Tăng cường hợp tác với Châu Phi và Trung Đông trong lĩnh vực nông nghiệp

Chủ trương đối ngoại của Chính phủ về tăng cường hợp tác với các quốc gia châu Phi – Trung Đông được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hết sức coi trọng. Hợp tác với khu vực này được đẩy mạnh trong năm 2011 nhằm huy động nguồn tài chính đầu tư vào ngành nông nghiệp; tăng sản lượng và kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông - lâm - thủy sản vào thị trường này. Đồng thời hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp đã được triển khai nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam tăng cường đầu tư sang châu Phi. Xung quang chủ đề này, Phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn ông Tô Việt Châu, Phó Vụ trưởng Vụ hợp tác quốc tế Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Đỗ Sơn thực hiện.

Ông đánh giá thế nào về tình hình hợp tác giữa Việt Nam với thị trường châu Phi - Trung Đông những năm gần đây trong lĩnh vực nông nghiệp? Theo ông, ngành nào thu hút được nhiều sự quan tâm của các doanh nghiệp châu Phi hơn cả?

Trong nông nghiệp, hợp tác với châu Phi khác nhiều so với hợp tác với Trung Đông. Do vậy, cách tiếp cận với hai thị trường này cũng không giống nhau. Với châu Phi, Việt Nam chủ yếu hợp tác xuất khẩu gạo, nông sản, hợp tác đầu tư, kinh doanh, khai thác tiềm năng khu vực này về đất đai, nguồn lợi thiên nhiên cũng như cử chuyên gia sang để giúp bạn sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực. Đa số các quốc gia châu Phi không có tiềm lực về tài chính.

Trong khi hợp tác với Trung Đông, chúng ta tranh thủ nguồn lực về vốn, công nghệ của khu vực này để đầu tư sản xuất tại Việt Nam nhằm cung cấp các sản phẩm nông nghiệp như gạo, chè, cà phê, hạt tiêu, các loại rau hoa quả nhiệt đới, thủy sản, thịt, sữa ... sang Trung Đông hoặc nước thứ ba. Các quốc gia Trung Đông cũng có nhu cầu lớn về nhập khẩu gạo. Trong những năm gần đây, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và châu Phi-Trung Đông được đẩy mạnh. Do tình hình chính trị ở nhiều quốc gia châu Phi không ổn định do chiến tranh, nội chiến, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, năng suất trong sản xuất nông nghiệp thấp, sức ép do dân số gia tăng, vấn đề đảm bảo an ninh lương thực. Bên cạnh đó trong thời gian qua Việt Nam đạt được nhiều thành tựu trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, chuyên gia Việt Nam có trình độ và kinh nghiệm, phương thức sản xuất của Việt Nam phù hợp với nhiều quốc gia châu Phi, giá gạo và nhiều mặt hàng nông sản cũng phải chăng, đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng châu Phi và Trung Đông.

Nhiều đoàn châu Phi sang Việt Nam học học hỏi kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp, đề xuất ký kết các văn kiện hợp tác, kể cả trong lĩnh vực thương mại nông sản, hợp tác kỹ thuật, hợp tác ba bên với sự tham gia của bên thứ ba như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) hoặc một nước thứ ba. Và chúng ta cũng đã cử đoàn sang các nước như Ăng-gô-la, Mô-dăm-bích, Ru-an-đa, Sierra Leone, CH Trung Phi… Song các đoàn châu Phi sang làm việc với ngành nông nghiệp Việt Nam chủ yếu là đoàn Chính phủ hoặc các Viện Nghiên cứu nông nghiệp. Một số quốc gia Trung Đông có tiềm năng về tài chính như A-rập Xê-út, Ca-ta… cũng đã cử đoàn sang Việt Nam khảo sát, bàn hợp tác thương mại, liên doanh, đầu tư. Gần đây nhất là chuyến thăm Việt Nam tháng 11/2011 của Tổng thống Israel Shimon Peres. Trong thành phần đoàn có bà Bộ trưởng Bộ nông nghiệp Israel. Hợp tác nông nghiệp với Việt Nam là một lĩnh vực được phía Israel quan tâm cao.

