Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Y Tý được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm phát triển của tỉnh Lào Cai. Với định hướng trở thành “Sa Pa thứ hai”, địa phương đang từng bước mở ra không gian phát triển mới dựa trên quy hoạch chiến lược “5 Ngàn”, kết hợp giữa du lịch sinh thái, bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển nông nghiệp trải nghiệm, đồng thời tạo dư địa thu hút đầu tư vào lĩnh vực du lịch – dịch vụ và nông nghiệp xanh.’

Biển mây

Vị thế chiến lược trên bản đồ du lịch Lào Cai

Một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của Y Tý là điều kiện tự nhiên và khí hậu đặc trưng của vùng núi cao. Mùa hè, nhiệt độ chỉ dao động khoảng 20–30°C, mang lại không khí mát mẻ, thích hợp cho các hoạt động du lịch nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên. Mùa đông lại nổi bật với những biển mây bồng bềnh phủ kín các sườn núi, tạo nên khung cảnh ngoạn mục thu hút đông đảo du khách đến tham quan và săn mây.

Không chỉ có khí hậu thuận lợi, Y Tý còn sở hữu hệ sinh thái phong phú với rừng, đất, nguồn nước cùng các thung lũng ruộng bậc thang trải dài trên sườn núi. Những yếu tố này không chỉ tạo nên cảnh quan đặc sắc mà còn mở ra tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh thiên nhiên, Y Tý còn hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Hà Nhì. Dấu ấn tiêu biểu là tri thức canh tác ruộng bậc thang tại khu vực Thề Pả – di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Những thửa ruộng bậc thang nơi đây phản ánh sự thích nghi hài hòa của con người với điều kiện tự nhiên vùng núi cao qua nhiều thế hệ.

Nếp nhà Trình tường đặc trưng của người Hà Nhì

Đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào địa phương cũng được thể hiện qua các lễ hội, phong tục và sinh hoạt cộng đồng, tiêu biểu là lễ hội Khu Già Già của người Hà Nhì – nghi lễ cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời thể hiện tín ngưỡng tôn trọng và bảo vệ rừng.

Nhờ sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa, trong những năm gần đây tỉnh Lào Cai đã xác định Y Tý là khu vực có tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Từ năm 2020, địa phương định hướng phát triển Y Tý thành điểm đến hấp dẫn của vùng Tây Bắc, đóng vai trò vệ tinh trong chiến lược mở rộng không gian du lịch của tỉnh.

Theo đó, Y Tý được kết nối với trung tâm du lịch nổi tiếng là Sa Pa để hình thành chuỗi sản phẩm du lịch liên hoàn. Nếu Sa Pa là trung tâm du lịch lớn với hệ thống dịch vụ phát triển, thì Y Tý được kỳ vọng trở thành điểm đến trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa và sinh thái đặc sắc.

“Quan điểm xuyên suốt của địa phương là phát triển du lịch nhưng không đánh đổi môi trường và cảnh quan. Mọi dự án đầu tư phải tuân thủ quy hoạch, bảo vệ hệ sinh thái rừng và giữ gìn bản sắc văn hóa của cộng đồng”, ông Nguyễn Văn Tài, Chủ tịch UBND xã Y Tý cho biết.

Ruộng bậc thang Ngải Thầu

Quy hoạch “5 Ngàn” với nông nghiệp gắn du lịch trải nghiệm

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, tỉnh Lào Cai đã triển khai quy hoạch tổng thể cho Y Tý từ năm 2020 và điều chỉnh quan trọng vào tháng 12/2024 nhằm mở rộng không gian phát triển cho xã Y Tý mới.

Theo quy hoạch, Y Tý được phát triển theo chiến lược “5 Ngàn” gồm các phân khu chức năng nhằm tận dụng tối đa lợi thế tự nhiên và văn hóa. Trong đó, phân khu Ngàn Năm được xác định là vùng lõi bảo tồn văn hóa với diện tích khoảng 3.118 ha, tập trung gìn giữ các giá trị truyền thống của đồng bào Hà Nhì như kiến trúc nhà trình tường, tục giữ lửa, giữ rừng và các phong tục đặc trưng. 

Nếp nhà Trình tường đặc trưng của người Hà Nhì

Phân khu Ngàn Sao được định hướng phát triển các sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng cao cấp như resort, sân golf và dịch vụ hạng sang. Trong khi đó, phân khu Ngàn Mây được quy hoạch trở thành trung tâm hành chính của xã, kết hợp với các hoạt động thương mại và dịch vụ du lịch.

Sau khi mở rộng địa giới và sáp nhập thêm khu vực xã A Lù trước đây, quy hoạch đã bổ sung hai phân khu mới là Ngàn Hương và Ngàn Sắc, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái phát triển tổng thể cho Y Tý.

Song song với phát triển du lịch, địa phương xác định nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chủ đạo nhưng sẽ gắn với du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao giá trị sản xuất và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Theo đó, các mô hình farmstay, du lịch nông nghiệp đang được khuyến khích phát triển. Một số mô hình mới như trồng nho, trồng hoa ly đã được thử nghiệm nhằm tạo ra sản phẩm nông nghiệp sạch phục vụ du khách. Đồng thời, địa phương cũng kêu gọi doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao để chuyển giao kỹ thuật sản xuất cho người dân, hình thành các vùng sản xuất vệ tinh phục vụ các khu du lịch trong tương lai.

Y Tý - mùa nước đổ

Mở rộng cơ hội cho nhà đầu tư

Với quy hoạch phát triển rõ ràng cùng lợi thế nổi bật về cảnh quan và văn hóa, Y Tý đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp trong các lĩnh vực du lịch nghỉ dưỡng, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ du lịch. Việc xây dựng Y Tý thành điểm đến du lịch sinh thái đặc sắc của tỉnh Lào Cai không chỉ thúc đẩy du lịch mà còn kéo theo nhu cầu đầu tư vào hạ tầng, dịch vụ và chuỗi cung ứng phục vụ du khách.

Theo định hướng, địa phương ưu tiên thu hút các dự án du lịch sinh thái, khu lưu trú chất lượng cao, du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa và các dự án nông nghiệp công nghệ cao phục vụ du lịch trải nghiệm. Những mô hình như farmstay, sản xuất nông sản sạch hay sản phẩm đặc trưng vùng cao được kỳ vọng sẽ tạo ra chuỗi giá trị mới cho địa phương.

Người Hà Nhì

Tuy nhiên, chính quyền địa phương nhấn mạnh việc thu hút đầu tư phải có chọn lọc. Các dự án phải tuân thủ nghiêm quy hoạch, đầu tư bài bản và hạn chế tối đa tác động đến cảnh quan tự nhiên. Việc bảo vệ rừng và môi trường sinh thái được đặt lên hàng đầu, không cho phép các hoạt động phát triển làm phá vỡ cảnh quan hoặc biến dạng không gian văn hóa truyền thống.

Hướng tới năm 2030, Y Tý đặt mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người lên khoảng 60 triệu đồng/năm và tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt khoảng 50 tỷ đồng.

“Chúng tôi mong muốn thu hút các nhà đầu tư có tiềm lực và tầm nhìn dài hạn, cùng đồng hành xây dựng Y Tý trở thành điểm đến du lịch xanh và bền vững”, ông Nguyễn Văn Tài chia sẻ.

Trong bối cảnh xu hướng du lịch xanh ngày càng được quan tâm, Y Tý đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành điểm đến mới trên bản đồ du lịch Việt Nam – nơi thiên nhiên, văn hóa và phát triển kinh tế có thể song hành một cách hài hòa và lâu dài.

Ngô Khuyến (Vietnam Business Forum)