Giúp tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước “Tròn vai”

Thực trạng hoạt động của các Tập đoàn hay doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) hiện nay đang nảy sinh vấn đề về hiệu quả sử dụng vốn, quản trị, định hướng chiến lược phát triển… Vì vậy trung tuần tháng 12, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam cùng các bộ ngành đã chủ trì nhiều hội nghị về đổi mới tái cơ cấu DNNN và sơ kết mô hình tập đòan nhằm tìm ra lối đi đúng đắn cho lĩnh vực rất quan trọng của nền kinh tế đồng thời sắp xếp lại nguồn lực các DN này cho xứng với tiềm năng và vị trí của nó.

Cần có cái nhìn khách quan hơn

Đó là phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng trong hội nghị Tổng kết 10 năm sắp xếp, đổi mới, phát triển, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giai đoạn 2001-2010, được tổ chức mới đây tại Hà Nội khi nói về đánh giá chung với khối DNNN. Phần lớn DNNN kinh doanh có lãi, Thủ tướng nhấn mạnh: Đánh giá hiệu quả của DNNN phải công bằng, không thể nói DNNN là “ăn hại”. Những kết quả mà DNNN đã đóng góp là không thể phủ nhận. Nếu không có DNNN thì Nhà nước không thể điều tiết, ổn định vĩ mô, đặc biệt là an sinh xã hội. Minh chứng cho điều này, theo Báo cáo của Ban Chỉ đạo đổi mới và Phát triển doanh nghiệp cho biết, mười năm qua, Việt Nam sắp xếp gần 4.000 DN cơ bản đạt được mục tiêu đề ra. Trong số này có 14 tổng công ty được sắp xếp theo các hình thức: giải thể cơ quan văn phòng, sáp nhập, hợp nhất, chia tách. 8 tổng công ty 91 và 12 tổng công ty 90 đã được tổ chức lại để hình thành 11 tập đoàn kinh tế. Về cơ bản, vốn Nhà nước đầu tư vào DNNN được bảo toàn và phát triển; tỷ lệ nợ phải trả/vốn chủ sỡ hữu của đa số tập đòan, tổng công ty nhà nước trong giới hạn cho phép, bản báo cáo cho hay: “Phần lớn DNNN hoạt động có lãi, số doanh nghiệp thua lỗ giảm nhiều, có doanh nghiệp trước đây thua lỗ nhưng gần đây đã có lãi. Năm 2001, số doanh nghiệp thua lỗ và hòa vốn chiếm khoảng 60% tổng số doanh nghiệp, năm 2010 khoảng 20%”.

Con số mới nhất đến tháng 10/2011, cả nước còn 1.309 DNNN, trong đó có 452 doanh nghiệp an ninh, quốc phòng tham gia hoạt động công ích, 857 doanh nghiệp kinh doanh; tập trung hơn vào những ngành, lĩnh vực theo chốt, địa bàn quan trọng mà Nhà nước cần nắm giữ hoặc lĩnh vực mà doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác ít hoặc chưa tham gia. “Quy mô DNNN được nâng lên, có cơ cấu hợp lý hơn”, thay mặt Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp, Ông Phạm Viết Muôn, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ khẳng định.

Bản báo cáo cũng cho biết, hiện nay, cả nước có 101 tập đoàn, tổng công ty và 2 ngân hàng thương mại do Nhà nước giữa 100% vốn. Các công ty nhà nước được tổ chức lại, hoạt động theo mô hình công ty mẹ-công ty con là bước đổi mới mối quan hệ giữa công ty mẹ-tổng công ty với các doanh nghiệp trong tổng công ty. Bên cạnh đó, hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh của DNNN được nâng lên; cơ bản đáp ứng được nhu cầu thiết yếu cho quốc phòng, an ninh; là một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô.Về vấn đề thua lỗ của một số tập đoàn, DNNN hội nghĩ cũng bóc tách rõ ràng nguyên nhân và kiện toàn lối phát triển cho khối DN này.

Sắp xếp, đổi mới lại thời hạn

Đầu tư ngoài ngành, quản trị kém dẫn đến thất thoát vốn và kinh doanh thiếu hiệu quả đó là những “vấn nạn” về hoạt động của khối DN này thời gian qua. Tiêu biểu như EVN đầu tư vào viễn thông hay Vinashin đầu tư vào tài chính, BĐS… Vì vậy, Thủ tướng đã gia hạn để DNNN và tập đoàn phải trình đề án tái cơ cấu lên Chính phủ cùng các bộ ngành trong thời gian sớm nhất.

