Lãi suất vẫn bất ổn

Sau động thái kiên quyết thực hiện trần lãi suất huy động 14%/năm, dứt khoát dẹp bỏ lãi suất vượt trần và phạt nặng các trường hợp vi phạm, thị trường tiền tệ đã ghi nhận một mức lãi suất đồng loạt tại các nhà băng với các kỳ hạn, đồng thời cơ cấu tiền gửi cũng gây nhiều lo ngại cho sự bình ổn của hệ thống.

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ra các quyết định phạt nặng sau khi có kết luận của thanh tra ngành. DongA Bank chi nhánh Tây Ninh vi phạm huy động vốn vượt trần lãi suất 14%/năm, giám đốc chi nhánh, ông Nguyễn Thái Hậu bị miễn nhiệm, cấm giữ các chức vụ quản lý, điều hành tại DongA Bank trong vòng 3 năm. Ngoài ra, NHNN cũng quyết định trong vòng 1 năm, DongA Bank không được mở chi nhánh, phòng giao dịch, đặt máy ATM trong phạm vi toàn quốc; đồng thời, phải hoàn thành các kiến nghị, chấn chỉnh sau kiểm tra, báo cáo Thống đốc NHNN trước ngày 30/9/2011.

Ngoài trường hợp trên, một số cán bộ tín dụng của Agribank bị cảnh cáo, chuyển công tác khác, hưởng bậc lương thấp hơn khi bị xác định lấy tiền túi để thường ngoài cho khách hàng.
Sau khi NHNN kiên quyết lập lại trật tự lãi suất, buộc các NHTM tôn trọng trần lãi suất 14%/năm, có thể nói không còn tình trạng chạy đua huy động bằng tăng lãi suất, loại bỏ tình trạng mập mờ trong chính sách lãi suất. Cũng từ thời điểm đó, lãi suất được áp dụng đồng loạt 14% tại tất cả các kỳ hạn, bất kể kỳ hạn ngắn dài.

Không chỉ các NH quy mô nhỏ kéo thẳng đường cong lãi suất, mà tại các NH quy mô lớn, lãi suất cũng áp đồng loạt 14%/năm. Tậm chí các NH còn đưa ra lãi ngày, thực chất là tiền gửi không kỳ hạn cũng được hưởng lãi suất cao nhất, như trường hợp Western Bank và một số NH khác.

Mức lãi suất theo ngày có lẽ chỉ tồn tại ở Việt Nam, tại các nước phát triển, tiền gửi thanh toán nhận được lãi suất rất thấp, thậm chí không lãi suất. Danh nghĩa lãi suất không vượt trần 14%/năm, nhưng tính lãi cuối ngày rồi nhập gốc, lãi đẻ ra lãi, thực chất lãi suất lên 15 – 16%/năm. Đây cũng là một cách lách lãi suất tinh vi. Ngân hàng Thương mại (NHTM) đã nhằm vào khe hở của NHNN khi chưa khống chế mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi thanh toán, tiền gửi ngắn hạn.

Lãi suất kéo căng ở tất cả các kỳ hạn, cùng với đó các NH tăng huy động vàng và ngoại tệ. ACB là ngân hàng Cổ phần (NHCP) quy mô tương đối lớn với thế mạnh kinh doanh vàng đã tăng lãi suất chứng chỉ huy động vàng ở hầu hết các kỳ hạn. Kỳ hạn 11 tháng đã tăng lên mức 1,3%/năm từ mức 1,1%/năm trước đó. Mức tăng tương ứng cũng áp dụng cho các kỳ hạn từ 1-9 tháng. Trong khi huy động VND đang yếu đi do người có tiền nhàn rỗi lựa chọn kênh đầu tư khác, đặc biệt là mua vàng khi giá vàng xuống dưới 47 triệu đồng/lượng, đã khiến NH quyết định tăng lãi suất vàng để dự phòng thanh khoản – theo đánh giá của một chuyên gia tài chính.

Khi lãi suất giảm, gần như ngay sau đó là diễn biến hạ nhiệt của thị trường vàng từ tác động giá thế giới, nên nhiều người đã quyết định rút các khoản tiết kiệm để mua vàng, nhằm đối phó với lạm phát và các cơn sốt giá vàng. Ghi nhận tại các cty kinh doanh vàng cho thấy lượng bán vàng tăng, cũng như dòng người xếp hàng chờ mua vàng. Trong khi đó dòng vốn trong hệ thống NH suy giảm. Đến giữa tháng 9, cấp tín dụng toàn hệ thống tăng 8,63% so với tháng 12/2010; nhưng nếu so với 31/8/2011 thì cấp tín dụng giảm 0,48%; so với ngày 9/9/2011 giảm 0,10%. Tốc độ huy động vốn cũng có chiều hướng giảm trong thời gian trên. Giữa tháng 9, trong cuộc họp của các tổ chức tín dụng tại Hà Nội, nhiều lãnh đạo NH đã phản ánh tình trạng tiền gửi bị rút đi. Hà Nội là địa bàn có thế mạnh về huy động vốn, nhưng liên tiếp 3 tháng 5,6,7 nguồn huy động giảm so với cuối năm 2010, tháng 8 ghi nhận sự gia tăng không đáng kể, nhưng tháng 9 lại đang gây cảm giác khó khăn.

Vấn đề đáng chú ý khác được đưa ra trong cuộc họp trên, là cơ cấu tiền gửi đang lộ rõ những bất ổn. Trong 820 nghìn tỷ đồng huy động vốn tính đến 31/8, tiền gửi tiết kiệm chiếm tỷ trọng trên 34%, tăng 5% so với 31/12/2010; phát hành giấy tờ có giá chiếm trên 11%, tăng tương ứng 8,7%, còn nguồn tiền gửi thanh toán chiếm tới 54,6%.

Có thể nhìn thấy sự áp đảo của tiền gửi thanh toán, loại tiền cực ngắn hạn, có thể chỉ lưu lại trên hệ thống vài giờ. Lãi suất kéo thẳng, người gửi tiền vẫn nhận được lãi suất trần với các kỳ hạn chỉ một vài tuần, nên họ không muốn gửi các kỳ hạn dài. Kết quả là cơ cấu nguồn vốn thiếu ổn định. Chính vì thế NH rất khó cho vay dài hạn, những khoản vay dài hạn làm tăng tính rủi ro bởi lấy nguồn vốn ngắn hạn cho vay dài hạn.

Con số trên thị trường Hà Nội cũng cho thấy tốc độ tăng tín dụng 11,5%, trong khi tăng huy động chỉ 3,2% gây mối lo về cân đối và sử dụng nguồn vốn. Chính vì vậy, áp lực cạnh tranh huy động vốn giữa các NH rất lớn, trong khi không thể cạnh tranh bằng lãi suất, họ tìm khả năng tăng lãi suất các kỳ hạn cực ngắn kể cả tiền gửi thanh toán, dẫn đến lãi suất thẳng băng kịch trần.

Lê Minh