Vay vốn rẻ hơn?

Thông điệp phát đi từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy cơ quan này quyết tâm định hướng hạ nhiệt lãi suất.

Ngoài việc cắt giảm 1% các mức lãi suất chủ chốt, NHNN cũng yêu cầu bằng văn bản đối với 5 NH lớn phải cắt giảm chi phí, hạ lãi suất cho vay.

Can thiệp mạnh vào thị trường

CPI tháng 3 có mức tăng thấp, là tháng thứ 7 liên tiếp chỉ số này hạ nhiệt, cho thấy sức ép lạm phát đang giảm dần. Theo số liệu công bố của Tổng cục Thống kê, CPI tháng 3 cả nước chỉ tăng 0,16% so với tháng 2, thấp hơn các dự báo trước đó, bất chấp giá xăng dầu tăng thêm 10% kéo giá cả nhiều mặt hàng khác tăng theo. Như vậy CPI tháng 3 tăng 2,55% so với cuối năm ngoái.

Đây có thể là một cơ sở quan trọng để NHNN quyết liệt hơn trong chính sách lãi suất, được Chính phủ chỉ đạo cần hạ thấp xuống để hỗ trợ sản xuất trong nước.

Giữa tháng 3, NHNN công bố đồng loạt giảm các loại lãi suất chủ chốt và trần lãi suất tiền gửi: Lãi suất tái cấp vốn giảm từ 15%/năm xuống 14%/năm, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng từ 16%/năm xuống 15%/năm, lãi suất tái chiết khấu từ 13%/năm xuống 12%/năm.Các mức lãi suất huy động cũng giảm thêm 1%, tối đa là 13%/năm.

Theo Thống đốc Nguyễn Văn Bình, việc giảm lãi suất đầu vào sẽ mang lại hiệu ứng tích cực đối với lãi suất tiền vay. Khi NHNN thực hiện hạ lãi suất chủ chốt, sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng có được nguồn vốn giá rẻ và dồi dào hơn để họ hạ lãi suất tiền vay. NHNN tính toán rằng lãi suất cho vay có thể được kéo xuống trong khoảng 14,5% - 16%/năm , với điều kiện kinh tế vĩ mô diễn biến theo chiều hướng tốt, cung cầu vốn dồi dào.

Mới nhất, ngày 22/3, NHNN đã chỉ đạo 5 ngân hàng gồm Agribank, Vietcombank, BIDV, Vietinbank và MHB với nội dung chính là tiết giảm từ 5% đến 10% chi phí, hạ lãi suất cho vay, nâng cao hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của từng đơn vị cũng như toàn hệ thống. Các NH này phải đăng ký những biện pháp và mức tiết giảm cụ thể với NHNN và Bộ Tài chính trước ngày 10/4. Cuối năm, phải báo cáo kết quả thực hiện chỉ tiêu tiết giảm chi phí, hạ lãi suất cho vay và coi đây là một trong những căn cứ để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của Ban lãnh đạo, điều hành.

Lãi suất về đâu?

Với việc siết chặt quản lý của cơ quan quản lý Nhà nước, đồng thời hỗ trợ thanh khoản cho các NH yếu kém, có thể thấy khó có khả năng xảy ra các cuộc đua lãi suất làm nhiễu loạn thị trường như những năm trước. Nhưng việc tiếp cận vốn vay vẫn rất khó khăn và giá vốn vẫn còn rất cao khiến nhiều ngành sản xuất trong nước lao đao.

Một trong các nguyên nhân đẩy lãi suất lên cao là do yếu kém của hệ thống NH, các NH nhỏ thiếu thanh khoản đã châm ngòi cho các cuộc đua lãi suất, sớm vay chiều trả, đẩy lãi suất không kỳ hạn lên cao đến mức phi lý, thậm chí cao hơn cả kỳ hạn dài. Mặc dù có trần lãi suất, nhưng việc lách trần chỉ là động tác kỹ thuật rất đơn giản. Tình trạng này kéo dài gây hệ luỵ bất ổn của dòng vốn, cơ cấu tiền gửi không ổn định, đẩy tỷ lệ dự trữ tiền mặt/tổng vốn huy động lên 30 – 40%. Các NH huy động nhiều nhưng không dám cho vay ra, khiến hệ số sử dụng vốn thấp, chỉ khoảng 50 – 70%, chi phí vốn trở nên đắt đỏ, khó khăn đó đổ ra nền kinh tế. DN là những người gánh chịu đầu tiên khi ngày càng phải chi phí nhiều hơn cho các khoản vay NH.

Mặc dù Chính phủ chỉ đạo NHNN cắt giảm lãi suất hỗ trợ sản xuất, và nhiều NH cũng công bố các chương trình cho vay ưu đãi, tập trung vào khu vực nông nghiệp nông thôn, khu vực xuất khẩu và DN nhỏ và vừa. Không có thống kê về hiệu quả của các chương trình này, lãi suất cho vay vẫn ở mức cao, còn rất xa mặt bằng 14,5% - 16%/năm như Thống đốc định hướng. Một số ngành xuất khẩu thực sự đang gặp nguy hiểm như thuỷ sản, cà phê… do nợ dây chuyền, lãi suất cao trong một thời gian dài trong bối cảnh thị trường thế giới giảm tiêu thụ. DN kiệt quệ lại bị NH siết vốn vay khiến nhiều nhà máy phải ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng.

Hiện mức lãi suất cho vay phổ biến có thể chia theo loại hình ngân hàng. Các ngân hàng thương mại Nhà nước có mức lãi suất cho vay thấp nhất, cụ thể như tại Vietcombank, mức lãi suất chủ yếu được áp dụng là 17%/năm. Trong khi đó, tại các ngân hàng thương mại cổ phần lớn, lãi suất cho vay dao động từ 18% đến 21% tùy theo tình hình tài chính, quy mô hoạt động của doanh nghiệp. Và tại các ngân hàng nhỏ, mức lãi suất phổ biến từ mức 19% đến 23%.

DN vẫn trông chờ lãi suất sẽ rẻ hơn để họ nhẹ bớt gánh nặng trong thời điểm khó khăn hiện tại. Tuy nhiên việc trông chờ lãi suất giảm mạnh sẽ khó có cơ hội xảy ra. Cái khó của NHNN là đứng giữa mục tiêu hạ lãi suất để hỗ trợ sản xuất trong khi phải bảo đảm không nới lỏng tiền tệ quá sớm đề phòng nguy cơ lạm phát gia tăng.

Trong vài tháng qua lượng tiền bơm ra của NHNN tăng khá mạnh, lượng tiền gửi tiết kiệm từ dân cư trong những ngày sau tết cũng đã có dấu hiệu tăng lại. Các NH đang cải thiện dần thanh khoản,cùng với đó là quá trình tái cơ cấu lại các NH yếu kém. Thông điệp của NHNN cho thấy quyết tâm điều hành hạ nhiệt lãi suất. Trong khi đó, CPI giảm tốc và có mức tăng rất thấp trong tháng 3 này. Đó là các yếu tố cho thấy lãi suất sẽ trong xu hướng giảm, nhưng được nhận định là không thể giảm nhanh. Việc giảm lãi suất sẽ không xảy ra đột ngột mà theo sự đi xuống của lạm phát và khả năng huy động vốn của hệ thống NH mà đặc biệt là các NH nhỏ.

Lê Minh