Hướng đến nâng cao kim ngạch xuất khẩu rau quả

10 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 515 triệu USD, tăng 40,6% so với cùng kỳ và đạt 109,5% kế hoạch năm 2011 (470 triệu USD). Theo đó kim ngạch xuất khẩu năm 2011 chắc chắn đạt con số 600 triệu USD. Đây là thông tin được Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau Qủa Việt Nam (VINAFRUIT) Huỳnh Quang Đấu nêu ra tại Hội nghị Quốc tế về rau quả nhiệt đới Việt Nam do Cục Chế biến Thương mại Nông Lâm Thủy sản và Nghề muối tổ chức.

Cùng với thông tin trên, ông Đấu cũng đi sâu vào phân tích những mặt mạnh cũng như mặt yếu của xuất khẩu rau quả Việt Nam thời gian qua. Đến nay rau quả Việt Nam đã có mặt tại 50 quốc gia trên thế giới, trong đó có nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc…Không chỉ đầu tư mở rộng, tìm kiếm thị trường xuất khẩu, hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu nhận thức được tầm quan trọng về quản lý chất lượng sản phẩm, an toàn vệ sinh thực phẩm; một số lớn doanh nghiệp chế biến hàng rau quả xuất khẩu đã đạt được các loại chứng nhận HACCP, ISO, BRC, Kosher, Halal…Tuy nhiên đến nay kim ngạch xuất khẩu rau quả vẫn chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy chế biến công suất lớn nhưng chưa phát triển được đầu ra tương xứng. Phần lớn các nhà máy chỉ hoạt động khoảng 30% công suất do chưa đầu tư cho vùng nguyên liệu, thậm chí có nhà máy chỉ đủ nguyên liệu sản xuất 5% công suất. Tình trạng bị khiếu nại về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm vẫn diễn ra thường xuyên; tỉ lệ rau quả chế biến chỉ đạt 10% tổng sản lượng. Hơn nữa, thu hoạch và sau thu hoạch của nhiều nông dân còn rất kém đã làm giảm chất lượng sản phẩm và làm tăng thêm các rủi ro an toàn thực phẩm; theo thống kê, hiện hậu quả tổn thất sau thu hoạch kể cả lượng và chất ở mức rất cao 25%. Thêm vào đó tình trạng được mùa rớt giá, mất mùa được giá vẫn diễn ra thường xuyên; chi phí vận chuyển đường biển, đường hàng không vẫn cao hơn so với Thái Lan và Trung Quốc làm giảm dần sức cạnh tranh của mặt hàng rau quả so với các nước trong khu vực.

Để xóa bỏ tình trạng trên, thay mặt VINAFRUIT, ông Đấu kiến nghị song song với phát triển xuất khẩu, ngành rau quả Việt Nam cần chú trọng hơn nữa đến thị trường nội địa, đưa thị trường nội địa thành chỗ dựa vững chắc cho xuất khẩu mỗi khi gặp khó khăn. Cần có chính sách bảo hiểm đầu tư trong nông nghiệp, bảo hiểm hợp đồng tiêu thụ dài hạn, đặc biết đối với các loại rau quả xuất khẩu có thị trường tiêu thụ ổn định, tạo tâm lý an tâm và giảm thiểu rủi ro cho các doanh nghiệp khi đầu tư, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, lâu dài. Ngoài ra ông Đấu cũng nêu lên đề nghị các ngành Trung ương tích cực làm việc với hiệp hội đại lý và môi giới hàng hải Việt Nam, các hãng vận tải có chương trình hỗ trợ thiết thực để ngành rau quả Việt Nam có giá cước tốt hơn khi vận chuyển rau quả đi các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ; qua đó tăng tính cạnh tranh cũng như tăng sản lượng hàng hóa xuất khẩu.

