Đầu năm Tân Sửu, nói chuyện con trâu

10:00:58 AM | 3/2/2021

Là con vật gần gũi nhất với người nông dân, con trâu từ lâu đã trở thành một biểu tượng của nền văn minh nông nghiệp lúa nước nói chung và văn hóa Việt Nam nói riêng.

Con trâu gắn liền với làng quê Việt Nam và cuộc sống của những người nông dân với hình tượng: “con trâu đi trước, cái cày theo sau”. Bản chất hiền lành, chăm chỉ, hòa đồng, con trâu đã trở nên phổ biến, gần gũi, thân thuộc với tất cả mọi người, từ già trẻ, lớn bé ở các vùng quê. 

Không chỉ vậy, trâu cũng là một trong những con vật được tôn sùng trong tín ngưỡng dân gian. Việt Nam có tục dùng trâu để tế lễ. Từ xưa, vào đầu xuân, từ cung đình đến vùng quê đều mở hội rước long trọng, cầu mong mùa màng bội thu, gia súc đầy đàn, nhà nhà no ấm. Người Thái (Yên Bái) có tục cúng vía (tạ ơn) trâu vào ngày Tết 14/7 âm lịch, khi cấy lúa xong. Ở một số địa phương như Bắc Giang có tục thờ hình tượng con trâu trong những dịp lễ hội truyền thống. Tết trâu được làm ở một số vùng nông thôn như Hoằng Hóa, Nga Sơn (Thanh Hóa), Vĩnh Linh (Quảng Trị)… Ở nhiều đình chùa hình ảnh con trâu cũng được các nghệ nhân điêu khắc bằng nhiều chất liệu khác nhau như ở chùa Kim Ngưu, Phật Tích (Bắc Ninh); chùa Cảnh Phúc (Nam Định)…

Đặc biệt, đã có một thời hình ảnh con trâu trở thành biểu tượng ngự trị trên nhiều lĩnh vực văn thơ, hội họa, tín ngưỡng của người Việt. Thật khó lòng thống kê hết các tác phẩm nghệ thuật có liên quan đến hình tượng con trâu. Những câu tục ngữ, thành ngữ như: "con trâu là đầu cơ nghiệp", "tậu trâu cưới vợ, làm nhà…", "ruộng sâu, trâu nái", "chín đụn mười trâu"… là những câu quá đỗi quen thuộc với bất cứ người Việt nào. Hình ảnh con trâu cũng xuất hiện đậm nét trong tranh Tết, có ở các dòng tranh khác nhau nhưng đặc biệt ở tranh Đông Hồ như bức “Nghỉ ngơi sau buổi cày bừa” hay “Em bé chăn trâu”…

Trâu cũng xuất hiện ở nhiều khía cạnh khác của đời sống. Trong lịch sử, Trâu Vàng (còn gọi là Kim Ngưu) gắn với sự tích Hồ Tây của Thủ đô Hà Nội. Trâu Vàng tượng trưng cho ước vọng về mùa màng tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc, sức mạnh và tinh thần thượng võ của người Việt. Đây cũng là hình ảnh được chọn làm linh vật của SEA Games 22 tổ chức năm 2003. Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn được tổ chức linh đình như biểu tượng về sức mạnh của nhân dân… Đặc biệt, trong thời đại phát triển như hiện nay, biểu tượng con trâu rất thích hợp với xu hướng phát triển "chậm mà chắc", với xu hướng coi trọng những giá trị tinh thần làm nền tảng của đạo đức xã hội như: hiền lành, hài hòa, chất phác, chăm chỉ, cần cù lao động, tình nghĩa thủy chung, kiên cường…

Không chỉ là biểu tượng của văn hóa Việt Nam, con trâu cũng là một biểu tượng phong thủy mạnh mẽ. Trong văn hóa phương Tây, loài trâu tượng trưng cho sức mạnh và tài lộc. Cặp sừng dài to, chắc khỏe của loài trâu xuất hiện nhiều trong thần thoại Hy Lạp hay Ai Cập, biểu tượng cho các vị thần bảo trợ với sự mạnh mẽ, sức mạnh khiến bao người phải sợ hãi.

Trong văn hóa phương Đông, đặc biệt ở Việt Nam, loài trâu biểu tượng cho sự hiền lành, cần cù, thật thà giống như bản chất tốt đẹp của con trâu. Qua hàng ngàn năm thay đổi và phát triển, sự quan trọng và ý nghĩa của con trâu vẫn không hề thay đổi.

Bên cạnh đó, con trâu còn biểu tượng cho sự mưu trí, thông minh. Đây cũng là một hình tượng trong mô típ trang trí truyền thống hay cầu may. Trâu mang ý nghĩa tâm linh kết nối với thần linh, thể hiện ước vọng của con người. Trâu còn mang biểu tượng của niềm hy vọng sung túc, giàu có, mong ước đến cuộc sống an lành. 

Năm 2021 theo lịch học là năm Tân Sửu, cũng là năm hình tượng con trâu được mọi người nhắc đến nhiều nhất. Khép lại năm 2020 với nhiều khó khăn của thiên tai, dịch bệnh, hy vọng năm mới Tân Sửu sẽ mang đến cho mọi người sức khỏe dồi dào và luôn gặp điều may mắn, thành đạt trong cuộc sống.

Nguồn: Vietnam Business Forum