Ô nhiễm môi trường khu công nghiệp: Thiếu chính sách cụ thể

Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2010 do Bộ tài nguyên và môi trường công bố ngày 10/6/2010, Việt nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn về ô nhiễm môi trường do chất thải, nước thải và khí thải công nghiệp. Khoảng 70% trong số hơn một triệu m3 nước thải/ngày từ các khu công nghiệp (KCN) được xả thẳng ra các nguồn tiếp nhận không qua xử lý gây ô nhiễm môi trường. Có đến 57% số KCN đang hoạt động chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Thực trạng

Cũng theo báo cáo này, mức độ công nghiệp hóa đã ảnh hưởng rất nhiều tới môi trường sống. Do vậy điều phải có những biện pháp cấp thiết, tích cực để giảm bớt hậu quả và tăng cường kiểm soát mức độ ô nhiễm nhằm bảo tồn những thành tựu công nghiệp nói riêng và nền kinh tế xã hội của Việt Nam nói chung .

Tình trạng ô nhiễm tại các Khu công nghiệp (KCN) không chỉ ảnh hưởng tới khu vực ở hạ lưu các con sông mà đã lan tới cả phần thượng lưu. Kết quả quan trắc chất lượng cả 3 lưu vực sông: Đồng Nai, Nhuệ - Đáy và sông Cầu đều cho thấy bên cạnh nguyên nhân do tiếp nhận nước thải sinh hoạt, những khu vực chịu tác động của nước thải KCN có chất lượng nước sông bị suy giảm mạnh, nhiều chỉ tiêu cao hơn quy định nhiều lần.

Tính đến tháng 12/2010, toàn quốc có khoảng 255 KCN được thành lập theo Quyết định của Chính phủ. Trong đó, 171 KCN đã đi vào hoạt động,đạt tỷ lệ lấp đầy diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê của các KCN trên cả nước vào khoảng 50%, riêng các KCN đã vận hành đạt tỷ lệ lấp đầy khoảng 65%.Các KCN là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, công nghiệp, tăng khả năng thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước vào phát triển công nghiệp, đẩy mạnh xuất khẩu, tạo công ăn việc làm và thu nhập cho người lao động.

Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực, một lượng lớn chất thải (khí, nước thải, chất thải rắn) từ các khu công nghiệp được phát sinh. Các chất thải công nghiệp dù ở dạng rắn, lỏng hay dạng khí đều có một tỷ lệ không nhỏ chứa các chất hoặc hợp chất có đặc tính gây nguy hại đến môi trường và là nguy cơ tiềm tàng các tác động xấu đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường ở nhiều KCN còn chưa nghiêm túc. Kết quả thanh tra, kiểm tra của Tổng cục Môi trường năm 2010 cho thấy tình trạng vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường tại các KCN vẫn xảy ra trong khi khắc phục rất chậm trễ. Các loại chất thải trong KCN chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt quy chuẩn môi trường xả trực tiếp ra môi trường và có chiều hướng gia tăng về mức độ.

Yếu kém từ cơ quan quản lý các cấp

Bên cạnh đó, công tác quy hoạch các KCN chưa quan tâm đúng mức; hệ thống pháp luật và các chế tài ràng buộc việc thực hiện bảo vệ môi trường KCN đã được ban hành nhưng chưa đủ mạnh. Thực tế đó dẫn đến tình trạng tái phạm pháp luật bảo vệ môi trường trở thành thường xuyên. Bản thân các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường KCN còn thiếu cụ thể và khó áp dụng. Đặc biệt, những quy định liên quan đến trách nhiệm bảo vệ môi trường KCN của các chủ thể như chủ đầu tư kinh doanh kết cấu hạ tầng, ban quản lý KCN, cơ quan quản lý nhà nước các cấp, vai trò pháp lý của ban quản lý KCN… chưa được xác định.

Công tác thanh tra, kiểm tra bảo vệ môi trường chưa đáp ứng so với yêu cầu quản lý và quy mô phát triển các KCN. Sự phối hợp công tác, chia sẻ thông tin BVMT giữa các chủ thể quản lý môi trường địa phương còn yếu. Sự phân công và phối hợp giữa Ban quản lý KCN với các cơ quan quản lý môi trường địa phương ở nhiều nơi chưa tốt, thiếu nhịp nhàng, dẫn đến hiệu lực và hiệu quả quản lý môi trường kém.

Đứng trước thực trạng đó; nhằm giải quyết các vấn đề đang tồn tại và xây dựng Kế hoạch hành động Quốc gia về kiểm soát ô nhiễm môi trường khu công nghiệp đến năm 2020; Tổng cục Môi trường phối hợp với Dự án VPEG đã tổ chức hội nghị đánh giá thực trạng quản lý môi trường vào ngày 10/12/2011.

Ông Lê Kế Sơn - Phó Tổng cục trưởng hy vọng sau Hội thảo, đơn vị này sẽ có thể sớm hoàn thành bản Thuyết minh đề cương nhiệm vụ “Xây dựng Kế hoạch Hành động Quốc gia về kiểm soát ô nhiễm KCN đến năm 2020” để trình các cấp có thẩm quyền và kịp thời triển khai thực hiện trong năm 2012.

Đỗ Ngọc