Cà phê: Giá cao - lợi nhuận thấp

Phá vỡ mọi kỷ lục, giá cà phê đã tăng cao đột biến từ đầu năm đến nay với tỷ lệ 34% sau khi tăng 56% trong năm 2010. Đặc biệt, chỉ riêng những ngày đầu tháng 5, giá cà phê đã bứt phá tăng hơn 5%, lên mức 50,1 triệu đồng. Giá tăng nhưng người nông dân và doanh nghiệp trong nước không được hưởng lợi nhiều mà phần lớn lợi nhuận lại rơi vào tay doanh nghiệp thu mua ngoài nước.

Ông Lương Văn Tự - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê, Ca cao VN đã có ý kiến về vấn đề này.

Xin ông cho biết nguyên nhân vì sao giá cà phê lại tăng đột biến trong thời gian qua?

Một số nước do thời tiết khí hậu thay đổi ảnh hưởng đến năng suất như Indonexia có lượng cà phê robusta giảm tới 30%. Đối với một số nước trồng cà phê lớn như Columbia, Brazil đang vào chu kỳ tái canh, họ đang trồng mới để thay thế lại nguồn cà phê già nên giá cà phê thế giới bị đẩy lên. Vụ thu hoạch cà phê robusta ở Braxin chiếm khoảng 20% tổng sản lượng của nước này bị trì hoãn do mưa kéo dài, sản lượng của Columbia chỉ bằng 2/3 sản lượng các vụ trước. Tại Việt Nam, tình hình tồn kho của các vụ trước còn lại là rất thấp. Vụ mùa năm nay cà phê trong nước bị sâu bọ tấn công, kết hợp với thời tiết thất thường làm giảm năng suất.

Thứ hai, nhu cầu cà phê trên thế giới năm nay tăng từ 2-2,5% do tình hình kinh tế bắt đầu phục hồi. Ba nữa là giá cà phê chịu tác động của đồng USD giảm giá, hầu hết các nông sản trên thế giới đều tăng hết nên cà phê cũng không nằm ngoài vòng tăng giá.

Liệu các doanh nghiệp Việt Nam có tận thu được lợi nhuận từ việc giá cà phê cao?

Việt Nam thiệt vì chuyên canh về cà phê robusta. Giá cà phê robusta đã tăng cao nhất trong vòng 15 năm qua lên gần 2.600 USD/tấn, còn cà phê arabica tăng tới mức cao nhất trong vòng 30 năm qua lên hơn 6.000 USD/tấn.

Từ đầu năm, Hiệp hội đã kiến nghị để thu mua tạm trữ cà phê nhưng lúc đó giá cà phê đã cao rồi nên không được sự hưởng ứng của các cơ quan quản lý, lượng thu mua được nhiều. Nếu như đầu năm chúng ta tích cực mua vào thì tính đến thời điểm này chúng ta đã trúng to. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp nước ngoài tự ý xây dựng mạng lưới thu gom cà phê trực tiếp trong dân ở các tỉnh Tây Nguyên, phần lớn lợi nhuận đều rơi vào tay họ.

Trước tình hình các doanh nghiệp nước ngoài can thiệp sâu vào thị trường cà phê Việt Nam như hiện nay, ông có thể chỉ ra một số giải pháp để đối phó với tình trạng này?

Hiệp hội đã kiến nghị đến các Bộ, các ngành liên quan cũng như gửi văn bản hướng dẫn quyền kinh doanh cho các Sở Công Thương và Sở Kế hoạch đầu tư của các tỉnh có cà phê để hướng dẫn quy định của pháp luật. Qua đó, các sở, ban, ngành sẽ xử lý tình trạng các doanh nghiệp thu mua trái pháp luật.

Việc doanh nghiệp nước ngoài cố tình lấn sân và làm trái với luật định của chúng ta cũng một phần do các doanh nghiệp trong nước không chịu liên kết để đầu tư thu mua nguồn nguyên liệu trực tiếp từ nông dân. Người nông dân chỉ bán cho những doanh nghiệp trả giá cao và đãi ngộ tốt, vì vậy nên họ chọn các doanh nghiệp nước ngoài. Đặc biệt là khi giá các chi phí đầu vào tăng cao như công lao động, thuốc trừ sâu, phân bón, chi phí chuyên chở… tăng cao, họ lại phải bán nhanh để lấy tiền quay vòng vốn, trang trải nợ nần.

Dự báo từ nay đến cuối năm, thị trường cà phê sẽ diễn biến ra sao, thưa ông?

Theo dự báo thì thị trường cà phê còn tiến triển tốt cho tới cuối năm nay vì đặc thù của thị trường cà phê không thay đổi giá nhanh như thị trường gạo, nên các doanh nghiệp có thế yên tâm sản xuất và thu mua. Tuy nhiên cũng cần chú ý giá cà phê arabica sẽ chịu tác động khi Braxin đang lên kế hoạch bán cà phê trong kho dự trữ từ năm 2009, khoảng 1,5 triệu bao khiến cho nguồn cung trên thị trường tăng hơn.

Năm nay thị trường cà phê trong nước tốt, giá tăng cao, dự kiến tổng kim ngạch xuất khẩu có thể đạt khoảng 2 tỷ USD, nhiều khả năng sẽ được mùa và trúng giá.

Hương Ly