Chính sách tài chính linh hoạt trong bối cảnh hậu khủng hoảng

Kinh tế thế giới hiện đang có dấu hiệu hồi phục, nhiều quốc gia ở Châu Á và đang dần vượt qua đáy của suy thoái, trong đó có những nền kinh tế đầu tàu Châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc…Việt Nam cũng được đề cập đến như một quốc gia có sự thành công trong năm 2009 về phục hồi kinh tế.

Nhập siêu 2 tháng đầu năm đã là 1,75 tỷ USD, gần bằng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tại cuộc hội thảo “Các vấn đề chính sách tài khóa sau khủng hoảng” do Viện Khoa học Tài chính (Bộ Tài chính) phối hợp với Viện nghiên cứu chính sách Bộ Tài chính Nhật Bản tổ chức vừa qua tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế, các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam-Nhật Bản đã cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm về cách đối phó với tổn thất do “cơn lũ” khủng hoảng tài chính toàn cầu tác động.

Khắc phục nhược điểm trong chính sách kinh tế

Các chỉ số kinh tế cho thấy, Việt Nam là một trong số ít những quốc gia trên thế giới đang thoát dần khỏi vòng xoáy khủng hoảng kinh tế, tuy nhiên nhìn vào dài hạn nền kinh tế Việt Nam cần có những điều chỉnh hợp lý và linh hoạt. Ông Wataru Kobayashi-Viện Nghiên cứu chính sách Nhật Bản chia sẻ, nền kinh tế Việt Nam có những tương đồng với sự phát triển của Nhật Bản vào những thập niên 60-70 của thế kỷ trước. Tập trung phát triển các ngành sản xuất vật chất, phát triển công nghiệp để đổi lấy tăng trưởng kinh tế, song hiện nay Nhật Bản đã và đang gặp phải những thách thức về môi trường và thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa đô thị và nông thôn. Về hoạt động cơ cấu kinh tế Nhật Bản cũng đang gặp phải gánh nặng nợ nước ngoài, ngân sách Nhà nước luôn ở mức thâm hụt so với mức tăng GDP. Kinh tế Nhật Bản cũng đã có dấu hiệu phục hồi từ giữa 2009, tuy nhiên đó mới chỉ là dấu hiệu phục hồi trong ngắn hạn, về dài hạn Chính phủ cũng cần có những chính sách tài khóa hiệu quả hơn, tiếp tục áp dụng các gói kính cầu cho vay với lãi suất thấp, nhằm kích thích hoạt động kinh tế phục hồi; đồng thời quan tâm đến hoạt động an sinh xã hội.

Bình luận về nội tại nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hậu khủng hoảng, các chuyên gia kinh tế trong nước cho rằng, Chính phủ cần có những điều chỉnh chính sách phù hợp hơn. Theo đuổi tăng trưởng kinh tế dựa vào xuất khẩu và việc hội nhập kinh tế sâu rộng đã và đang giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển vượt bậc trong thời gian qua, song sự lệ thuộc ngày càng lớn vào kinh tế thế giới cũng là thách thức với Việt Nam, khi giá trị xuất khẩu không cao, chủ yếu là gia công. TS Nguyễn Thị Hải Hà-Viện Khoa học Tài chính cho biết, tỷ trọng thu dầu thô và thu thông qua hoạt động xuất nhập khẩu trong tổng thu ngân sách Nhà nước vẫn chiếm tới khoảng 48%, trong đó thu từ dầu chiếm 25%. Điều này cho thấy thu ngân sách Nhà nước phụ thuộc đáng kể vào thị trường thế giới.

TS. Đỗ Ngọc Huỳnh, Vụ hợp tác quốc tế (Bộ Tài chính) bình luận, nhờ có những chính sách tài khóa-tiền tệ linh hoạt, đồng bộ, nền kinh tế Việt Nam trong năm 2009 từng bước phục hồi. Tuy vậy, trong thời gian gần đây, nền kinh tế nước ta phải đối diện với những thách thức lớn từ những chính sách mới phát sinh. Mục tiêu tăng trưởng năm 2010 khoảng 6,5% với mức tăng giá thấp hơn 7% là một bài toán khó. Bên cạnh những vấn đề về cơ cấu, hiệu quả kinh tế, cân bằng ngân sách, khả năng cạnh tranh của nền kinh tế còn hạn chế, nổi lên 2 vấn đề vĩ mô trọng tâm, rất cần có lời giải.

Thứ nhất là, lạm phát cao có nguy cơ quay trở lại, trong 2 tháng đầu năm 2010 chỉ số CPI đã tăng 3,35% so với cuối năm 2009. Việt Nam sẽ phải đối diện với sự đánh đổi giữa kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô với tăng trưởng ngắn hạn.

Thứ hai là, vấn đề thâm hụt cán cân thương mại chưa được giải quyết. Nhập siêu 2 tháng đầu năm đã là 1,75 tỷ USD, gần bằng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu. Thâm hụt cán cân thương mại sẽ tiếp tục gây sức ép lớn đối với cán cân thanh toán và tỷ giá hối đoái.

Tận dụng cơ hội

Mặc dù còn nhiều thách thức, song các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế cho rằng, tình hình kinh tế thế giới đang nổi lên một số điểm có thể coi là cơ hội tốt để Việt Nam thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định vĩ mô.

Một số nghiên cứu và dự báo quốc tế cho thấy, giá hàng hóa trên thị trường thế giới có xu hướng không tăng hoặc giảm, nguy cơ lạm phát toàn cầu thấp, do đà phục hồi kinh tế toàn cầu khá chậm và còn nhiều rủi ro với mức tăng trưởng kinh tế toàn cầu dự đoán chỉ khoảng 2,5-3%. Giá dầu dự đoán sẽ xuống trong những tháng tới trước khi tăng trở lại vào cuối năm…

Theo các chuyên gia trong nước thì trong bối cảnh hiện nay, Nhà nước cần nhất quán quan điểm định hướng đảm bảo kiềm chế lạm phát và ổn định vĩ mô để tạo điều kiện cho tăng trưởng bền vững, kể cả trong trường hợp có thể ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng ngắn hạn. Theo TS Đỗ Ngọc Huỳnh, trên cơ sở kinh nghiệm của các nước và điều kiện kinh tế xã hội thực tiễn của Việt Nam, để kiểm soát lạm phát cả trước mắt và trong tương lai, Chính phủ cần quan tâm xác định rõ mức độ lạm phát ở mục tiêu vừa phải (có thể nhỏ hơn hoặc bằng 5% kể từ 2011 hoặc cho giai đoạn 2011-2015) để tạo môI trường kinh tế vĩ mô thuận lợi, tránh tâm lý kỳ vọng lạm phát. Đối với chính sách tỷ giá, Nhà nước cần tiếp tục áp dụng cơ chế tỷ giá linh hoạt, giảm giá đồng Việt Nam với USD nhằm khuyến khích xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế cũng như giảm sức ép với lạm phát trong tương lai trung và dài hạn. Về chính sách tài khóa, việc sử dụng chính sách tài khóa để góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô cần chú ý đến một số giải pháp: giảm thuế để kích thích kinh tế nên coi là biện pháp tình thế và chỉ có ý nghĩa sử dụng đúng mức, đúng mục đích, đúng đối tượng và ngắn hạn; từng bước giảm thâm hụt ngân sách, thông qua các biện pháp điều hành xuất nhập khẩu, hạn chế nhập siêu; quan tâm hơn nữa đến chính sách thu nhập, an sinh xã hội và các mục tiêu phát triển xã hội khác…

Song Linh