Nới chính sách tiền tệ?

Trước tình hình sản xuất kinh doanh có nguy cơ đình đốn và tăng trưởng tín dụng có con số âm kể từ đầu năm, các chính sách của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy xu hướng nới lỏng dần hiện rõ.

Trong cuộc họp với lãnh đạo một số NH lớn tuần qua, Thống đốc NHNN yêu cầu 12 NH lớn chiếm 85% thị phần tín dụng thiết kế các chương trình giảm lãi suất cho vay các DN và báo cáo việc giải ngân cho NHNN. Việc cơ quan này công bố sửa đổi thông tư 13 cũng cho thấy khả năng kích thích tín dụng trong thời gian tới.

Cắt giảm lãi suất hay “bánh vẽ”?

Một lần nữa NHNN lại quyết định cắt giảm các mức lãi suất chủ chốt vào ngày 10/4/2012, với mức điều chỉnh giảm 1%/năm so với trước đó. Cụ thể, lãi suất tái cấp vốn là 13%/năm; lãi suất tái chiết khấu là 11%/năm; lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ của NHNN đối với các NH là 14%/năm. Đồng thời, Thống đốc NHNN đã ban hành Thông tư quy định lãi suất tối đa đối với tiền gửi bằng VND của tổ chức, cá nhân tại tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh NH nước ngoài với lãi suất tối đa áp dụng đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 1 tháng là 4%/năm; lãi suất tối đa áp dụng đối với tiền gửi có kỳ hạn từ 1 tháng trở lên là 12%/năm; riêng quỹ tín dụng nhân dân cơ sở ấn định mức lãi suất tối đa đối với tiền gửi kỳ hạn từ 1 tháng trở lên là 12,5%/năm.

Như vậy, trần lãi suất huy động đối với VND giảm thêm 1%/năm. Theo Thống đốc, nếu điều kiện kinh tế vĩ mô tiếp tục diễn biến theo xu hướng tốt như hiện nay thì lộ trình của NHNN từ nay đến cuối năm là mỗi quý giảm 1% lãi suất và đến cuối năm lãi suất huy động sẽ khoảng 10%.

Xu hướng giảm lãi suất đem đến cảm nhận bớt căng thẳng tại hệ thống NHTM, mặc dù các NH vẫn đưa ra một mức lãi suất huy động kịch trần thẳng băng, chứ không hề có đường cong lãi suất nào tồn tại. Tình trạng lách lãi suất vượt trần vẫn còn xảy ra tuy không tràn lan công khai như trước. Tuy nhiên, lãi suất liên NH hạ nhiệt và NHNN bơm tiền cứu thanh khoản đã khiến tình hình được cải thiện nhiều.

Tín hiệu thị trường cũng ghi nhận các hành động giảm lãi suất cho vay. Ngày 10/4, NH Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) thông báo sẽ dành 6.000 tỷ đồng với lãi suất 16,5%/năm để cho vay các đối tượng là các DN xuất khẩu, DN nhỏ và vừa, cá nhân vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và hỗ trợ vốn mua nhà đối với người có thu nhập thấp.

Trước đó, NH Công Thương Việt Nam (VietinBank) thông báo giảm lãi suất cho vay từ 5/4, đặc biệt ưu tiên các lĩnh vực được khuyến khích. Đối với lĩnh vực xuất khẩu, nông nghiệp nông thôn, công nghiệp hỗ trợ, DN nhỏ và vừa… lãi suất cho vay ở mức từ 14 - 15%/năm.Với cho vay thu mua tạm trữ lúa gạo vụ Đông Xuân 2011 - 2012, lãi suất của NH này chỉ còn 12%/năm.

HSBC cũng chính thức thông báo giảm đáng kể lãi suất các khoản vay thế chấp dành cho các khách hàng cá nhân tại VN bao gồm: vay mua nhà để ở, vay thế chấp, và vay mua xe. Trong vòng 3 tháng, HSBC đã cắt giảm 3% lãi suất, đồng thời đưa ra nhiều kế hoạch tài chính linh hoạt cho khách hàng khi cho phép họ lựa chọn thời gian điều chỉnh lãi suất vay từ 1 tháng, 3 tháng đến 6 tháng. Hiện nay, lãi suất vay dài hạn tốt nhất có thể áp dụng cho các khách hàng HSBC là 17%/năm.

Hưởng ứng chính sách điều hành từ NHNN, các NH đều có các trương trình cắt giảm lãi suất, đưa các mức lãi suất cho vay lĩnh vực ưu đãi xuống khá hấp dẫn. Tuy nhiên, việc DN tiếp cận được đến đâu không có thống kê cụ thể. Thậm chí, DN còn cho rằng, việc giảm lãi suất, ưu đãi lãi suất của NH chỉ để cho “đẹp” và mang ý nghĩa truyền thông, còn khi DN có nhu cầu thì tiếp cận rất khó khăn.