Đối với các doanh nghiệp châu Phi, vừa qua họ chưa quan tâm nhiều đến nông nghiệp Việt Nam do thông tin về Việt Nam còn ít, khoảng cách xa về địa lý, chưa nhiều đoàn vào đặt vấn đề hợp tác. Các công ty sang chủ yếu quan tâm nhập khẩu gạo của Việt Nam, tham dự hội chợ, triển lãm, khảo sát với tính chất thăm dò thị trường. Ngoài ra, một số đối tác châu Phi quan tâm nhập khẩu máy móc nông nghiệp của Việt Nam vì việc sử dụng các máy móc này tương đối đơn giản, phù hợp với nền sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ của châu Phi. Hiện nay có một số công ty châu Phi có tiềm lực về tài chính quan tâm hợp tác đầu tư liên doanh với các đối tác Việt Nam, ký hợp đồng với chuyên gia Việt Nam để phát triển sản xuất lúa gạo, nông sản, thuỷ sản tại châu Phi.

Châu Phi- Trung Đông hiện là một trong những thị trường gạo lớn trên thế giới. Tuy nhiên, xuất khẩu các mặt hàng nông sản của Việt Nam sang thị trường này vẫn còn hạn chế. Đâu là lý do, thưa ông?

Châu Phi không chỉ mua gạo của Việt Nam mà cả từ các quốc gia khác như Thái Lan, Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a, Ai-cập, Băng-la-đét, Ấn Độ… Nhiều quốc gia trên là khách hàng truyền thống của châu Phi. Nếu chúng ta không có chương trình xúc tiến thương mại tốt, châu Phi sẽ không biết đến gạo Việt Nam.

Đa số các quốc gia châu Phi có khó khăn về tài chính. Trong hợp tác với họ, Việt Nam cần có cơ chế linh hoạt, kể cả trong thanh toán. Có thể cho phép họ trả chậm hoặc áp dụng cơ chế hàng đổi hàng. Có thể chúng ta bán gạo cho họ và châu Phi thanh toán bằng hạt điều, gỗ, khoáng sản, dầu lửa…

Đối với Trung Đông: Nhiều quốc gia Trung Đông có khả năng về tài chính. Nên ngoài vấn đề về giá cả, họ rất quan tâm đến chất lượng, mẫu mã. Chúng ta phải có khả năng cung cấp cho họ cái mà họ cần chứ không phải cái mà ta đang có. Trung Đông cần nông sản có chất lượng theo quy cách, yêu cầu của họ. Chính vì nguyên nhân này mà một số nước Trung Đông vừa qua đặt vấn đề đầu tư, hướng dẫn quy trình sản xuất một số mặt hàng nông nghiệp cho các đối tác Việt Nam tại Việt Nam hoặc mời Việt Nam tham gia một số dự án nông nghiệp tại nước ngoài (như tại châu Phi) để cung cấp chính các sản phẩm nông nghiệp đó cho họ.

Đâu là thế mạnh của Việt Nam tại thị trường Châu Phi – Trung Đông trong hợp tác nông nghiệp, thưa ông?

Hầu hết các quốc gia tại châu Phi và Trung Đông hiện nay đều rất coi trọng đảm bảo an ninh lương thực. Đa số các quốc gia châu Phi và Trung Đông ngưỡng mộ thành tựu của Việt Nam trong việc đảm bảo an ninh lương thực thời gian qua. Ngoài ra, thế mạnh của Việt Nam đối với châu Phi trong hợp tác nông nghiệp là:

- Việt Nam có nhiều thành tựu và kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp, cụ thể trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, đánh bắt thuỷ hải sản, chế biến nông sản. Nhiều nước châu Phi rất khâm phục Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất lúa gạo. Châu Phi muốn áp dụng kinh nghiệm và kỹ thuật sản xuất nông nghiệp của Việt Nam vì các kinh nghiệm này rất phù hợp với châu Phi.

- Trình độ canh tác, phát triển sản xuất nông nghiệp của đa số các nước châu Phi khá lạc hậu. Do vậy, các nước châu Phi rất muốn mời chuyên gia/kỹ thuật viên nông nghiệp Việt Nam sang hợp tác, hướng dẫn bạn phát triển nông nghiệp.

Đối với Trung Đông: Thế mạnh của Việt Nam là nguồn nhân lực có kinh nghiệm, cần cù chịu khó. Nguồn nhân lực này khá sẵn và có thể sẵn sàng cộng tác trong các dự án đầu tư sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam cũng như sang làm việc tại châu Phi, Trung Đông khi chế độ đãi ngộ thoả đáng. Ngoài ra Việt Nam có điều kiện tự nhiên, đất đai thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, tình hình chính trị - xã hội ổn định, là môi trường tốt để các quốc gia Trung Đông quyết định chọn làm địa điểm đầu tư.

