Hút dòng vốn FDI xanh

Khi dư địa phát triển theo chiều rộng thu hẹp rõ rệt, Bắc Ninh chuyển hướng thu hút FDI từ “lượng” sang “chất”. Trọng tâm không còn là số lượng dự án hay quy mô vốn, bài toán cốt lõi của tỉnh hiện nay là làm thế nào để mỗi USD FDI tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, lan tỏa sâu hơn và bền vững hơn.

Áp lực và cơ hội song hành

Với tổng vốn FDI lũy kế vượt 25 tỷ USD, Bắc Ninh hiện nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút dòng vốn này. Trong đó, hơn 16 khu công nghiệp với tỷ lệ lấp đầy phổ biến 80 - 90% đặt ra một giới hạn phát triển rất rõ: quỹ đất công nghiệp không còn nhiều để mở rộng theo cách truyền thống. Trong khi đó, áp lực môi trường ngày càng gia tăng khi mật độ sản xuất công nghiệp thuộc nhóm cao nhất cả nước. Chỉ riêng hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, Bắc Ninh đã chuẩn hóa được khoảng 1,2 triệu thửa đất, tương đương hơn 30% tổng số thửa đất toàn tỉnh trong một chiến dịch cao điểm 90 ngày. Đây không chỉ là một con số kỹ thuật, mà là nền tảng để minh bạch hóa toàn bộ “tài sản đất đai” - yếu tố then chốt trong thu hút FDI thế hệ mới. Chính trong bối cảnh “chật chội về không gian nhưng rộng mở về cơ hội nâng cấp”, Bắc Ninh buộc phải lựa chọn con đường phát triển có chọn lọc và có chiều sâu.

Hợp tác xã Rau sạch Yên Dũng là đơn vị chuyên sản xuất, cung cấp các loại rau củ quả VietGap

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, sự thay đổi lớn nhất hiện nay không nằm ở chính sách ưu đãi, mà nằm ở việc tái định nghĩa vai trò của môi trường trong phát triển: “Chúng tôi không còn nhìn môi trường là yếu tố đi sau để xử lý, mà là tiêu chí đi trước để sàng lọc. Mỗi dự án FDI vào Bắc Ninh trong giai đoạn tới phải đồng thời đáp ứng hai yêu cầu: hiệu quả kinh tế và chuẩn mực môi trường theo thông lệ quốc tế”.

Quan điểm này được cụ thể hóa bằng hàng loạt giải pháp mang tính “thiết kế lại hệ sinh thái”: không cấp phép đầu tư thứ cấp nếu khu công nghiệp chưa hoàn thiện hạ tầng môi trường; tăng cường quan trắc tự động, cảnh báo sớm ô nhiễm tại các khu vực tập trung công nghiệp; áp dụng cơ chế hậu kiểm thường xuyên thay vì tiền kiểm hình thức; từng bước nghiên cứu áp dụng các công cụ kinh tế như phí môi trường, thuế carbon theo lộ trình. Cách tiếp cận này không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro, mà còn tạo lợi thế cạnh tranh mới. Khi các tập đoàn toàn cầu ngày càng siết chặt yêu cầu về phát thải, ESG hay truy xuất nguồn gốc, một địa phương có hạ tầng môi trường đạt chuẩn sẽ trở thành điểm đến ưu tiên.

Thực tiễn tại Bắc Ninh cho thấy, với quỹ đất hạn chế, việc mở rộng khu công nghiệp theo chiều ngang gần như đã chạm trần. Vì vậy, tỉnh đang chuyển mạnh sang mô hình khu công nghiệp sinh thái - nơi giá trị không đến từ diện tích, mà đến từ hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Theo định hướng này, doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp được khuyến khích tham gia mô hình “cộng sinh công nghiệp”, trong đó chất thải của đơn vị này trở thành đầu vào của đơn vị khác; hệ thống xử lý nước thải, năng lượng được thiết kế theo hướng tái sử dụng, tuần hoàn; chi phí vận hành toàn khu giảm, trong khi hiệu quả môi trường được nâng cao.