Thậm chí nhiều DN phản ánh tình trạng các khoản vay mới được hưởng lãi suất thấp hơn, nhưng khách hàng cũ vẫn chịu lãi cao. Hoặc NH áp dụng chiêu thức chỉ giảm lãi suất cho vay 3 tháng đầu tiên, sau đó lãi suất được điều chỉnh lên. Thực tế, với lãi suất huy động 13%/năm cộng biên độ 6 – 6%/năm, lãi suất cho vay sẽ vượt 20%/năm, vì thế việc cắt giảm lãi suất còn hạn hẹp.

Tuy nhiên, với chỉ đạo mới nhất của NHNN đối với các NH quy mô lớn, thiết kế các chương trình giảm lãi suất cho vay các DN và báo cáo việc giải ngân NHNN thông qua Vụ Chính sách tiền tệ, có thể thấy cơ quan quản lý quyết tâm hạ mặt bằng lãi suất.

Nới tín dụng

Trước khi quyết định tiếp tục cắt giảm trần lãi suất huy động về 12%/năm, ngày 6/4, NHNN đã tổ chức lấy ý kiến góp ý trực tiếp vào dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 13/2010/TT-NHNN ngày 20/5/2010 của Thống đốc NHNN quy định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của TCTD. Dự kiến Thông tư sửa đổi sẽ có hiệu lực thi hành từ 01/06/2012.

Nội dung gây chú ý của dự thảo thông tư này là việc NHNN dự kiến hạ hệ số rủi ro với các khoản cho vay bất động sản và chứng khoán từ 250% xuống 150%, đồng thời nâng tỷ lệ cho vay trên vốn huy động của NH từ 80% lên 95% và công ty tài chính từ 85% lên thành 100%.

Những điều chỉnh này hết sức quan trọng, được đánh giá là sẽ tác động lớn đến việc sử dụng vốn của NH, nới kiểm soát dòng vốn ra thị trường.

Thực tế là các NHTM đang nắm giữ nhiều trái phiếu DN, một phần chính do lộ trình tăng vốn điều lệ quá gấp gáp. Dự thảo thông tư quy định dư nợ cho vay được loại trừ các khoản đầu tư vào trái phiếu được phép giao dịch với NHNN. Đây là động thái nhằm khuyến khích các TCTD nắm giữ trái phiếu được phép giao dịch với NHNN.

Theo dự thảo sửa đổi Thông tư 13 quy định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của TCTD, một số điều khoản hạn chế cho vay chứng khoán được bãi bỏ. Thị trường bất động sản đã suy giảm quá nhanh và rơi vào đóng băng trong khi chứng khoán giảm sâu và thiếu động lực để phát triển, đẩy nhiều khoản nợ NH có nguy cơ trở thành nợ xấu. Giới đầu tư hy vọng với dự thảo thông tư mới, nguồn tiền sẽ dễ thở hơn với chứng khoán và bất động sản.

Tìm hiểu lịch sử của Thông tư 13, được coi là “khắc tinh” của chứng khoán với các nội dung chính: NHNN quy định các NH không được cấp tín dụng cho công ty trực thuộc là DN hoạt động kinh doanh chứng khoán; không được cho vay không có bảo đảm để đầu tư, kinh doanh chứng khoán. Khoản cho vay đầu tư, kinh doanh chứng khoán được quy định hệ số rủi ro cao nhất là 250%.

Dự thảo thông tư hạ hệ số rủi ro cho chứng khoán và bất động sản xuống 150%, điều đó đồng nghĩa có sự hỗ trợ tạo điều kiện để các NH tính toán giảm hệ số CAR (tỷ lệ an toàn vốn), NH sẽ có thêm khả năng cho vay. Điều đó cũng có thể hiểu tín dụng được nới lỏng hơn đối với nhóm này, ngoại trừ yêu cầu tỷ trọng tín dụng không quá 16% tổng dư nợ mà NHNN đã đặt ra trước đó.

Các động thái điều hành lãi suất và sửa đổi thông tư 13 được đánh giá mang thông điệp nới rộng thêm một chút chính sách tiền tệ đang thắt chặt. Từ đầu năm đến nay tăng trưởng tín dụng là -2,13% so với cuối năm 2011. Kích thích tín dụng tăng trưởng trở lại một cách hợp lý, phù hợp với lộ trình thực hiện định hướng tăng trưởng 15% - 17% cho cả năm, đang là mục tiêu của ngành NH, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế một cách hợp lý.

Lê Minh