“Sóng” lãi suất vàng và USD

Nguyên nhân của làn sóng tăng lãi suất vàng và USD được cho là từ áp lực của thời hạn thực hiện thông tư 13.

Thời gian thông tư 13 của ngân hàng nhà nước (NHNN) có hiệu lực chỉ còn tính bằng ngày, không chỉ với chạy đua khuyến mãi để huy động vốn VND, các NH còn đua lãi suất (LS) huy động vàng, USD. Hiện LS huy động USD cao nhất đã lên đến 5,5%/năm, còn LS vàng cao nhất đạt 2%/năm.

Lãi suất USD vượt 5%, vàng 2%/năm

Hầu hết các NH đã đẩy mức lãi suất huy động USD lên quá 5%/năm. So với hai tháng trước, LS huy động USD đã tăng gần 2%/năm. Ngay cả NH lớn cũng nhập cuộc. NH Việt Nam Thương Tín (VietBank) vừa tăng LS USD, lãi suất tiền gửi sản phẩm tiết kiệm lãi suất cộng, kỳ hạn 6 tháng lên tới 4,85%/năm; lãi suất tiền gửi cao nhất là 5,30%/năm dành cho sản phẩm lãi suất huy động tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi thanh toán lãnh lãi cuối kỳ, kỳ hạn 36 tháng. Tuy nhiên, đây chưa phải là mức LS cao nhất thị trường. LS huy động USD tại NH liên doanh Việt - Nga (VRB) kỳ hạn 36 tháng lên đến 5,5%/năm, các kỳ hạn từ 12 tháng trở lên LS dao động từ 5,2-5,4%/năm. Đây là mức LS huy động cao nhất hiện nay. Tại các NH cổ phần khác như PG Bank, Sea Bank, Đại Dương... LS huy động USD các kỳ hạn trên 12 tháng dao động từ 5-5,45%/năm.

Từ đầu tháng 9 đến nay, nhiều ngân hàng thương mại đã tăng lãi suất huy động USD và hiện nhiều thành viên đã áp mức cao nhất trên 5%/năm; cá biệt có một số trường hợp có từ 2 - 3 lần tăng trong khoảng một tháng trở lại đây. Tại ABBank, HDBank, PG Bank, Baoviet Bank, SeABank, Southern Bank, OceanBank... các mức lãi suất phổ biến từ 5% - 5,45%/năm được áp cho các kỳ hạn từ 12 - 36 tháng.

Không chỉ tăng lãi suất tiền đồng và USD, lãi suất vàng cũng tăng mạnh. Trong tuần trước giá vàng liên tục phá đỉnh, cùng với đó, đỉnh LS huy động vàng đã tăng gấp đôi, từ 1% lên 2%/năm. Thậm chí NH còn áp dụng một mức LS cho một kỳ hạn gửi, không phân biệt số vàng gửi nhằm khuyến khích người có vàng cất giữ gửi tiết kiệm. Trước đây khi LS huy động vàng ở mức thấp, NH chỉ ưu tiên LS cao cho khách gửi lớn, từ 50 lượng trở lên.

Tại Navibank, kỳ hạn 11 tháng LS vàng lên đến 2%/năm, các kỳ hạn từ 1-9 tháng LS từ 1,4-1,6%/năm, cách biệt LS giữa các kỳ hạn chỉ còn 0,05%/năm. Đầu tuần này NH Việt Á cũng tăng mạnh LS vàng, mức tăng từ 0,73%-0,85%/năm, cao nhất lên 1,35%/năm trong khi LS huy động vàng cũ cao nhất chỉ 0,5%/năm.

Theo các chuyên gia tài chính, việc lãi suất USD và vàng đồng loạt tăng mạnh cho thấy sức ép đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) trong việc thực hiện thông tư 13, tăng tỷ lệ an toàn vốn lên 9%. Việc huy động VND cũng không được như kỳ vọng mặc dù lãi suất đã tăng mạnh cộng thêm các chương trình khuyến mãi hấp dẫn. NH buộc phải đẩy mạnh huy động vàng và ngoại tệ để có thể chuyển đổi sang tiền đồng rồi cho vay lại. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy thanh khoản tiền đồng đang hạn chế, do vậy mục tiêu giảm LS cho vay sẽ khó thực hiện.

Vàng đang vượt ngưỡng 30 triệu VND/lượng, do LS cho vay vàng khá thấp, từ 3-3,5%/năm, nên một bộ phận nhỏ người kinh doanh thế chấp bất động sản để vay vàng. Chênh lệch LS giữa VND và vàng khoảng 10%/năm nên trong khoảng thời gian tới nếu giá vàng tăng dưới 10% thì không rủi ro cho người kinh doanh. Tuy vậy, lý do thực tế đẩy lãi suất vàng tăng nhanh chính là NH đang chạy thông tư 13. Tại nhiều NH, tỉ lệ cho vay vốn trên tổng huy động đã vượt 90% trong khi quy định chỉ được cho vay tối đa 80% tổng huy động. Không thể yêu cầu khách hàng trả nợ trước hạn, họ buộc phải nỗ lực huy động để bù đắp phần đã cho vay vượt. Lãi suất huy động tiền đồng không thể tăng vì đã có mức thỏa thuận chung trong khuôn khổ Hiệp hội Ngân hàng, nhưng lãi suất tiết kiệm ngoại tệ và vàng thì không có hạn chế nào.

Hệ lụy

Lãi suất đang được định hướng kéo xuống theo chỉ đạo của Chính phủ và NHNN, nhưng thực tế thị trường đang đi ngược định hướng này. Thị trường vừa trải qua một đợt điều chính tỷ giá khá mạnh, cộng thêm lãi suất huy động USD được đẩy lên khiến USD được ưa chuộng hơn bao giờ hết. Tình trạng đô la hóa tại Việt Nam khá mạnh, lãi suất USD tăng càng làm người dân và doanh nghiệp ưa thích tích trữ USD thay vì giữ tiền đồng.

Một vấn đề quan trọng khác xảy ra, khi mặt bằng lãi suất ngoại tệ ở Việt Nam cao, cao hơn lãi suất Đô la Mỹ trên thị trường quốc tế, dòng vốn vay, ủy thác đầu tư (carry trade) chảy vào. Dòng tiền từ nước ngoài chảy vào các doanh nghiệp, mua cổ phần, trái phiếu, hoặc cho vay... USD sẽ được chuyển hóa sang tiền đồng để cho vay với lãi suất cao, tỷ giá và lãi suất đồng nội tệ là hai yếu tố then chốt mà các tổ chức carry trade phải tính toán để đạt lợi nhuận tối đa.Trong trường hợp lãi suất tiền đồng giảm xuống và mức tăng giá của Đô la Mỹ so với tiền đồng mạnh hơn, lợi nhuận của họ giảm, họ sẽ rút vốn ra.

Khi lãi suất tiền đồng ở mức cao, người dân đã bán vàng và USD để gửi vào NH hưởng lãi suất. Nay lãi suất ngoại tệ và vàng tăng mạnh, sẽ có sự lựa chọn ngược lại, nhiều người mua vào USD và vàng để gửi lãi cao mà tránh được rủi ro tỷ giá. Viễn cảnh này khiến các nhà quản lý kinh tế lo ngại, những con sóng giá vàng và sức ép tỷ giá có thể gây bất ổn không nhỏ.

Lê Minh