Tiền và quyền của người tiêu dùng: Vấn đề xã hội

“Tiền của chúng ta, quyền của chúng ta” là chủ đề chính trong ngày Quyền của Người tiêu dùng thế giới năm 2010. Ban Bảo vệ Người tiêu dùng, Cục Quản lý Cạnh tranh Bộ Công thương đã chuẩn bị cho sự kiện này từ trước tết Âm lịch. Tuy nhiên, vấn đề “tiền và quyền của Người tiêu dùng” sẽ tiếp tục là chủ đề gây tranh cãi nếu chỉ hô hào.

Tiền của chúng ta, quyền của chúng ta

Theo thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Danh Vĩnh, chủ đề tổ chức quốc tế người tiêu dùng (CI-Consumer International) đưa ra này nhằm tập trung vào quyền của người tiêu dùng (NTD) trong lĩnh vực sử dụng dịch vụ tài chính. Với chức năng chính là giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ trong nhập khẩu hàng hóa nước ngoài vào Việt Nam, Cục Quản lý cạnh tranh đã và đang nỗ lực hoạt động nhằm: thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh. Bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng trước những hành vi hạn chế cạnh tranh. Chống các hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn cho ngành sản xuất trong nuớc. Hỗ trợ cho ngành sản xuất trong nuớc phòng, chống các vụ kiện bán phá giá, trợ cấp và tự vệ của nước ngoài. Chủ đề này và sự tích cực trong đẩy mạnh thông tin, kết hợp hành động phối hợp với doanh nghiệp, nhưng liệu người tiêu dùng có thực sự biết quyền của mình?

Người tiêu dùng có tới 8 quyền

Người tiêu dùng thường trả tiền để mua sản phẩm hoặc dịch vụ. Sản phẩm hỏng, đôi khi rất dễ được bồi thường song với dịch vụ tồi, (không giống như doanh nghiệp quảng cáo) thì người tiêu dùng chỉ nhận được sự bực mình. Quyền của họ được sử dụng như thế nào, thậm chí nhiều người tiêu dùng không biết đến quyền đó. Tám quyền của người tiêu dùng đã được Chính phủ và Liên Hiệp Quốc công nhận là: 1. Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản; 2. Quyền được an toàn; 3. Quyền được thông tin; 4. Quyền được lựa chọn; 5. Quyền được lắng nghe; 6. Quyền được bồi thường; 7. Quyền được giáo dục về tiêu dùng; 8. Quyền được có môi trường lành mạnh và bền vững.

Ông Đoàn Quang Đông, chuyên viên Ban Bảo Vệ người tiêu dùng, Cục Quản lý Cạnh tranh Bộ Công Thương đã nói:, “Thực tế, khi xảy ra sự cố, hầu hết người tiêu dùng chỉ mong muốn được sử dụng quyền thứ 6 “Quyền được bồi thường” và ít để ý hay nhớ tới hoặc không biết tới mình có những quyền khác”. Quyền thứ bảy cũng đã quy định, người tiêu dùng có quyền được giáo dục về tiêu dùng. Song, họ học được từ đâu và ai giáo dục người tiêu dùng để họ được sử dụng quyền đó thì chưa thấy nhắc tới.

Quyền lực sử dụng thế nào?

Trong sự kiện kỷ niệm Ngày người tiêu dùng quốc tế 15/3/2010, Ông Bạch Văn Mừng - Cục trưởng Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), đã nói: “người tiêu dùng chúng ta chỉ kêu ca mà không biết dùng quyền của mình…” Tuy nhiên, đông đảo người tiêu dùng lại thắc mắc, họ không biết dùng quyền của mình như thế nào? điều này rất khó khăn cho cả cơ quan quản lý và nhất là với người tiêu dùng vì họ biết quyền nhưng đề thực thi quyền và biến nó thành hành động là điều không đơn giản. Vấn đề sẽ thành sự tranh cãi không dứt và giống như câu hỏi chưa có lời đáp chính xác là; “quả trứng có trước hay con vịt có trước?” Cơ quan chức năng thì nói NTD không biết dùng quyền của mình, còn NTD thì nói họ không biết quyền để mà kêu.

Theo TS. Vũ Thị Bạch Nga, Trưởng ban Bảo vệ Người tiêu dùng, Cục Quản lý Cạnh tranh, Bộ Công Thương, kể từ 1/6/2009, Bộ Công Thương đã bắt đầu xây dựng Dự thảo Luật Bảo vệ người tiêu dùng để thay thế Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999. Với kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam, hiện dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng do Bộ Công Thương xây dựng đang gấp rút hoàn chỉnh và dự kiến sẽ trình Chính phủ trong tháng 3/2010. Sau đó sẽ được Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp tháng 5/2010 và sẽ xem xét thông qua vào tháng 10/2010.

Thực tế, Việt Nam đã có Hội tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng (Vinastas) và họ chỉ làm việc đến 4:00 chiều. Một trong số những đơn khiếu nại gửi tới Vinastas nhận được nhiều nhất là kiện hãng sữa và những sản phẩm sữa của Vinamilk. Thế nhưng, đông đảo người tiêu dùng nhận được một sự phản hồi rất công khai bằng những sự kiện hội thảo mang tính quảng cáo cho sản phẩm sữa của Vinamilk do hãng này tài trợ tiền cho Vinastas tổ chức.

Những năm trước không ít câu truyện xoay quanh những sự cố mà người tiêu dùng phải gánh chịu, nhất là những mặt hàng tiêu dùng như sữa thiu, bánh mốc, tivi chập chờn. Thậm chí cả cái ô tô to, giá trị tài sản lớn cũng có nhiều vấn đề. Người chịu thiệt là người tiêu dùng. Nhưng điều lạ là cả các doanh nghiệp kinh doanh chân chính cũng thiệt. Thực tế, khi có đơn kiện của NTD, một số cơ quan chức năng không những không có hành động tích cực, khách quan mà còn lợi dụng thông tin một chiều để đe doạ, tống tiền doanh nghiệp. Họ chịu thiệt và bị đe dọa, thậm chí bôi nhọ tên tuổi bằng những thông tin thất thiệt. Nhưng “Chờ được vạ thì má đã xưng”.

Hy vọng, không chỉ tới ngày (15/3) hàng năm, người tiêu dùng mới được nhắc tới và sử dụng quyền tiêu dùng.

Kim Phượng