Phản biện về phát triển cây trồng biến đổi gen

Sau công bố hồi cuối tháng 8 của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng về việc Việt Nam sẽ trồng đại trà một số giống cây trồng biến đổi gen (ngô, đậu tương, bông vải…) vào năm 2012 thu hút sự quan tâm của dư luận trong nước; các nhà khoa học và đại diện người tiêu dùng Việt Nam đã có những phát biểu bày tỏ nỗi lo ngại về quan điểm này tại cuộc thảo luận do Hội liên hiệp các tổ chức khoa học kỹ thuật tổ chức ngày 5/10.

Nỗi lo đầu tiên không phải là cây trồng biến đổi gen (Genetically Modified Crop - GMC) sẽ gây nên các mối nguy hại cho sức khỏe con người hay môi trường mà là sự phụ thuộc của người nông dân vàocác giống cây trồng biến đổi gen trong khi chúng do một số tập đoàn đa quốc gia nắm giữ. Trên thế giới hiện nay, những tập đoàn nắm giữ giống cây trồng biến đổi gen hàng đầu chỉ tập trung vào 2 tập đoàn là Monsanto và Syngenta. Năm 2010, doanh thu bán hàng ròng và lợi nhuận ròng của Monsanto là 10,5 tỷ đôla và 1,1 tỷ đôla; của Syngenta là 11,6 tỷ đôla và 1,4 tỷ đôla. So với các giống cây trồng truyền thống, giống GMC đắt hơn gấp nhiều lần. PGS, TS Nguyễn Hồng Minh, Giám đốc trung tâm nghiên cứu và phát triển giống rau chất lượng cao khuyến cáo rằng khi người nông dân càng lệ thuộc vào giống cây GMC thì chi phí cho giống cây trồng này sẽ càng cao; đối với một nước nghèo như Việt nam thì nông dân khó có thể tự mình “lo” nổi chi phí đó nên khoảng cách giàu nghèo sẽ càng rộng ra. Sức ép về sự lệ thuộc của người nông dân đối với các tập đoàn sản xuất giống cũng từ đó mà tăng lên. Lợi nhuận to lớn từ sản xuất và cung ứng loại giống cây trồng này thực tế đã thúc đẩy các tập đoàn tích cực thuyết phục các quốc gia trồng đại trà chúng; thay thế cho các giống cây truyền thống.

Là đại diện của Hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng, ông Đỗ Gia Phan tỏ ra lo lắng hơn cả về ảnh hưởng của thực phẩm có nguồn gốc từ cây trồng biến đổi gen đến sức khỏe con người hiện tại và các thế hệ sau này. Lo lắng đó xuất phát từ thực tế: mặc dù chưa có bằng chứng nào về việc thực phẩm loại này gây nên ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe người tiêu dùng nhưng cũng chưa có nghiên cứu khoa học nào khẳng định được rằng những ảnh hưởng xấu sẽ không xảy ra.

Thực tế thì trong nhiều năm qua thị trường Việt Nam mỗi năm đã nhập khẩu hàng triệu tấn nông sản biến đổi gen, như: khoai tây, ngô và cà chua. Các nông sản này chủ yếu được sử dụng vào ngành chế biến thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, nhiều loại nông sản biến đổi gen nói trên đã được nhận diện là bày bán phổ biến trong các chợ truyền thống; trong khi người tiêu dùng chưa hề được phổ biến để có thể chủ động bày tỏ quan điểm cá nhân nên sử dụng hay không sử dụng loại thực phẩm này.

Giáo sư - viện sĩ Trần Đình Long, Chủ tịch hội giống cây trồng cho rằng sinh vật biến đổi gene tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe cộng đồng như khả năng gây dị ứng, làm nhờn kháng sinh, có thể tạo ra độc tố và gây độc lâu dài cho cơ thể. Gene kháng sinh có thể được chuyển vào các cơ thể vi sinh vật trong ruột của người và động vật ăn thịt thành phần biến đối gene. Mặt khác GMC có thể có thể phát tán sang họ hàng hoang dã của chúng, các loài cây trồng khác, sang côn trùng gây hại, vi sinh vật; từ đó làm ảnh hưởng tới chuỗi thức ăn tự nhiên, ảnh hưởng tới đa dạng sinh học.

Ngược lại với những tuyên truyền trong nhiều năm nay của một số nhà khoa học Việt Nam rằng cây trồng GMC đang là cứu cánh cho tình trạng thiếu hụt lương thực trầm trọng trên thế giới; ông Trần Đắc Lợi, Phó chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam cho biết: báo cáo nghiên cứu đánh giá về nông nghiệp thế giới gần đây với sự tham gia của 400 nhà khoa học từ 58 quốc gia, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới, Ngân hàng Thế giới, Unesco…khẳng định ngày nay thực phẩm biến đổi gene không đóng góp được gì trong vấn đề đảm bảo nguồn cung lương thực, xóa nghèo và biến đổi khí hậu. Một khẳng định khác nữa là: sự du nhập thực phẩm biến đổi gene sẽ làm giảm sự đa dạng về giống, vốn là nguồn lực cơ bản của an ninh lương thực.

Dù muốn hay không thì trên thị trường thế giới và tại thị trường Việt Nam cũng đã tràn ngập các nông sản và thực phẩm có nguồn gốc từ gây trồng biến đổi gen. Vấn đề là cần có sự kiểm soát chặt chẽ để các nhà cung ứng thực hiện qui định dán nhãn cho loại thực phẩm này và tuyên truyền đúng mức để người tiêu dùng tự đưa ra quyết định của họ - ông Đỗ Gia Phan kiến nghị.

Thanh Yên