Ông Đoàn Xuân Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chế biến-Thương mại Nông Lâm Thủy sản và Nghề muối (Bộ NN & PTNT) cho biết hàng năm thế giới cần gần 600 triệu tấn rau và 500 triệu tấn quả, mức giá tương đối cao. Từ nay đến năm 2012 nhu cầu tiêu thụ nông sản của thế giới ngày càng lớn, do đó sẽ thúc đẩy xuất khẩu rau quả Việt Nam tăng. Để nắm bắt cơ hội này, ngành rau quả Việt Nam cần tiếp tục triển khai chương trình phát triển rau quả và hoa cây cảnh theo Quyết định số 52/2007/QĐ –BNN, mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 kim ngạch xuất khẩu rau, hoa, quả đạt 1,2 tỷ USD. Trong đó chú trọng đầu tư phát triển vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng nguyên liệu cho các nhà máy chế biến trên 80% công suất; nghiên cứu, chọn tạo các giống rau quả cho năng suất cao, chất lượng tốt. Triển khai rộng rãi quy trình sản xuất rau quả theo hướng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) nhằm đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm. Về chế biến - bảo quản, khuyến khích đầu tư xây dựng các cơ sở chế biến rau quả vừa và nhỏ ở nông thôn phù hợp với vùng nguyên liệu, có công nghệ tiên tiến đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm. Tăng cường công tác nghiên cứu, chuyển giao khoa học – công nghệ theo xu hướng xã hội hóa để nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất của công nghiệp chế biến. Đối với thị trường xuất khẩu, tổ chức tốt khâu phân phối bán hàng, tổ chức xúc tiến thương mại, mở các văn phòng đại diện ở các thị trường trọng điểm trên thế giới. Đồng thời kiện toàn và mở rộng hệ thống thông tin của ngành để giúp doanh nghiệp và nông dân sản xuất, kinh doanh theo thị trường và tiêu thụ sản phẩm có hiệu quả

Góp ý về vấn đề trên, chuyên gia đến từ Hoa Kỳ Robert Guillermo cho biết Việt Nam cần xây dựng các tiêu chuẩn, quy trình kỹ thuật đối với sản phẩm rau quả, kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và vệ sinh an toàn thực phẩm; áp dụng rộng rãi hệ thống quản lý chất lượng theo ISO, HACCP, GMP…Bên cạnh đó chú trọng xây dựng các trung tâm kiểm tra chất lượng sản phẩm nhằm kiểm soát hàng rau quả xuất, nhập khẩu theo luật tiêu chuẩn, phù hợp với các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế. Xây dựng các sàn giao dịch, trung tâm kí gửi đối với từng ngành hàng xuất khẩu, từng bước tiếp cận với giao dịch thương mại hiện đại của thế giới.

Ngoài ra ông Nguyễn Hữu Nam – Phó trưởng Phòng Pháp chế, VCCI – HCM cho biết thời gian gần đây tình hình gian lận thương mại qua C/O ngày càng diễn biến theo chiều hướng phức tạp với các hình thức gian lận ngày một tinh vi hơn. Trước thực trạng này, các cơ quan ban ngành cần triển khai cơ chế phối hợp như Bộ NN & PTNT, VINAFRUIT, VCCI, Cục an ninh NN & NT (Bộ Công an)…Qua đó các cơ quan chức năng, đặc biệt là cơ quan cấp giấy chứng nhận xuất xức có cơ sở chính xác hơn để xác định, xét cấp C/O cho mặt hàng rau quả có xuất xứ của Việt Nam, tạo điều kiện để các mặt hàng này thâm nhập sâu, rộng và bền vững vào thị trường các nước trên thế giới. Ông Nam khẳng định sự hiểu biết của cộng đồng doanh nghiệp về xuất xứ các mặt hàng rau quả sẽ góp phần quan trọng vào việc tạo dựng uy tín và khẳng định giá trị thương hiệu rau quả Việt Nam trên trường quốc tế.

Mỹ Châu