Cụ thể, với DNNN phải hoàn thành thoái vốn trước năm 2015. Nhiệm vụ cụ thể là phân loại và thực hiện cơ cấu lại 1.309 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước hiện có. Theo đó, có 692 DN tiếp tục duy trì 100% vốn nhà nước gồm những DN công ích, an ninh quốc phòng và DN trong những lĩnh vực độc quyền nhà nước, quốc phòng, thuỷ lợi…Số còn lại là cổ phần hoá, Nhà nước sẽ giữ cổ phần chi phối tại 392 DN cung ứng sản phẩm, dịch vụ quan trọng, không chi phối ở 181 DN.

Mục tiêu bao trùm là DNNN vẫn phải là lực lượng nòng cốt, vai trò chủ đạo, để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh tế, góp phần ổn định vĩ mô. DNNN phải có quy mô lớn, có sức cạnh tranh, hầu hết đa sở hữu, tập trung vào những ngành, lĩnh vực có ý nghĩa then chốt liên quan đến an ninh quốc phòng, dịch vụ công, kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội.. Chấm dứt tình trạng các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước đầu tư ngoài ngành. Ngoài ra, đến năm 2020, thực hiện thoái vốn ở các doanh nghiệp đã cổ phần hóa mà Nhà nước, tập đoàn, tổng công ty không cần nắm giữ cổ phần chi phối. Hạn chế việc Nhà nước nắm giữ cổ phần không chi phối. Việc thoái vốn sẽ thực hiện công khai, minh bạch, theo nguyên tắc thị trường.

Giai đoạn 2015-2020 cổ phần hóa 27 tập đoàn, tổng công ty, Nhà nước giữ cổ phần chi phối trên 65% hoặc 75% vốn điều lệ tại 11 đơn vị: Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Điện lực, Tập đoàn công nghiệp Than-khoáng sản, công nghiệp cao su, bưu chính - viễn thông, công nghiệp hóa chất, tàu thủy, công nghiệp xây dựng Việt Nam, đầu tư phát triển nhà ở và đô thị, Tổng công ty Cà phê Việt Nam, Hàng hải Việt Nam.

Riêng với mô hình tập đoàn kinh tế Nhà nước, hội nghị sơ kết mô hình này đã có nhiều đại biểu đề xuất nên tạm dừng thí điểm thành lập mới tập đoàn. Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đến nay đã có 12 Tập đoàn kinh tế nhà nước được thí điểm thành lập. Nếu tính trong tổng số DN của Việt Nam thì những tập đoàn chiếm tới 10% tổng giá trị tài sản; hơn 14% tổng số vốn chủ sở hữu và 7,6% lao động hợp đồng dài hạn.

Năm 2010, các tập đoàn (không tính Tập đoàn Vinashin) đều kinh doanh có lãi nhưng mức lãi không cao. Tỉ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu năm năm 2010 là 7%. Bộ Kế hoạch Đầu tư nhìn nhận rằng phần lớn tập đoàn kinh tế thí điểm trong thời gian qua mới chỉ phát triển về số lượng như với quy mô hoạt động tăng nhanh, gồm nhiều cấp DN, vượt quá trình độ, năng lực quản trị của bộ máy quản lý của tập đoàn, đã làm hạn chế kết quả hoạt động của nhiều tập đoàn kinh tế. Do vậy nên dừng thí điểm mô hình này. Hơn nữa do đang thực hiện thí điểm nên khung pháp lý còn phải sửa đổi bổ sung hoàn thiện.

Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành ngay trong năm 2011, hoặc muộn nhất là tháng 1/2012, các tập đoàn phải hoàn thành phương án tái cơ cấu theo hướng tập trung vào những ngành nghề chính được giao, tránh đầu tư dàn trải, thực hiện tốt quyền tự chủ trong DN, đẩy mạnh cổ phần hóa những DN trong tập đoàn mà nhà nước không cần nắm giữ 100% vốn, thoái vốn đầu tư vào những ngành nghề không liên quan. Gần nhất sẽ có chỉ thị về Chỉ thị về nâng cao hiệu quả tái cơ cấu DNNN, sau đó, sẽ hoàn chỉnh Đề án tái cơ cấu DNNN trình Chính phủ.

Lê Hiền