Các doanh nghiệp Việt Nam cần chú ý những gì trong việc làm ăn với hai thị trường này?

Trong việc làm ăn với thị trường châu Phi- Trung Đông, các doanh nghiệp Việt Nam cần chú ý những điểm sau:

- Đa số các quốc gia châu Phi có tài nguyên thiên nhiên phong phú, đất đai rộng lớn, thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Trong khi phần lớn các nước Trung Đông có khả năng về tài chính.

- Cần lưu ý các yếu tố văn hoá, tôn giáo trong làm ăn. Cần kiên nhẫn trong hợp tác do thủ tục phía bạn nhiều khi rất rườm rà, xử lý công việc chậm.

- Tình hình chính trị ở nhiều quốc gia châu Phi không ổn định.

- Thông tin liên lạc giữa ta và bạn rất khó khăn và rất cần sự giúp đỡ kịp thời của các cơ quan đại diện của ta ở châu Phi cũng như các cơ quan đại diện của bạn ở ta.

- Nền sản xuất nông nghiệp của đa số các nước châu Phi lạc hậu, năng suất thấp.

- Hầu hết các quốc gia châu Phi - Trung Đông rất quan tâm, ưu tiên thúc đẩy hợp tác nông nghiệp và rất quan tâm đến vấn đề đảm bảo an ninh lương thực. Nhiều nước hiện rất coi trọng vấn đề cơ giới hoá nông nghiệp, mua sắm, sản xuất máy nông nghiệp cũng như mong muốn phát triển lĩnh vực chế biến nông sản.

- Trong hợp tác cần chọn ra một số hoạt động/dự án trọng điểm để đảm bảo thực hiện có hiệu quả, tránh dàn trải, cần có các phương án tránh/khắc phục các rủi ro có thể xảy ra.

Chương trình XTTM quốc gia năm 2012 đã đưa vào kế hoạch một số nội dung nhằm đẩy mạnh xuất khẩu gạo Việt Nam vào thị trường châu Phi và Trung Đông. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

Việc đẩy mạnh xuất khẩu gạo vào thị trường châu Phi và Trung Đông là hết sức cần thiết vì các thị trường này còn nhiều tiềm năng. Như trên đã đề cập, công tác xúc tiến thương mại là hết sức quan trọng. Vấn đề là làm sao để bạn biết về sản phẩm của ta, mua hàng của ta thay cho việc mua từ các bạn hàng truyền thống của họ như trước đây.

Vậy kỳ vọng của ông với thị trường đầy tiềm năng này trong thời gian tới?

Thời gian qua, hợp tác về nông nghiệp với các quốc gia châu Phi và Trung Đông đã có bước phát triển mới. Nhiều quốc gia châu Phi rất quan tâm học hỏi kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của Việt Nam. Chuyên gia/kỹ thuật viên nông nghiệp – thuỷ sản của Việt Nam đã tham gia trong các dự án hợp tác Nam – Nam giúp đảm bảo an ninh lương thực tại 10 quốc gia châu Phi với sự hỗ trợ của Tổ chức Lương thực Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) hoặc với sự giúp đỡ của một nước thứ ba từ năm 1996 đến nay, được cộng đồng quốc tế và bản thân các quốc gia châu Phi đánh giá cao. Các nước Trung Đông cũng đã quan tâm đến hợp tác, xem xét khả năng đầu tư vào các dự án nông nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, quan hệ hợp tác về nông nghiệp giữa ta và khu vực này chủ yếu dừng lại ở thương mại nông sản, trao đổi các đoàn, thực hiện một số đề tài nghiên cứu khoa học, tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật ở mức độ khiêm tốn, chưa phát huy được tiềm năng các bên liên quan, đặc biệt hầu như chưa có sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam trong đầu tư phát triển nông nghiệp tại các quốc gia châu Phi và Trung Đông. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang trình Thủ tướng về cơ chế chính sách thực hiện Đề án hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi. Hy vọng cơ chế này sẽ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Song song với các chính sách đồng bộ, tạo hành lang pháp lý thuận lợi của Nhà nước và sự ủng hộ, khuyến khích hợp tác của các nước châu Phi – Trung Đông, trong tương lai sẽ có thêm nhiều đối tác, trong đó bao gồm cả các doanh nghiệp, quan tâm tham gia hợp tác về nông nghiệp và thuỷ sản với thị trường đầy tiềm năng song cũng không ít rủi ro này.