Cao Nguyên Đá Đồng Văn: Những giá trị di sản và nhân văn

Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn- nơi lưu giữ những giá trị di sản nổi bật toàn cầu, độc đáo, tiêu biểu ghi lại quá trình phát triển địa chất kéo dài hàng triệu năm.

Cùng với những giá trị cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, nơi đây hội tụ các giá trị nhân văn với văn hóa các dân tộc hết sức phong phú. Với danh hiệu là Công viên Địa chất toàn cầu, cao nguyên đá Đồng Văn sẽ góp phần cho sự phát triển bền vững kinh tế, xã hội, văn hóa của tỉnh Hà Giang, đồng thời quảng bá hình ảnh đất nước văn hóa và con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Công viên địa chất, mô hình quốc tế đánh giá là biện pháp thích hợp để phát triển du lịch sinh thái, du lịch địa chất, khai thác có hiệu quả hơn mọi dạng tài nguyên địa chất, nâng cao tri thức cộng đồng về di sản địa chất, đồng thời nâng cao vai trò và giá trị khoa học và vai trò khoa học về giá trị trái đất. Qua đó, nâng cao ý thức cộng đồng về việc bảo tồn các giá trị di sản địa chất.

Nằm ở rìa lục địa cổ vòm Sông Chảy, sau quá trình nghiên cứu các loại hóa thạch cổ sinh vật cũng như các kiểu loại đá cho thấy khu vực này đã hình thành khoảng 542 triệu năm. Trong suốt quá trình phát triển Cao nguyên đá Đồng Văn đã nhiều giai đoạn phát triển và nhiều kiến tạo khác nhau. Các nhà địa chất Việt Nam và quốc tế đã phân chia tới 7 giai đoạn phát triển địa chất khác nhau. Các bối cảnh kiến tạo, điều kiện cổ khí hậu, cổ môi trường khác nhau nơi đây đã có rất nhiều sinh vật cổ đã từng sinh sống trên vùng đất này. Các nhà địa chất đã xác định được tới 19 nhóm sinh vật cổ, hàng trăm giống và hàng nghìn loài; Tay cuộn, San hô vách đáy, San hô 4 tia, dạng lỗ tầng, Bọ ba quỳ, Cá cổ, Trùng Lỗ, Răng nón, Chân rìu , Rác sáp cổ, Huệ biển, thực vật thủy sinh, Chân đầu và các loài tảo cổ…. Đặc biệt có tới 26 giống giống và loài mới ở khu vực này được tìm thấy lần đầu tiên trên thế giới.

Việc được công nhận là Công viên Địa chất toàn cầu là tiền đề để Hà Giang tiếp tục đệ trình hồ sơ kỹ thuật Canh tác trên hốc đá tại Cao nguyên đá Đồng Văn trình Unessco công nhận là di sản phi vật thể của nhân loại trong thời gian tới. Qua đó, nhằm bảo tồn và giới thiệu với thế giới về lối canh tác truyền thống rất đặc sắc của đồng bào các dân tộc sống trên vùng Cao Nguyên Đá. Cùng với những di sản địa chất với quá trình hình thành độc đáo, Cao nguyên đá Đồng Văn cũng hấp dẫn khách du lịch với bức tranh văn hóa đa sắc thái của 17 dân tốc sống trên vùng Công viên, trong đó đặc trưng nổi bật và còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống của người Lo Lo Chải và huyền thoại Chợ Tình Khau Vai đầy hoài niệm, chợ phiên trên phố cổ Đồng Văn đặc sắc văn hóa.

Đứng trên đỉnh cột cờ Lũng Cú bên triền núi xa xa, làng văn hóa các dân tộc LoLo ấn tượng với những ngôi nhà trình tường dựng lên từ đất sét lợp mái ngói âm dương có hàng đá bao quanh. Trong nhà được ngăn ra làm nhiều phòng dành riêng cho sinh hoạt của của các thành viên trong gia đình. Độc đáo trong bản sắc văn hóa của dân tộc Lolo là chiếc trống đồng được lưu truyền qua nhiều thế hệ được người Lolo cất giữ như một kỷ vật thiêng liêng. Người Lolo coi trọng viêc đi lấy may trong đêm giao thừa, mọi người đều mong muốn mang về nhà mình một thứ đồ gì đó của nhà người khác. Điều đặc biệt là người đi lấy may không đi công khai, cứ âm thầm lặng lẽ gặp người quen không chào, coi như không biết, chẳng may gặp chủ nhà cũng không bị trách móc. Người phụ nữ Lolo cần cù chăm chỉ tự tay dệt lên những bộ trang phục truyền thông cho riêng mình, họ cầu kỳ từ đường kim mũi chỉ để tạo ra những bộ trang phục gam màu rực rỡ.

Trong lòng Cao nguyên đá, phố cổ Đồng Văn nép mình dưới núi đá với những ngôi nhà cổ trên dưới 100 tuổi nằm xếp vào nhau. Chợ cổ Đồng Văn, những dãy cột đá được trạm trổ khá lạ mắt, vững chãi và rộng lớn, có kết cấu hình chữ U, tạo nên một khu chợ rộng rãi giữa vùng dân cư. Chợ Đồng Văn không chỉ là nơi giao thương của đồng bào các dân tộc trong vùng, vào các phiên chợ, nơi đây lại rộn rã như lễ hội. Từ những thiếu nữ Mông đến đồng bào Pu Péo, Lô Lô, … xúng xính trong các bộ trang phục truyền thống xuống chợ chơi, kết bạn, mua sắm và trao đổi hàng hóa. Nét giao thoa tinh tế, độc đáo của kiến trúc Việt – Hoa được xây dựng trong khoảng từ những năm 1925 – 1928, khu chợ Đồng Văn như một nét vẽ đẹp và ấn tượng.

Với nét đặc trưng vốn có, những nét đẹp trong nền văn hóa truyền thống đa sắc màu, kiến trúc của người dân phố cổ Đồng Văn đã tạo nên điểm nhấn ấn tượng và độc đáo trên vùng Công viên Địa chất – cao nguyên đá Đồng Văn.

Dấu tích Miếu Ông, Miếu Bà trên đỉnh núi với hoài niệm về chợ tình Khau Vai đầy tính nhân văn sâu sắc. Mỗi năm một lần vào đêm ngày 26/rạng sáng ngày 27 tháng 3 âm lịch chợ tình Khau Vai điểm hẹn của những đôi trai gái yêu nhau nhưng không đến được với nhau, đến ngày này họ lại được gặp lại người bạn cũ sau một năm xa cách.

Thanh nga