Xã Văn Môn: Bước chuyển từ nội lực công nghiệp và hạ tầng liên vùng

Sau khi được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba xã Yên Phụ, Văn Môn (cũ) và Đông Thọ theo Nghị quyết số 1658/NQ-UBTVQH15, xã Văn Môn (mới) không chỉ mở rộng về quy mô địa giới mà còn bước vào một giai đoạn phát triển với yêu cầu tái cấu trúc toàn diện. Trong bối cảnh Bắc Ninh đẩy nhanh lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, địa phương là một “mắt xích” quan trọng trong mạng lưới công nghiệp – đô thị – dịch vụ của vùng Thủ đô.

Lợi thế kết nối chiến lược

Xã Văn Môn đang hội tụ những điều kiện điển hình của một điểm trung chuyển logistics cấp địa phương. Khoảng cách 20km tới sân bay quốc tế Nội Bài, cùng sự hiện diện của trục cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên (CT.07) và các tuyến tỉnh lộ 277, 286, 295 đã đặt địa phương vào hành lang kết nối trực tiếp giữa Hà Nội – Bắc Ninh – Thái Nguyên – các tỉnh trung du phía Bắc.

Cụm công nghiệp đa nghề Đông Thọ, động lực quan trọng thúc đẩy quá trình tái cấu trúc kinh tế và hiện đại hóa hạ tầng công nghiệp tại xã Văn Môn

Nếu đặt trong tương quan với các cực tăng trưởng công nghiệp lân cận như Yên Phong, Từ Sơn hay Sóc Sơn (Hà Nội), Văn Môn có lợi thế là “vùng đệm chi phí thấp” nhưng lại tiếp cận hạ tầng tương đương.

Ông Kiều Văn Hoàn – Chủ tịch UBND xã cho biết, định hướng phát triển Văn Môn không dừng ở vai trò hỗ trợ, mà từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực: “Chúng tôi xác định hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, đồng thời đồng bộ với quy hoạch công nghiệp và đô thị để tạo thành một không gian phát triển thống nhất, tránh tình trạng manh mún như trước đây”.

Năm 2025, tổng vốn đầu tư công trên địa bàn xã đạt hơn 88 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân gần 90%, tập trung vào các công trình giao thông, giáo dục và thiết chế hạ tầng. Đây là nền tảng quan trọng để Văn Môn không chỉ “kết nối”, mà còn “hấp thụ” được dòng chảy kinh tế từ vùng lõi.

Tập trung phát triển công nghiệp bền vững

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Văn Môn phản ánh rõ xu thế chung của các địa phương ven đô Bắc Ninh: giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng nhanh công nghiệp – xây dựng và dịch vụ. Hai cụm công nghiệp trọng điểm – Đông Thọ và Trung Nghĩa – Đông Thọ – đang đóng vai trò là hạt nhân trong quá trình tái cấu trúc này. Không chỉ tạo việc làm, các cụm công nghiệp còn góp phần “chuẩn hóa” hoạt động sản xuất, đưa các ngành nghề truyền thống ra khỏi mô hình hộ gia đình phân tán.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Văn Môn là tìm cách tích hợp nền tảng làng nghề vào chuỗi giá trị mới. Các sản phẩm như bánh đa nem, gạo nếp cái hoa vàng hay sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ duy trì sản xuất mà còn được định hướng theo tiêu chuẩn OCOP, gia tăng giá trị thương mại.

Ở góc độ vĩ mô, đây là mô hình chuyển đổi “mềm”, tránh cú sốc xã hội khi công nghiệp hóa diễn ra quá nhanh. Đồng thời, việc duy trì hơn 1.300ha đất nông nghiệp với sản lượng lúa trên 8.400 tấn/năm cũng giúp đảm bảo cân bằng sinh kế và ổn định xã hội.

Ông Hoàn chia sẻ: “Chúng tôi không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá. Mục tiêu là phát triển công nghiệp nhưng phải đi cùng với ổn định xã hội và giữ được sinh kế bền vững cho người dân”. Sự hiện diện của các doanh nghiệp sản xuất như nhà máy Catalan đã bước đầu tạo ra hiệu ứng lan tỏa, kéo theo nhu cầu về dịch vụ, thương mại và lao động kỹ thuật.

Nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư dài hạn

Cùng với thiết lập mặt bằng pháp lý minh bạch cho phát triển dài hạn, địa phương cũng nỗ lực kiểm soát môi trường – yếu tố ngày càng mang tính quyết định trong thu hút đầu tư. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) đang trở thành “ngưỡng cửa” đối với dòng vốn quốc tế, việc chủ động nâng chuẩn môi trường sẽ giúp Văn Môn cải thiện đáng kể vị thế cạnh tranh.

Bức tranh tài chính địa phương cũng cho thấy tín hiệu tích cực. Tổng thu ngân sách năm 2025 đạt hơn 479 tỷ đồng, vượt xa dự toán; thu nhập bình quân đầu người đạt 78,6 triệu đồng/năm. Đây là những chỉ số phản ánh khả năng tích lũy và tái đầu tư – yếu tố quan trọng để duy trì đà tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Từ một vùng đất làng nghề truyền thống, Văn Môn đang từng bước tái định vị mình trong cấu trúc phát triển của vùng Thủ đô. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng dựa nhiều vào chất lượng phát triển thay vì chỉ quy mô, cách tiếp cận thận trọng nhưng có định hướng rõ ràng của Văn Môn có thể trở thành một mô hình tham chiếu đáng chú ý cho các khu vực ven đô đang trong quá trình chuyển đổi.

Bình Minh (Vietnam Business Forum)