tăng 12,9% và đạt 2,95 tỷ USD. Tuy có tỷ trọng nhỏ hơn trong giá trị kim ngạch xuất khẩu ngành nông nghiệp, lâm sản tăng mạnh nhất với 35,8% so với cùng kỳ năm 2009 và đạt 2,28 tỷ USD.

Bán được giá

Mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam là gạo, vừa được kiến nghị nâng lên mức 6,5 triệu tấn trong năm nay, và được dự báo có thể đạt con số cao hơn. Giá gạo xuất khẩu bình quân 7 tháng đạt 485 USD/tấn, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2009. Với diễn biến này, gạo xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm ước đạt 5 triệu tấn với kim ngạch đạt 2,4 tỷ USD, tăng 8,2% về lượng, tăng 12,8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh yếu tố bên ngoài là thời tiết bất thường ở nhiều nơi trên thế giới, làm tăng nhu cầu nhập khẩu gạo. Thời gian gần đây còn rộ tin đồn Trung Quốc mua gạo Việt Nam với giá cao, khiến giá thị trường trong nước cũng bị tác động. Lượng gạo xuất khẩu đến thời điểm này đã gần đạt chỉ tiêu, nên từ nay đến cuối năm các DN xuất khẩu tương đối “nhàn rỗi”, không ký kết thêm nhiều hợp đồng xuất khẩu.

Đối với cà phê, giá đạt 1.415 USD/tấn, giảm 4,6% so với cùng kỳ năm 2009, giá thấp không khuyến khích người trồng và DN xuất khẩu, tổng lượng cà phê xuất khẩu 8 tháng năm 2010 ước đạt 840 nghìn tấn với kim ngạch 1,2 tỷ USD, giảm 1,3% về lượng và 4,7% về giá trị so với cùng kỳ.

Ngược lại, XK chè lại được giá, 8 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khoảng 85 nghìn tấn với trị giá 124 triệu USD, chỉ tăng 2,5% về lượng nhưng về giá trị tăng tới 14,9% so với cùng kỳ năm trước; lượng điều xuất khẩu 8 tháng đầu năm ở mức 120 nghìn tấn thu về 656 triệu USD, so với năm 2009 tăng 5,2% về lượng và 25% về giá trị; xuất khẩu hạt tiêu 8 tháng đạt 94 nghìn tấn với kim ngạch xuất khẩu là 312 triệu USD, tuy giảm 2,9% về lượng nhưng tăng tới 35,1% về trị giá so với năm trước.

Mặt hàng thủy sản cũng có những thành công, Xuất khẩu tôm 7 tháng đầu năm 2010 đạt 110,3 nghìn tấn với giá trị 929,2 triệu USD, tăng 15,5% về lượng và tới 19,9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2009. Xuất khẩu cá tra, basa bị ảnh hưởng bởi giá giảm, mặc dù lượng tăng. Sau 7 tháng, Việt Nam đã xuất khẩu được 361 nghìn tấn cá tra, basa, đạt giá trị 774 USD, tăng 11,3% về khối lượng và 5,6% về giá trị so với cùng kỳ năm 2009.

Nhìn chung XK nông sản năm nay được giá, mức giá tăng mạnh nhất là đối với mặt hàng cao su. Nhu cầu tiêu dùng tiếp tục tăng đẩy giá cao su xuất khẩu của Việt Nam lên gấp 2 lần so với cùng kỳ năm ngoái, giá bình quân 7 tháng đầu năm đạt 2.752 USD/tấn. Khối lượng cao su xuất khẩu 8 tháng đầu năm ước vào khoảng 417 nghìn tấn với trị giá 1,15 tỷ USD, chỉ đạt xấp xỉ về lượng nhưng tăng tới 89% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2009.

Vài năm trở lại đây, đồ gỗ là mặt hàng có mức tăng kim ngạch nhanh nhất, năm nay, mặt hàng này gặp nhiều thuận lợi sau khi nền kinh tế phục hồi, các thị trường nhập khẩu lớn đều có sự tăng trưởng từ 10 - 200% so với cùng kỳ năm 2009.

Lợi nhuận ít đến tay nông dân

XK nông sản thuận lợi, bán được giá trên thị trường thế giới, giá thu mua trong nước từ tay nông dân nhích lên, bớt nỗi lo được mùa rớt giá vẫn xảy ra nhiều năm nay. Tuy nhiên, lợi nhuận thực chất chưa phân phối nhiều đến tay nông dân. Tại nhiều nơi ĐBSCL giá lúa đang tăng ở mức khá cao, đạt 4.500-5.000 đồng/kg (so với mức 3.200-3.500 đồng/kg hai tháng trước đó.

Vào thời điểm cuối tháng 6/2010, khi thu hoạch rộ vụ hè thu, giá lúa đã giảm mạnh còn 3.000-3.200 đồng/kg đối với lúa khô, đủ tiêu chuẩn chế biến gạo xuất khẩu. Trước nguy cơ tồn ứ lúa hè thu, Chính phủ chỉ đạo VFA mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo (tương đương 2 triệu tấn lúa) kể từ ngày 15-7. Tuy nhiên, quyết định của Thủ tướng cho phép DN mua theo giá thị trường, tự chịu quyết định kinh doanh nên thực tế doanh nghiệp chỉ mua được giá 3.500 đồng/kg. Và trong vòng hai tháng, giá lúa đã tăng trên 1.000 đồng/kg, hiện ở mức 4.400 - 4.500 đồng/kg.

Giá tiêu vào đầu vụ (thời điểm tháng 2 và 3-2010) khi thu hoạch rộ chỉ ở mức 37.000- 38.000 đồng/kg, nhưng vài tháng gần đây giá tiêu tăng vọt, hiện ở mức 75.000-76.000 đồng/kg, tăng gần gấp đôi so với đầu năm thì không còn tiêu để bán.

Vừa rồi, người trồng cà phê lẫn DN XK mặt hàng ngày đều điêu đứng. Hầu hết người dân đã bán sạch cà phê từ thời điểm giá còn ở mức thấp để lấy tiền đầu tư cho vụ mới, thời điểm nông dân ồ ạt bán là vào khoảng tháng 2 trở đi, lúc này giá chỉ nằm quanh mốc 23.000 đồng/kg. Do cà phê là loại cây có chi phí đầu tư cao nên giá xuống thấp thì nông dân trắng tay, tuy nhiên vào thời điểm giá lên cao thì hầu hết nông dân đã chốt giá từ trước đó. Giá cà phê dù có tăng, người nông dân cũng khó được hưởng lợi.

Thực tế, ở ĐBSCL và Tây Nguyên, nơi sản xuất nông sản XK chủ yếu của Việt Nam, người nông dân phải vay ngân hàng, vay lãi cao để đầu tư sản xuất, nên vụ thu hoạch họ phải bán nhanh để trả nợ. Thêm vào đó, các chương trình tạm trữ của Chính phủ được triển khai chậm trễ, nên nông dân vẫn không bán được giá cao. Bài toán giá và lợi nhuận vẫn luôn khó khăn đối với người nông dân.

Minh Châu