Biến văn hóa thành động lực phát triển

Lào Cai coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là “nguồn lực nội sinh, động lực to lớn và trụ cột”, gia tăng sức cạnh tranh cho địa phương. Thay vì khai thác tài nguyên theo chiều rộng, tỉnh chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng từ di sản, bản sắc và con người - những yếu tố không thể sao chép.

Ông Trần Sơn Bình - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai khẳng định: “Khi xác định đúng vai trò của văn hóa, chúng ta sẽ có một hướng đi bền vững, khác biệt và dài hạn cho du lịch và kinh tế địa phương”.

Ông Trần Sơn Bình - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai

“Biến di sản thành tài sản” - lựa chọn chiến lược

Lào Cai là địa phương sở hữu nguồn tài nguyên di sản văn hóa phong phú, đa dạng và giàu bản sắc dân tộc, với 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 04 di sản được UNESCO ghi danh, cùng 207 di tích lịch sử - văn hóa các cấp. Tuy nhiên, tỉnh xác định rõ: nếu chỉ dừng ở bảo tồn thuần túy, di sản sẽ khó phát huy hết giá trị trong đời sống đương đại. Vì vậy, Lào Cai đã lựa chọn cách đi riêng: đưa di sản bước ra đời sống, trở thành nguồn lực của kinh tế sáng tạo và du lịch chất lượng cao. Tỉnh Lào Cai đã từng bước cụ thể hóa quan điểm phát triển văn hóa gắn với kinh tế, đẩy mạnh bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch, từng bước hình thành định hướng khai thác di sản như một nguồn lực phát triển.

Ông Trần Sơn Bình chia sẻ: “Chúng tôi không coi di sản là “vật trưng bày”, mà là nguồn lực sống. Khi di sản được đặt trong mối quan hệ hài hòa với cộng đồng và doanh nghiệp, nó sẽ tự sinh ra giá trị kinh tế, tạo sinh kế cho người dân và nuôi dưỡng chính không gian văn hóa đó”.

Thực tế cho thấy, giai đoạn 2021 - 2025, nguồn thu từ hoạt động du lịch văn hóa, lễ hội và tham quan di tích tăng trưởng ổn định. Riêng năm 2025, Đền Bảo Hà đã có trên 1 triệu lượt khách tham quan, chiêm bái; điểm du lịch bản Cát Cát thu hút 500.000 lượt khách tham quan; Chợ phiên Bắc Hà thu hút 600.000 lượt khách tham quan trải nghiệm. Quan trọng hơn, các giá trị văn hóa được “kích hoạt” đã góp phần kéo dài thời gian lưu trú, nâng mức chi tiêu bình quân của du khách, thay vì chạy theo số lượng thuần túy.

Một điểm nhấn nổi bật trong chiến lược phát triển văn hóa - du lịch của Lào Cai là du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống, phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 11-NQ/TW về phát triển vùng Trung du và miền núi Bắc bộ. Với các điểm đến văn hóa - du lịch như: Cát Cát, Tả Phìn, Lâm Thượng,... cho thấy hiệu quả rõ nét: người dân trở thành chủ thể sáng tạo, người hưởng lợi trực tiếp. Riêng Tại bản Cát Cát, hơn 98% lao động tham gia hoạt động du lịch là con em trong bản.“Du lịch cộng đồng chỉ thực sự bền vững khi văn hóa được tôn trọng, cộng đồng được hưởng lợi và doanh nghiệp có trách nhiệm” - ông Trần Sơn Bình nhấn mạnh.

Tôn vinh và nâng tầm các di sản được UNESCO ghi danh như Nghệ thuật Xòe Thái, là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm kiến tạo không gian văn hóa - du lịch đặc sắc, thu hút du khách trong và ngoài nước

Đề án phát triển văn hóa - đòn bẩy cho tăng trưởng dài hạn

Nhằm cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW và các định hướng mới về phát triển văn hóa trong tình hình hiện nay, đồng thời đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển, tỉnh Lào Cai đang triển khai Đề án phát triển văn hóa và con người trong giai đoạn mới. Đề án hướng tới mục tiêu xuyên suốt là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy hiệu quả các giá trị di sản, góp phần hình thành con người Lào Cai phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững.

Đề án xác định 03 trụ cột trọng tâm: (1) Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển sinh kế bền vững cho người dân, từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội; (2) Xây dựng con người Lào Cai thời kỳ mới với các phẩm chất “Đoàn kết - Yêu nước - Kỷ cương - Văn minh - Hiếu khách”, giàu bản sắc, năng động, sáng tạo và hội nhập; (3) Phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa trở thành lĩnh vực có đóng góp ngày càng quan trọng trong cơ cấu GRDP của tỉnh.

Trên cơ sở đó, tỉnh tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao từ tỉnh đến cơ sở theo hướng đồng bộ, từng bước hiện đại; đẩy mạnh bảo tồn, phục dựng và nâng tầm các lễ hội truyền thống tiêu biểu; phát triển các sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù gắn với từng tiểu vùng, từng cộng đồng dân tộc; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, sáng tạo nội dung số và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.

Đề án cũng nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong quản trị phát triển, coi văn hóa là “chất keo” gắn kết chính quyền - doanh nghiệp - người dân, là nền tảng để xây dựng xã hội kỷ cương, đồng thuận và sáng tạo.

Trong bối cảnh thực hiện Chiến lược chuyển đổi số quốc gia, Lào Cai xác định chuyển đổi số là khâu đột phá then chốt để nâng tầm giá trị văn hóa và du lịch. Đến nay, 100% khu, điểm du lịch trọng điểm đã được phủ sóng wifi, tích hợp thanh toán không dùng tiền mặt; nhiều di tích được số hóa, gắn mã QR;

Giai đoạn 2021 - 2025, Cổng thông tin du lịch đạt trên 1,55 triệu lượt truy cập, Google Maps ghi nhận 8,6 triệu lượt xem, kênh YouTube chuyên ngành vượt 1,24 triệu lượt xem. Những con số này cho thấy văn hóa Lào Cai đang được kể bằng ngôn ngữ của thời đại số, tiếp cận hiệu quả thị trường trong nước và quốc tế.

Không chỉ tạo sức hút với du khách, văn hóa và du lịch còn góp phần quan trọng trong xây dựng hình ảnh Lào Cai an toàn - thân thiện - đáng tin cậy đối với nhà đầu tư.

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai đặt mục tiêu năm 2030 đón 15 triệu lượt khách, tổng thu du lịch đạt 70.000 tỷ đồng, đóng góp 17 - 20% GRDP, tạo việc làm cho khoảng 80.000 lao động. Trong đó, văn hóa - du lịch tiếp tục được xác định là trụ cột, đồng hành cùng công nghiệp, logistics và kinh tế cửa khẩu.

Từ nền tảng văn hóa, bằng tư duy đổi mới và cách làm bài bản, Lào Cai đang từng bước khẳng định bản sắc riêng trên bản đồ phát triển, biến lợi thế văn hóa thành sức mạnh nội sinh, tạo động lực cho một tương lai xanh - hài hòa - bản sắc - hạnh phúc.

Trịnh Long - Hà Thành (Vietnam Business Forum)