AI - Động lực bứt phá cho hệ sinh thái công nghệ cao và bán dẫn Việt Nam

Năm 2026 đánh dấu một bước chuyển mang tính quyết định của công nghệ toàn cầu, khi trí tuệ nhân tạo (AI) vượt ra khỏi môi trường kỹ thuật số để tiến vào thế giới thực. Tại Việt Nam, AI mang lại nhiều cơ hội chuyển đổi số, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số nội địa và là động lực then chốt giúp Việt Nam chuyển từ mô hình sản xuất gia công sang mô hình sáng tạo, phát triển giá trị mới, từ đó gia tăng năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp tương lai, đặc biệt là công nghiệp bán dẫn.

Năm 2026 - Năm bùng nổ của AI

Theo ông Paul Golding - Phó Chủ tịch mảng Trí tuệ Nhân tạo (Edge AI) và Robot, Analog Devices (ADI), trong năm 2026 AI sẽ tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng ở mọi lĩnh vực đời sống, trọng tâm mới là lĩnh vực trí tuệ vật lý - nơi các hệ thống AI có khả năng suy luận từ tín hiệu thực tế và vận hành trực tiếp tại biên. Sự chuyển dịch này cho phép máy móc đưa ra quyết định nhanh hơn, theo ngữ cảnh và không phụ thuộc vào điện toán tập trung. Đối với sản xuất công nghiệp, điều này đồng nghĩa với chu kỳ ra quyết định ngắn hơn, giảm thời gian gián đoạn và các hệ thống sản xuất tự động hoá cao hơn. Với Việt Nam, đây rõ ràng là cơ hội để đẩy nhanh quá trình nâng cấp công nghiệp, cải thiện năng suất sản xuất và gia tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu thông qua các mô hình sản xuất thông minh, giá trị cao.

Đối với lĩnh vực điện tử tiêu dùng, âm thanh sẽ trở thành giao diện AI chủ đạo. Khi âm thanh không gian, hợp nhất cảm biến và trí tuệ xử lý trên thiết bị hội tụ, các thiết bị như kính AR, tai nghe hay hệ thống giải trí trên xe sẽ dần trở thành những "bạn đồng hành theo ngữ cảnh". Xu hướng này sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với cảm biến tiên tiến, bộ vi xử lý biên và các thiết bị đeo thế hệ mới. Với Việt Nam, xu hướng này sẽ tạo ra cơ hội kép, tạo điều kiện cho người dùng trẻ nhanh chóng tiếp nhận các công nghệ mới như thiết bị cảm biến nâng cao, bộ xử lý biên và kiểu dáng đeo mới, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số nội địa và hỗ trợ quá trình chuyển dịch từ lắp ráp cơ bản sang sản xuất linh kiện, module giá trị cao.

Một xu hướng quan trọng khác là sự trỗi dậy của AI tác vụ, được huấn luyện thông qua các môi trường mô phỏng vật lý chính xác và và bản sao số. Các nhà máy sẽ vượt ra khỏi mô hình bảo trì dự đoán để tiến tới tối ưu hóa tự động, với khả năng linh hoạt điều chỉnh dây chuyền, cân bằng tải thiết bị và giảm thiểu rủi ro vận hành trong thời gian thực. Sự chuyển đổi này giúp ngành sản xuất Việt Nam tiến từ tự động hóa cơ bản sang các hệ thống sản xuất tự tối ưu, gia tăng khả năng phục hồi, hiệu suất và năng lực cạnh tranh dài hạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở một góc nhìn khác, ông Massimiliano "Max" Versace - Phó Chủ tịch mảng AI mới nổi của ADI cho rằng trong năm 2026, các kiến trúc AI sẽ phải trải qua quá trình tái cân bằng mạnh mẽ do những giới hạn về năng lượng, độ trễ và khả năng mở rộng. Điều này thúc đẩy sự dịch chuyển sang mô hình AI phi tập trung và AI tương tự, đặc biệt trong robot và các hệ thống tự hành - nơi khả năng phản hồi tức thời và hiệu suất năng lượng là yếu tố then chốt.

Các kiến trúc AI phi tập trung, tích hợp cảm biến với điện toán mô phỏng thần kinh và điện toán trong bộ nhớ sẽ chuyển dần từ giai đoạn thử nghiệm sang các bước triển khai ban đầu. Trong lĩnh vực robot, các mạch xử lý cục bộ sẽ đảm nhiệm các chức năng phản xạ và giữ thăng bằng nhiều hơn, trong khi bộ xử lý trung tâm tập trung vào lập kế hoạch cấp cao. Cách tiếp cận này giúp giảm tiêu thụ năng lượng, giảm độ trễ, cho phép hệ thống vận hành mượt mà và thích ứng tốt hơn trong các môi trường phức tạp. Khi các hệ thống này hoàn thiện, các nhà sản xuất toàn cầu sẽ ưu tiên những quốc gia có khả năng tích hợp tự động hóa tiên tiến và kiến trúc độ trễ thấp. Với nền tảng sản xuất sẵn có cùng  môi trường chính sách hỗ trợ, Việt Nam có lợi thế thu hút làn sóng đầu tư giá trị cao, đồng thời tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu trong nước xây dựng năng lực về các mô hình điện toán AI mới.

Song song đó AI tương tự sẽ ngày càng được quan tâm khi kiến trúc số dần chạm tới giới hạn vật lý. Bằng cách kết hợp cảm biến và tính toán trong một khung thống nhất, AI tương tự cho phép suy luận nhanh hơn, kéo dài thời lượng pin và mang lại trải nghiệm thiết bị tự nhiên hơn. Những ứng dụng ban đầu sẽ xuất hiện trong robot, thiết bị đeo và hệ thống tự hành, biến năm 2026 trở thành bước ngoặt lớn của cả ngành AI và bán dẫn.