Lãnh đạo Sở cho biết thêm, nếu trước đây, chúng ta cạnh tranh bằng đất sạch và hạ tầng cứng, thì hiện nay cạnh tranh nằm ở chất lượng “hạ tầng mềm” - bao gồm môi trường, dữ liệu và khả năng kết nối chuỗi giá trị.

Một trong những điểm đột phá đáng chú ý của Bắc Ninh là tiến trình số hóa dữ liệu đất đai và môi trường. Việc triển khai mã định danh thửa đất (Land Parcel ID) cho toàn bộ các thửa đất không chỉ giúp chuẩn hóa quản lý, mà còn tạo ra một bản đồ số minh bạch, nơi nhà đầu tư có thể tiếp cận thông tin quy hoạch, pháp lý, giá đất chỉ bằng vài thao tác. Hệ thống này đã được tích hợp với nền tảng một cửa điện tử, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống thuế, giúp: rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính; giảm đáng kể chi phí không chính thức; rút ngắn thời gian tiếp cận đất đai từ 3 - 6 tháng. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng khốc liệt, việc “đi nhanh hơn 3 - 6 tháng” có thể là yếu tố quyết định việc một dự án chọn Bắc Ninh hay một địa phương khác.

Liên kết doanh nghiệp FDI và nội địa: Từ “khoảng trống” thành “dư địa tăng trưởng”

Một thực tế được thẳng thắn nhìn nhận: dù là trung tâm sản xuất lớn, nhưng mức độ lan tỏa của khu vực FDI sang doanh nghiệp nội địa còn hạn chế. Tuy nhiên, chính khoảng trống này lại mở ra dư địa rất lớn cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Thay vì tiếp cận theo hướng truyền thống, Bắc Ninh đang định hình lại mô hình liên kết: “Chúng tôi không chỉ nói đến việc doanh nghiệp Việt cung ứng linh kiện, mà hướng tới xây dựng cả một hệ sinh thái dịch vụ xoay quanh FDI, đặc biệt trong lĩnh vực môi trường và nông nghiệp công nghệ cao”, lãnh đạo Sở chia sẻ.

Theo đó, hàng trăm doanh nghiệp FDI tạo ra nhu cầu lớn về xử lý chất thải, tái chế, quan trắc - một “thị trường ngách” có giá trị cao cho doanh nghiệp Việt; chuỗi nông nghiệp công nghệ cao được kết nối với chế biến và logistics để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế; doanh nghiệp nội địa có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng cấp 2, cấp 3, từng bước nâng cấp năng lực. Điểm mấu chốt không còn là “có tham gia hay không”, mà là “tham gia ở khâu nào và tạo ra bao nhiêu giá trị”.

Nhìn tổng thể, những gì Bắc Ninh đang triển khai cho thấy một sự chuyển dịch mang tính bản chất: Từ tư duy “thu hút đầu tư” sang “kiến tạo hệ sinh thái phát triển”. Ở đó, Nhà nước đóng vai trò thiết kế “luật chơi” và nền tảng dữ liệu; doanh nghiệp FDI mang đến vốn, công nghệ và chuẩn mực; doanh nghiệp nội địa từng bước nâng cấp để tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Bắc Ninh không đặt mục tiêu thu hút bằng mọi giá, mà lựa chọn đồng hành với những nhà đầu tư có cùng tầm nhìn phát triển bền vững. Khi đó, mỗi dự án không chỉ tạo ra sản phẩm, mà tạo ra giá trị dài hạn cho cả hệ sinh thái. Trong một thế giới đang tái định hình bởi các tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số, cách tiếp cận này không chỉ giúp Bắc Ninh giữ vững vị thế “thủ phủ FDI”, mà còn mở ra một vai trò mới: trung tâm kết nối và lan tỏa giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: Vietnam Business Forum