Áp trần lãi suất cho vay: Doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận

NHNN đã quyết định áp trần lãi suất cho vay để kéo lãi suất cho vay xuống theo chỉ đạo của Chính phủ để hỗ trợ DN trong giai đoạn khó khăn, nhưng phân tích sâu quy định này, sẽ thấy câu chuyện lãi suất giảm khó đến với DN.

TheoThông tư số 14/2012/TT-NHNN quy định lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng VND của tổ chức tín dụng đối với khách hàng vay để đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ một số lĩnh vực, ngành kinh tế, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VND tối đa bằng lãi suất tối đa đối với tiền gửi VND có kỳ hạn từ 1 tháng trở lên do NHNN quy định cộng 3%/năm. Có nghĩa là với trần lãi suất huy động 12%/năm như hiện nay, lãi suất cho vay tối đa là 15%/năm.

Nếu chỉ nhìn vào con số 15%/năm DN sẽ rất mừng khi lãi suất hạ đáng kể, giảm nhẹ khoản lãi vay đang đè nặng lên sản xuất kinh doanh, được đánh giá là khó khăn lớn hàng đầu của cộng đồng DN. Theo số liệu của NHNN, lãi suất cho vay của các NH phổ biến 13,5-16,5% /năm với nông nghiệp nông thôn, xuất khẩu, công nghiệp phụ trợ, sản xuất kinh doanh; 14,5-18% với các lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác; 17-20% với phi sản xuất.

4 nhóm đối tượng, lĩnh vực theo quy định của NHNN rất rộng, ước tính có thể chiếm tới từ 60% - 80% tổng dư nợ tại mỗi NHTM nên có thể đánh giá độ trải rộng của lãi suất thấp như vậy rất lớn. Tuy nhiên điều này không mới, ngay trong năm 2011, cơ cấu tín dụng cũng đã có sự dịch chuyển rõ nét; trong khi dư nợ cho vay đầu tư chứng khoán giảm trên 43%, ở bất động sản giảm trên 10% thì tín dụng cho xuất khẩu tăng kỷ lục với khoảng 58%, hay tín dụng nông nghiệp - nông thôn cũng tăng trưởng cao với khoảng 25%...

Đối tượng được hưởng mức trần lãi suất 15%/năm áp dụng cho các khoản vay ngắn hạn phục vụ lĩnh vực phát triển nông nghiệp, nông thôn; Các nhu cầu vay để thực hiện phương án, dự án sản xuất – kinh doanh hàng xuất khẩu, DN nhỏ và vừa, các nhu cầu vay để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ. Đương nhiên, muốn được vay ngoài yêu cầu nằm trong nhóm đối tượng trên, DN phải đáp ứng được các điều kiện vay vốn theo quy định của NHNN, được tổ chức tín dụng đánh giá là có tình hình tài chính minh bạch, lành mạnh.

Điều này có nghĩa là các lĩnh vực ưu tiên, khuyến khích vẫn tiếp tục được… ưu tiên, khuyến khích. Trước trần lãi suất cho vay 15%, nhiều NH đã tung ra một số gói cho vay với LS dưới 15%/năm, có nơi 13 - 14%/năm, nhưng việc DN tiếp cận được đến đâu chưa có thống kê nào cụ thể. Trong khi đó, khi áp dụng trần lãi suất cho vay, các loại hình tín dụng khác, NH vẫn cho vay theo cơ chế thỏa thuận.

Vẫn là câu chuyện cũ, DN làm sao tiếp cận được vốn rẻ hơn? Tiến sĩ Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam - nhận xét: LS cho vay về 15%/năm là một tín hiệu tích cực, tuy nhiên DN không tiếp cận được nhiều. Theo số liệu thống kê, trong thời gian qua có khoảng 40% DN, tương đương với 250.000 DN tiếp cận được nguồn với NH với LS vay 17%/năm.

Tại một số NH vẫn còn tình trạng lách trần lãi suất huy động, huy động với lãi suất 14 – 15%/năm thì đương nhiên họ không thể có đầu ra dưới 15%/năm. Cũng có những tín hiệu cho thấy khả năng thanh khoản của các NH được cải thiện nhiều, một số NH thừa vốn đem giao dịch trên thị trường mở. Trong tháng 4 vừa qua, NHNN đã bơm ra thị trường mở ở nghiệp vụ cho vay thế chấp là 9.055 tỷ đồng (kỳ hạn 7 ngày với lãi suất 12% - 13%/năm) và hút về 10.962 tỷ đồng. Cơ quan này cũng phát hành tín phiếu hút về là 51.431 tỷ đồng (kỳ hạn 28 ngày, 91 ngày, 182 ngày với lãi suất từ 6,2% - 12,5%/năm). Vào cuối tháng 4, lãi suất tín phiếu liên tục giảm theo từng ngày, cùng với việc lãi suất liên ngân hàng liên tục giảm.

Tại sao NH đẩy mạnh giao dịch trên thị trường mở, báo hiệu khả năng thừa vốn, nhưng những đồng vốn này cũng không dễ dàng vào DN để hỗ trợ sản xuất kinh doanh, vì điều căn bản là sức hấp thụ vốn của DN đang rất thấp, một số ngành sản xuất khó khăn, nên tìm kiếm được khách hàng tốt để giải ngân lúc này cũng không phải chuyện đơn giản.

Lãi suất đang được Chính phủ định hướng kéo xuống, cùng với gói kích cầu, giảm thuế trợ giúp DN trong giai đoạn khó khăn hiện nay. Trong phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 4/5, Bộ trưởng Chủ nhiệm văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam cho biết, từ tháng 6 năm ngoái CPI giảm mạnh nhưng lãi suất vẫn cao. Do đó, Chính phủ chỉ đạo NHNN phải điều hành linh hoạt, đồng thời kêu gọi NHchia sẻ với DN sản xuất.

Về chính sách, có thể nói việc áp dụng trần lãi suất cho vay, và trần lãi suất huy động, cho thấy NHNN đang dùng biện pháp hành chính để can thiệp vào thị trường. Phó thống đốc Nguyễn Đồng Tiến cũng khẳng định, khi áp dụng các biện pháp hành chính như giới hạn trần lãi suất, cơ quan quản lý đã cân nhắc rất kỹ và chỉ áp dụng trong thời hạn, hoàn cảnh nhất định. Việc NHNN đưa ra các biện pháp có tính chất hành chính như khống chế trần lãi suất cho vay với một số lĩnh vực có sự cân nhắc và đặt trong bối cảnh doanh nghiệp, nền kinh tế đang vô cùng khó khăn, phù hợp với các giải pháp của Chính phủ, cũng nhằm để hạ thấp lãi suất cho vay, tháo gỡ khó khăn cho DN về vốn.

Bảo Châu