AI thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn chuyển mình

Chia sẻ cụ thể hơn về vai trò động lực của AI đối với ngành công nghiệp bán dẫn, ông Massimiliano "Max" Versace cho biết AI đang tái định hình hệ sinh thái bán dẫn bằng cách vượt ra khỏi mức tối ưu hóa đơn thuần để tiến tới khả năng ra quyết định tự động. Thay vì chỉ dự đoán lỗi hoặc thiếu hiệu quả, các hệ thống AI có thể hành động trong thời gian thực - điều chỉnh dây chuyền sản xuất, cân bằng tải trọng máy và kéo dài vòng đời tài sản. Các đột phá lớn sẽ đến từ hệ thống AI tác vụ được huấn luyện trong môi trường mô phỏng vật lý chính xác, với sự hỗ trợ của bản sao số. Những công cụ này sẽ giúp mô hình AI hiểu rõ các lực tác động, giới hạn và hành vi của máy móc trước khi triển khai thực tế.

Có thể thấy Việt Nam đang có vị thế thuận lợi để tham gia vào giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành công nghiệp AI và bán dẫn. Các lộ trình quốc gia, dòng vốn đầu tư đang tăng từ các vùng  công nghiệp trọng điểm và nền tảng sản xuất điện tử đã tạo nền móng vững chắc cho tăng trưởng. Cùng với lực lượng kỹ sư trẻ và ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu tham gia đầu tư, Việt Nam có tiềm năng trở thành mắt xích đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cơ hội này không chỉ dừng lại ở việc mở rộng năng lực sản xuất mà còn tiến sâu hơn vào tích hợp hệ thống thông minh. AI ứng dụng và các ứng dụng bán dẫn chuyên biệt như robot, tự động hóa công nghiệp và hạ tầng thông minh - những lĩnh vực phù hợp với nhu cầu toàn cầu về trí tuệ biên.

Tuy nhiên cùng với những cơ hội lớn được tạo ra thì thách thức vẫn tồn tại ở thiết kế hệ thống tiên tiến, xây dựng chuyên môn về AI nhúng và  đào tạo nguồn nhân lực liên ngành có khả năng kết nối giữa phần cứng, phần mềm và hệ thống vật lý. "Để giải quyết các khoảng trống này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và trường học, đầu tư có trọng tâm vào kỹ thuật ứng dụng và tăng cường hạ tầng nghiên cứu & phát triển (R&D) dùng chung. Với định hướng đúng đắn về nhân lực, đổi mới sáng tạo và trí tuệ biên, Việt Nam có thể chuyển mình từ trung tâm sản xuất sang vị thế dẫn đầu khu vực về công nghệ AI và bán dẫn" - Phó Chủ tịch mảng Trí tuệ Nhân tạo và Robot của ADI nhấn mạnh.

Cùng với nhận định này, chuyên gia của ADI khuyến nghị để khai thác trọn vẹn lợi thế từ AI trong sản xuất bán dẫn, đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, các doanh nghiệp nên tập trung vào ba ưu tiên lớn: Đầu tư vào hợp nhất cảm biến và Edge AI để xử lý dữ liệu ngay tại biên, giảm độ trễ và tiêu thụ năng lượng; Ứng dụng phát triển dựa trên mô phỏng và bản sao số để huấn luyện AI an toàn trong các môi trường phức tạp; Mở rộng từ các dự án thử nghiệm riêng lẻ sang triển khai ở cấp độ hệ thống, cho phép AI phối hợp xuyên suốt quá trình sản xuất, bảo trì và chuỗi cung ứng.

Hướng đến xây dựng một hệ sinh thái công nghệ cao và bán dẫn bền vững

Chính phủ Việt Nam đã xác định AI và bán dẫn là hai ngành công nghệ chiến lược, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khẳng định vị thế quốc gia. Điều này được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp Công nghệ số và Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Theo ông Paul Golding, để đưa hai ngành công nghệ này thực sự trở thành động lực của sự phát triển, hướng đến xây dựng một hệ sinh thái công nghệ cao và bán dẫn bền vững, Việt Nam cần sớm giải bài toán về dữ liệu, hạ tầng và đặc biệt là bài toán về nhân lực. Việt Nam cần đội ngũ kỹ sư có khả năng làm việc liên ngành giữa phần cứng, phần mềm và hệ thống vật lý, đặc biệt trong AI nhúng và thiết kế hệ thống nâng cao. Chính vì vậy sự liên kết chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ là điều kiện tiên quyết.

Cùng với phát triển nguồn nhân lực, Việt Nam cũng nên tăng cường đầu tư vào hạ tầng đổi mới sáng tạo, bao gồm phát triển dựa trên mô phỏng, bản sao số và các nền tảng AI thuần biên. Những năng lực này giúp doanh nghiệp thiết kế, thử nghiệm và triển khai hệ thống phức tạp một cách hiệu quả và an toàn. Ngoài ra Việt Nam nên tiếp tục tiếp cận các mô hình điện toán mới (điện toán mô phỏng thần kinh, điện toán trong bộ nhớ…) bởi việc tích hợp trí tuệ trực tiếp vào cảm biến và thiết bị biên sẽ hỗ trợ các hệ thống công nghiệp có khả năng mở rộng, tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững. "Bằng cách kết hợp hài hoà giữa phát triển nhân lực, đầu tư hạ tầng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo xoay quanh trí tuệ biên, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một hệ sinh thái công nghệ cao có khả năng cạnh tranh toàn cầu và phát triển bền vững trong dài hạn” – vị chuyên gia của ADI khẳng định.

Nguồn: Vietnam Business Forum