Tạo việc làm cho người lao động bằng cách tạo điều kiện cho doanh nghiệp

Con số các DN phá sản, giải thể và ngưng hoạt động ngày càng gia tăng đã làm cho gánh nặng về giải quyết công ăn việc làm cho người lao động càng thêm nặng. Trong cố gằng tìm giải pháp hữu hiệu, Liên đoàn Lao động Việt Nam đã “cầu” các chuyên gia hiến kế.

Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, năm 2011 đã có đến 53 ngàn DN đăng ký ngừng hoạt động hoặc, giải thể. Sang năm 2012, mới chỉ chưa đầy 3 tháng con số này đã là khoảng 12 ngàn DN.

Thêm gánh nặng cho xã hội về lao động

Số lượng DN giải thể và ngưng hoạt động tăng nhanh đã tác động rất lớn đến đời sống, việc làm và thu nhập của người lao động. Nếu tính trung bình mỗi DN khoảng 20 chỉ trong 2 tháng đầu năm 2012 đã có thêm 240 ngàn lao động gặp khó khăn về việc làm. Kéo theo đó là các hệ quả: DN nợ ngân hàng, nợ bảo hiểm xã hội, nợ tiền điện, nước, viễn thông….

Các chuyên gia ngành xã hội học cho rằng chỉ cần mỗi DN phá sản có từ 5 đến 10 lao động thì số người mất việc trong khaongr thời gian từ 2011 đến hết tháng 3/2012 có thể lên tới nửa triệu người. Nếu thu nhập bình quân mỗi người tại các DN đạt từ 3 triệu đồng/ tháng thì số thu nhập mất đi của nửa triệu lao động sẽ là 1.500 tỉ đồng/ tháng tương đương mức 75 triệu USD. Do đó, khi thất nghiệp xảy ra không những của cải vật chất không tăng thêm mà ngày càng mất đi.

Thực tế, với tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay khi mà số lượng DN giải thể, ngừng hoạt động tiếp tục tăng lên thì chắc chắn số lượng người lao động thất nghiệp sẽ không dừng lại. Đơn cử, tại TP HCM từ đầu năm 2012 đến nay tại các điểm đăng ký bảo hiểm thất nghiệp đều trong tình trạng quá tải. UBND TPHCM cho biết, quý I thành phố có tới 28.988 người lao động đăng ký thất nghiệp, trong đó có 16.803 người đã nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp, tăng 8.804 người so với cùng kỳ.

Tại Hà Nội, số lao động đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp ngày càng tăng với dự báo xấp xỉ 2.000 trong tháng 4/2012. Riêng quý I/2012, lao động hoàn thiện hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp tiếp tục gia tăng đến 4.667 người.

Trước thực tế đó việc tìm ra một giải pháp thiết thực về việc làm là một giải pháp cấp thiết đặt lên vai các cấp quản lý cũng như toàn xã hội.

Giải quyết vấn đề ở “thượng nguồn”

Theo Tiến sĩ. Đặng Quang Điều – Viện trưởng Viện phát triển công nhân, công đoàn, Tổng liên đoàn lao động VN, khi DN rơi vào bờ vực phá sản thì đồng nghĩa với việc NLĐ cũng “khốn đốn”. Do vậy, điều cần làm trước tiên phải giải quyết vấn đề thu nhập cho những người thất nghiệp chứ không phải là bài toán nâng cao thu nhập cho người tiêu dùng nói chung. Phải xem xét tới số người bị sa thải khỏi các DN do quy mô sản xuất bị thu hẹp trong thời gian qua. Hiện hàng chục nghìn DN phá sản đã dẫn theo hàng trăm nghìn tới hàng triệu lao động bị thất nghiệp. Như vậy sẽ giảm bao nhiêu số tiền chi tiêu trong nền kinh tế. Đó là vấn đề lớn của xã hội hiện nay. Không phải tăng lương cho người có lương. Giải quyết thu nhập cho người không có lương mới là vấn đề cấp thiết hiện nay. Phải tạo việc làm cho người ta bằng cách tạo điều kiện cho DN hoạt động tốt lên. Có nghĩa là giải quyết vấn đề ở “thượng nguồn” chứ không phải câu chuyện ở “hạ nguồn” – ông Điều nói.

Với tình hình lao động biến động mạnh như hiện nay, cần phải có những nghiên cứu, đánh giá mới nhất về thực trạng đời sống lao động và tình hình thất nghiệp – chuyên gia Bùi Kiến Thành khuyến cáo. Số liệu đánh giá phải thực tế và chuyên sâu nhằm tìm ra nguyên nhân của tình trạng thất nghiệp. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ chỉ đạo kế hoạch cứu trợ nhanh chóng đến người lao động đang thất nghiệp. Ông Thành cho rằng cần phải “ gắn trách nhiệm của người điều hành kinh tế với mục tiêu tạo thêm chỗ việc làm mới cho người dân. Chỉ tiêu đó cần phải được coi trọng và xem như một tiêu chí hàng đầu để thẩm định năng lực điều hành của các cấp quản lý”.

Giải pháp quan trọng khác được chuyên gia này quan tâm là cần bổ sung một nguồn ngân sách vào Quỹ giải quyết việc làm cho các đối tượng gia đình chính sách, hộ cận nghèo, thanh niên lập nghiệp vay vốn… Quỹ này phải quan tâm nhiều hơn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang sử dụng nhiều lao động vay vốn giải quyết việc làm tại địa phương đồng thời hỗ trợ lao động nghề tạo việc làm. Triển khai mạng lưới quy hoạch các trường dạy nghề, tổ chức thực hiện hiệu quả kế hoạch đào tạo nghề cho lao động nông thôn, lao động vùng chuyển dịch đất nông nghiệp.. Để làm được điều đó thì Nhà nước nên xây dựng những chính sách về đào tạo, nâng cao tay nghề, nâng cao năng suất lao động, tiền lương, phúc lợi và khen thưởng để thu hút nhân lực phù hợp thực tế đời sống xã hội.

Quan điểm của đại diện lãnh đạo Cục lao động việc làm, Bộ LĐ- TBXH cho rằng, cần đồng thời có các nghiên cứu về thực trạng đời sống lao động, tình hình lao động thất nghiệp mới nhất, với các con số thực sát với tình hình thực tế; nguyên nhân thực sự của tình hình hiện tại. Từ đó, có các kế hoạch cứu trợ nhanh chóng cho người lao động bên cạnh các chính sách an sinh xã hội, chính sách trợ cấp thất nghiệp đang từng bước hoàn thiện. Thêm vào đó, các mục tiêu tạo thêm số lượng công ăn việc làm mới cho người dân, cần được xem như một tiêu chí hàng đầu để thẩm định năng lực làm việc của các quan chức do "dân cử, dân bầu" hoặc "Đảng cử, dân bầu". Bởi vì, không chỉ thu nhập toàn xã hội tụt giảm do tỷ lệ lao động thất nghiệp tăng lên mà xã hội còn mất tiền tỉ vì mất cơ hội do thất nghiệp. Nếu không có giải pháp kịp thời, những mất mát này có thể tăng theo cấp số nhân trong những năm tới - vị đại diện này cho biết.

Lưu Hiệp