Duyên kỳ ngộ với cổ tự nghìn năm

11:28:29 | 23/2/2018

Trong chuyến công tác tại huyện Văn Lâm - Hưng Yên, địa danh nổi tiếng về làng nghề làm thuốc Nam thuốc Bắc của cả nước, qua thôn Ngọc Lịch chúng tôi ghé thăm ngôi cổ tự Vĩnh Thái như một lương duyên tiền định và thật ngạc nhiên khi chỉ cách Hà Nội hơn 1 giờ đi xe lại có một ngôi chùa hoang sơ, cổ kính, u tịch đến vậy.

Ngôi cổ tự với nhiều truyền thuyết linh thiêng

Tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 1ha, chùa Vĩnh Thái nằm giữa một vùng quê trù phú, phía trước là đường 5, phía sau có con sông Nghĩa Trụ (nay là Bắc Hưng Hải) bao quanh. Vĩnh Thái Tự được xây dựng vào khoảng năm 1054. Chùa có tam quan tám mái, có nhiều đại thụ, tháp, đặc biệt có 2 cây đa dáng long vờn ngọc. Giữa hai cây đa cổ ấy có lối đi dẫn vào tam bảo tạo cảnh uy nghiêm, cổ kính... Bia ký còn ghi về cảnh đẹp của Vĩnh Thái tự: “Thật là chốn kim tiên của thế giới, đám ngọc quý của lâu đài, một lẵng uyển của trời, một bồng doanh của đất, âm công chồng chất, dương đức rỡ ràng, khí thiêng hun đúc người tài giỏi, cỏ cây tươi tốt thơm tho..”.

Trụ trì chùa Vĩnh Thái cho biết: Theo các chuyên gia đánh giá đây là một trong những ngôi chùa cổ kính, có giá trị văn hóa, kiến trúc nghệ thuật vào loại bậc nhất tỉnh Hưng Yên, thuộc vào nhóm “Chung danh nam cổ tự”. Mỗi năm, chùa thường tổ chức 2 ngày lễ chính để cầu yên cho làng xã, chúng sinh. Chùa Vĩnh Thái còn nổi tiếng với sự tích Bóng Bà rất linh thiêng và huyền bí. Vị Bóng Bà trong truyền thuyết của chùa trước đây là một cô gái người địa phương có tài hát cô đầu hay, nhan sắc xinh đẹp nức tiếng gần xa. Gia đình neo đơn, bố mất sớm chỉ có hai mẹ con, bà không lấy chồng, đi hát khắp nơi để kiếm tiền nuôi mẹ. Trong một lần đi hát ở Bắc Ninh bà bị người ta trêu ghẹo nên đã tuẫn tiết gieo mình xuống sông. Xác bà trôi theo sông về đến thôn Ngọc Lịch đùn thành tổ mối cao được người dân lập bia, thờ cúng. Đến năm 1954 trong công cuộc cải cách ruộng đất đội thi công vô tình làm hỏng mộ của bà nên đã làm lễ rước bà về điện mẫu thuộc chùa Vĩnh Thái để thờ tự.

Giữ gìn chứng nhân lịch sử

Vĩnh Thái tự không chỉ là một danh lam mà còn đóng góp công sức cho sự nghiệp đánh giặc giữ nước của dân tộc ta từ thời Lý. Nơi đây từng là bãi tập cho đội tự vệ của xã, che giấu cán bộ trong những ngày kháng chiến. Các vị sư trong ngôi chùa cho biết: Chùa đã từng là nơi che giấu bảo vệ cán bộ trong kháng chiến chống Pháp, hầm trú ẩn nằm ngay dưới tượng Đức ông ở ban Tam bảo, chuông chùa thời đó cũng được tận dụng làm chuông báo động cho các chiến sĩ cộng sản...”. Hàng loạt các tượng Phật trong điện Tam Bảo đều được tạc bằng gỗ mít, lưu truyền lại từ thời nhà Lý, thời Hậu Lê… tôn chí (đặt) trên các ban ở trong khu Tam Bảo. Quả chuông của chùa được đúc từ thời nhà Lý, những hoa văn chạm khắc trên chuông vẫn còn. Trong thời kỳ Pháp thuộc, Mỹ càn, đã nhiều lần quả chuông được người dân địa phương chôn giấu xuống sông, ao trong làng để tránh sự nhòm ngó của kẻ thù. Nhiều chum vại, bát đĩa, lộc bình, bát hương từ nhiều thời để lại vẫn được nhà chùa lưu truyền trong kho”.

Hiện giờ, chùa Vĩnh Thái đã có những dấu hiệu xuống cấp nghiêm trọng, mặc cho sự cố gắng gìn giữ của các vị trụ trì suốt bao năm qua. Nguy cơ mất đi những nét uy linh, cổ kính vốn có mang đậm nét văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng đang hiện hữu rất rõ. Ngay cổng chùa đã thấy hàng loạt những vết nứt lớn, rêu phong phủ kín, những hoa văn chạm trổ đều không còn nguyên vẹn. Ở ban Tam Bảo và nhà thờ Mẫu cũng có khá nhiều vết rạn trên tường không những ảnh hưởng về mặt mỹ quan mà còn nguy hiểm đến tính mạng con người.

Sư trụ trì cũng chia sẻ thêm: “Đối với một ngôi chùa là di tích cấp quốc gia việc xây dựng, tu bổ thường mất nhiều thời gian về quy trình và thủ tục. Vì chùa đã tồn tại nhiều năm nên tường, mái đến các pho tượng, hoành phi đều cũ kỹ nếu sửa chỗ này thì chỗ khác lại hỏng. Nhà chùa và chính quyền đều đã cố gắng sửa chữa chắp vá nhưng tất cả chỉ là tạm thời”.

Theo đại diện của chính quyền xã Trưng Trắc, vấn đề còn tồn tại ở đây chính là thủ tục và một bản quy hoạch đồng bộ, cụ thể, chi tiết đối với ngôi cổ tự. Bản quy hoạch vừa phải khoa học, hợp lý lại vừa gìn giữ được sự uy nghi, truyền thống trong những nét kiến trúc từ thời Lý để lại. Ngoài ra kinh phí cũng là một vấn đề vô cùng quan trọng và khó khăn trong quá trình tôn tạo và bảo tồn di tích.

Đỗ Ngọc