Hướng đến phát triển bền vững ngành cà phê và rau quả

10:05:07 AM | 22/4/2021

Cà phê và rau quả là những ngành đang có nhiều tiềm năng phát triển và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên để tận dụng được cơ hội này cần nhanh chóng thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm gắn với phát triển bền vững để đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường. 

Những ngành hàng chiến lược

Dự báo thị trường trái cây và rau quả hữu cơ thế giới giai đoạn 2019 - 2024 sẽ tăng trưởng với tốc độ hàng năm là 9%, tuy nhiên nguồn cung cấp trái cây và rau quả hữu cơ vẫn còn hạn chế do chi phí sản xuất cao. Bắc Mỹ là thị trường lớn nhất cho trái cây và rau quả hữu cơ, tiếp theo là châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương .

Nắm bắt được nhu cầu này, Việt Nam đã đẩy mạnh trồng và chế biến rau quả xuất khẩu. Năm 2020, cả nước có khoảng 2 triệu ha trồng rau quả, trong đó cây ăn quả khoảng hơn 1 triệu ha với sản lượng khoảng trên 12 triệu tấn, tính cả rau quả quả khoảng trên 25 triệu tấn. Việt Nam hiện có khoảng 145 cơ sở chế biến rau, quả quy mô công nghiệp với tổng công suất thiết kế 800.000 tấn sản phẩm/năm (riêng miền Nam có 71 cơ sở chế biến) và hàng ngàn cơ sở chế biến quy mô nhỏ. Xuất khẩu hàng rau quả Việt Nam năm 2021 dự kiến tăng khoảng 5%-10% so với năm 2020, đạt khoảng 3,42 - 3,58 tỷ USD.

Với cà phê, Việt Nam là quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn thứ hai  thế giới sau Brazil, đứng thứ nhất về sản xuất và xuất khẩu cà phê Robusta.. Đây cũng là cây trồng quan trọng của người dân khu vực Tây Nguyên khi đóng góp khoảng 30% GDP của khu vực này. Đồng thời ngành cà phê cũng đã đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm cho khoảng 2 triệu lao động, là nguồn thu nhập chủ yếu của 600.000 hộ nông dân trồng cà phê, góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế chính trị, xã hội tại các tỉnh Tây Nguyên, miền núi… Tại Việt Nam hiện có khoảng 100 cơ sở chế biến cà phê nhân với công suất hơn 1,5 triệu tấn đáp ứng đủ nhu cầu chế biến trong nước, công suất thiết kế đạt hơn 40.000 tấn/năm và công suất thực tế đạt gần 98%. Hiện tại, cà phê Việt Nam đã xuất khẩu trên 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Niên vụ 2018/2020, Việt Nam xuất khẩu được trên 1,4 triệu tấn cà phê, trị giá trên 2,4 tỉ USD.

Tuy nhiên, mặc dù là những ngành hàng chiến lược nhưng những tác động đến môi trường thời gian qua đã khiến ngành cà phê và rau quả chưa thực sự phát huy hết thế mạnh cũng như nâng cao chuỗi giá trị của mình. Các hoạt động sản xuất rau quả, cà phê tại Việt Nam tác động nghiêm trọng đến cảnh quan thiên nhiên, chủ yếu làm suy giảm các hệ sinh thái trong cảnh quan. Ngoài ra, còn có những vấn đề khác như: Bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn đất phì nhiêu, nguồn nước, đất, cảnh quan và bảo tồn thiên nhiên, sử dụng năng lượng…. Điều này đặt ra yêu cầu về giảm thiểu tác động đến môi trường và phát triển bền vững cho ngành.

Phát triển bền vững gắn kinh doanh với trách nhiệm với môi trường

Hệ thống các tiêu chuẩn/quy chuẩn quốc tế, Việt Nam, hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA); Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTTP) được nhận diện đối sánh cho thấy vai trò của các tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường trong các hoạt động sản xuất, chế biến cà phê, rau quả đối với chuỗi thương mại quốc gia và quốc tế. Không chỉ vậy, sản xuất cà phê, rau quả quả theo hướng sản xuất bền vững, sinh thái, an toàn, hữu cơ, sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh cũng đang trở thành xu hướng chủ đạo trên thế giới và tại Việt Nam. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với môi trường ngày càng được quan tâm, thừa nhận rộng rãi và trở thành một trong các quy tắc, chuẩn mực trong sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Về những lợi ích trong việc giảm thiểu tác động và kinh doanh có trách nhiệm với môi trường, các chuyên gia cho rằng, khi doanh nghiệp thực hiện các chứng nhận có thể được nhà nhập khẩu trả cho một giá cộng thêm nhất định so với giá bán thông thường, cũng như xây dựng được hình ảnh và thương hiệu trên thị trường quốc tế. Đơn cử như tại thị trường châu Âu chiếm trên 42% lượng cà phê Việt Nam, khuyến khích và “cộng điểm” cho quy trình sản xuất thân thiện với môi trường. Người tiêu dùng sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho cà phê được sản xuất theo quy trình đạt chuẩn có chứng nhận thân thiện với môi trường. Hay tại Nga, người tiêu dùng Nga có yêu cầu cao với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm được ưu tiên hàng đầu. Australia (Úc) chiếm 1,23% xuất khẩu của cà phê Việt Nam cũng quy định liên quan đến môi trường đối với mặt hàng cà phê nhập khẩu vào Úc vào phải đáp ứng được các yêu cầu an toàn sinh học của Úc.

Được thực hiện bởi Viện Nghiên cứu và Phát triển Ngành nghề nông thôn Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Cà phê cacao Việt Nam và Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dự án “Thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm với môi trường cho hai ngành cà phê và rau quả ở Việt Nam” nhằm thúc đẩy hoạt động kinh doanh có trách nhiệm với môi trường, hỗ trợ doanh nghiệp cà phê và rau quả chuẩn bị sẵn sàng cho việc hội nhập quốc tế và các hiệp định tự do thương mại. Dự án được tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật bởi UNDP Việt Nam và Chính phủ Thụy Điển.Theo TS. Nguyễn Bảo Thoa – Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Ngành nghề nông thôn Việt Nam, thời gian thực hiện dự án tháng 11/2020 – tháng 7/2021. Dự án tiến hành xây dựng hai bộ Quy tắc ứng xử về kinh doanh có trách nhiệm với môi trường cho ngành cà phê và ngành rau quả.

“Đây là bộ quy tắc ứng xử dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện của Việt Nam”,  TS. Thoa khẳng định.

Ngô San (Vietnamn Business Forum)